AUZEF Özlük İşleri ve Bordrolama Çıkmış Sorular

Ders, özlük işleri ve bordrolamanın insan kaynakları içindeki yerini, iş sözleşmeleri ile çalışma sürelerine ilişkin İş Kanunu hükümlerini, özlük dosyasını, ücret ve asgari ücret konularını, SGK bildirimlerini ve bordro hazırlamayı anlatır.

Özlük işleri ve insan kaynakları

• İnsan kaynakları, önceleri personel yönetimi adıyla giriş-çıkış, kayıt ve ücret işleriyle ortaya çıkmıştır.
• Özlük işleri, insan kaynaklarının rutin ve günlük işlemlerini yürüten operasyonel bir destek işlevidir.
• En büyük katkısı, çalışma ilişkilerinin mevzuata uygun kurulması ve sürdürülmesidir.
• Kâr/zarar tablosu hazırlamak muhasebe ve finansın, ücret politikası belirlemek ücret yönetiminin işidir.
• Özlük personeli 5510, 4447, 6331 sayılı kanunları bilmelidir; 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu beklenen mevzuat değildir.
• Ulusal meslek standardını PERYÖN hazırlamış, MYK onaylamıştır; standartlar bilgi, beceri, tavır ve tutumları tanımlar.

Özlük dosyası ve belgeler

• Özlük dosyası, çalışanın girişinden çıkışına kadar belgelerinin asıllarının tutulduğu dosyadır.
• Bildirim ve ihtar belgeleri, ispat amacıyla dosyada saklanır.
• Referans mektubu her çalışan için zorunlu değildir; sağlık raporu bazı durumlarda dosyada bulunmayabilir.
• İşveren, ayrılan çalışana dosyayı teslim etmek zorunda değildir; yasal süre saklar.
• İbraname, işçinin alacağını aldığını ve işverende hakkı kalmadığını gösterir; yazılı olması gerekir ve delil değeri taşır.

İş sözleşmesi türleri ve sona erme

• Deneme süresi en çok 2 aydır; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir.
• Belirli süreli sözleşme için sona erme zamanı belli, objektif bir neden gerekir.
• Çağrı üzerine çalışmada süre belirlenmemişse haftalık 20 saat kabul edilir.
• Kısmi süreli çalışma, emsal tam süreli işçinin süresinin en çok üçte ikisidir; 42 saatte sınır 28 saattir.
• İkale, tarafların anlaşarak sözleşmeyi bitirmesidir ve İş Kanunu'ndaki sözleşme türlerinden sayılmaz.
• Niteliği gereği en çok 30 iş günü süren işler süreksiz iştir.

Fesih, bildirim ve tazminatlar

• Bildirim süresi kıdemle artar: 6 aydan az çalışana 2 hafta, sonra 4, 6 ve 8 hafta.
• Bildirim süresine uymayan taraf ihbar tazminatı öder; işveren de işçi de ödeyebilir.
• Bildirim süresince işçiye günde en az 2 saat iş arama izni verilir.
• Evlilikten sonra bir yıl içinde fesih, emeklilik amaçlı fesih ve askerlik nedeniyle sona erme kıdem tazminatı hakkı doğurur.
• Askerlik dönüşü iki ay içinde başvuran çalışanı işe almayan işveren, üç aylık ücret tazminatı öder.
• Ücreti ekonomik gerekçeyle düşürmek esaslı değişikliktir ve işçinin kabulüne bağlıdır.

Çalışma süreleri, dinlenme ve izinler

• Haftalık normal süre en çok 45 saattir; aşan çalışma fazla çalışmadır.
• Yıllık fazla çalışma 270 saati aşamaz; işçinin yazılı onayı gerekir.
• Denkleştirmede haftalık ortalama 45 saat aşılmaz; 12 haftada 540 saat normal sayılır, fazlası fazla çalışmadır.
• Ara dinlenmesi: 4 saate kadar 15 dk, 7,5 saate kadar 30 dk, daha uzun işlerde 60 dk; çalışma süresinden sayılmaz.
• Hafta tatili yedi gün içinde kesintisiz 24 saattir; pazar olması şart değildir.
• Yıllık izin: 1-5 yıl (5 dahil) en az 14, 5-15 yıl arası 20, 15 yıl ve üstü 26 gün; deneme süresi hesaba katılır.
• Hafta tatilinde çalışana toplam iki buçuk günlük ücret ödenir.

Ücret, asgari ücret ve ücretin korunması

• Ücret en geç ayda bir ödenir; sözleşmeyle en çok bir haftaya kadar kısaltılabilir.
• Ödeme gününden 20 gün sonra ücret ödenmezse işçi mücbir sebep yoksa çalışmayı durdurabilir.
• Temel ücret, işin değerine veya yetkinliğe göre belirlenen güvenceli ücret bileşenidir; mal olarak verilen ücret ayni ücrettir.
• Asgari ücret ücretin alt sınırını güvenceler, geniş kitleyi etkiler; işveren maliyeti brütten fazladır.
• Yüksek performansı ödüllendirmek prim ve ikramiyenin amacıdır.
• Almanya ulusal asgari ücrete 2015'te geçmiştir.

SGK bildirimleri, puantaj ve bordro

• İşe giriş bildirgesini düzenleyip SGK'ya bildirmek işverenin görevidir.
• Giriş-çıkış bildirimi internetten, XML ile toplu veya kâğıt ortamında olmak üzere 3 yöntemle yapılır.
• Toplu işe giriş XML dosyasında işten çıkış tarihi bulunmaz.
• Puantaj çalışılan ve çalışılmayan gün ile saatleri gösterir; ek yararlar bordroya girer.
• Bordroda ücret ödenen gün sayısı bulunmalıdır; icra kesintisi özel kesinti sayılır.
• Yemek yardımının asgari ücret oranını aşan kısmı prime esas kazanca girer.

Bordrolama

Kesintiler ve ek ödemeler hesaplanarak net ücretin bulunması ve ödenmesi sürecinin tamamıdır.

Puantaj

Çalışanın devam durumunu ve çalışma süresini gösteren, bordronun dayanağı olan cetveldir.

İbraname

İşçinin alacaklarını aldığını ve işverende hakkı kalmadığını gösteren yazılı belgedir.

İkale

İş sözleşmesinin tarafların karşılıklı anlaşmasıyla sona erdirilmesidir.

İhbar tazminatı

Bildirim süresine uymadan fesheden tarafın ödediği, bildirim süresi ücreti tutarındaki tazminattır.

Denkleştirme

Haftalık ortalama 45 saat aşılmamak koşuluyla bazı haftalar fazla, bazıları az çalışılmasıdır.

Esaslı değişiklik

Ücretin düşürülmesi gibi iş koşullarında işçinin kabulüne bağlı köklü değişikliktir.

Ayni ücret

Ücretin para yerine mal, hizmet veya başka menfaat olarak verilmesidir.

Asenkron ve senkron eğitim

Asenkron eğitim farklı zaman ve yerde, senkron eğitim aynı anda ortak ortamda yapılır.

Toplu iş sözleşmesi

İşçi sendikası ile işveren tarafı arasında iş sözleşmesi hükümlerini belirleyen sözleşmedir.

Elektronik performans yönetimi

Performans verilerinin elektronik araçlarla toplanıp çözümlenmesi ve saklanmasıdır.

• Deneme süresi hem yıllık izin hesabında sayılır hem de ara dinlenmeleri çalışma süresine dahil edilmez; bu iki yanlış ifade sık sorulur.
• İhbar tazminatı (bildirime uymama) ile kıdem tazminatı (hak kazanma nedenleri) karıştırılmamalıdır.
• Bordro dökümü dağıtmak, kâr/zarar tablosu ve ücret politikası özlük işlerinin görevi olarak sorulup yanlış şık olur.
• Kısmi süreli çalışmada tam süreli sürenin üçte ikisi, denkleştirmede ise dönem toplamı hesaplanır.
• Yasal kesintiler (gelir ve damga vergisi, sigorta ve işsizlik primi) ile özel kesintiler (icra) ayrılmalıdır.