AUZEF Patojenlere Giriş Çıkmış Sorular

Patojenlere Giriş dersi; bakteri, virüs, prion ve parazit gibi hastalık etkenlerinin yapısını, hastalık oluşturma özelliklerini, konakta oluşan bağışıklık ve inflamasyon yanıtlarını, epidemiyolojiyi ve laboratuvar tanı yaklaşımlarını ele alır.

Tarihçe ve mikroorganizma yapıları

• Robert Koch, şarbon çalışması ve postülatlarıyla bakterilerin belirli hastalıklara yol açtığını ilk kez bilimsel olarak gösterdi.
• Elektron mikroskobu 1933'te geliştirildi; virüsler bu sayede ilk kez doğrudan görüntülendi.
• Gram pozitif bakteri duvarı kalın peptidoglikan, teikoik ve lipoteikoik asit içerir; lipopolisakkarit yalnız Gram negatif bakterilerde bulunur.
• Mavi-yeşil algler (siyanobakteriler) prokaryot ve Gram negatiftir; ökaryot örneği sayılmaz.
• Bakteriler üreme sıcaklığına göre ayrılır; 0-20 °C arasında en iyi çoğalanlara psikrofil denir, bunlar gıda bozulmasında rol oynar.

Virüsler ve prionlar

• Zarf yalnızca zarflı virüslerde bulunur; pikorna ve reovirüsler gibi birçok virüs zarfsızdır.
• Bazı virüslerin genomunda çoğalmaya yardım eden enzimler bulunabilir; karbonhidrat parçalayan alfa amilaz bunlardan değildir.
• Prionlarda nükleik asit yoktur; yanlış katlanmış (PrPSc) proteinlerdir ve bulaşıcılık kazanmışlardır.
• Virüs üretimi için embriyolu yumurtada allantoik boşluk, amniyotik boşluk, korioallantoik membran ve sarı kese kullanılır; hava boşluğuna inokülasyon yapılmaz.

Patojenite, mutasyon ve parazitizm

• Patojenite etkenin hastalık yapabilme yeteneğidir; virulens bu yeteneğin şiddetini anlatır.
• Mutasyon türleri DNA baz dizisi ya da bağ yapısındaki bozulmalardır; boyanma özelliğinin değişmesi bir fenotip sonucudur, mutasyon şekli değildir.
• Paraziter kastrasyonda parazit konağın üreme sistemini veya hormon dengesini etkileyerek kısırlığa yol açar.

Bağışıklık ve inflamasyon

• Hastalığı geçirmekle kazanılan bağışıklık doğal aktif bağışıklıktır; organizma antijenle karşılaşıp özgül bellek geliştirir.
• Antikor üreten hücre, olgunlaşmış B lenfosit olan plazma hücresidir.
• Akut inflamasyonda nötrofiller baskındır.
• Kronik inflamasyonda lenfosit, plazma hücresi ve makrofajlar öne çıkar.

Epidemiyoloji ve bulaşma

• Epidemiyoloji hastalıkların sıklığını, dağılımını, ortaya çıkışını ve ilişkili etkenleri inceleyen bilim dalıdır.
• İnsidans belirli sürede ortaya çıkan yeni vakaları verir; neden araştırmalarında kullanılır.
• Prevalans mevcut tüm vakaları gösterir; hastalığın genel boyutunu ve uzun dönemli kontrol programlarını planlamada kullanılır.
• Vektör, etkeni bir omurgalıdan aktif alıp başka omurgalıya ileten omurgasız canlıdır (sivrisinek, kene gibi).

Laboratuvar tanısı ve kontrol

• Solunum yolu belirtilerinde üst ve alt solunum yolu salgıları ile serum/plazma gönderilir; rektal svab anlamlı değildir.
• Klinik örnek gönderiminde örnek seçimi, gönderim şekli, uygun test ve bilgi formu önemlidir; örneğin maddi değeri kural değildir.
• Sonuçların doğrulanması gerektiğinde numuneler referans laboratuvarına gönderilir.
• ELISA'da enzim substratla tepkimeye girerek renk değişimi oluşturur; absorbans ölçümü bağlanmayı nicel olarak gösterir.
• Viral hastalıklarda kontrol önleme, eradikasyon ve yayılımı durdurmaya dayanır; hayvan viral hastalıklarının çoğunda özgül antiviral tedavi yoktur.

Patojenite

Mikroorganizmanın hastalık oluşturabilme kapasitesidir.

Virulens

Patojenitenin şiddetini ya da derecesini ifade eder.

Prion

Nükleik asit içermeyen, yanlış katlanmış proteinden oluşan bulaşıcı etkendir.

Psikrofil

Düşük sıcaklıkta (0-20 °C) en iyi üreyen bakteri grubudur.

Plazma hücresi

Antikor (immünoglobulin) üreten olgun B lenfosittir.

Doğal aktif bağışıklık

Enfeksiyonun doğal yolla geçirilmesi sonucu gelişen özgül bellekli bağışıklıktır.

İnsidans

Belirli bir sürede ortaya çıkan yeni vaka sayısını gösterir.

Prevalans

Belirli bir zamanda var olan tüm vakaları gösterir.

Vektör

Etkeni omurgalıdan omurgalıya aktif taşıyan omurgasız canlıdır.

Paraziter kastrasyon

Parazitin konakta kısırlığa neden olmasıdır.

LPS (lipopolisakkarit)

Gram negatif bakterilerin dış zarında bulunan yapıdır.

ELISA

Enzim-substrat tepkimesiyle oluşan renk değişimine dayanan, antijen-antikor bağlanmasını ölçen testtir.

• Patojenite (hastalık yapabilme) ile virulens (şiddeti) birbirine karıştırılmamalıdır.
• İnsidans yeni vakalar ve neden araştırması; prevalans ise tüm vakalar ve genel boyut ile ilişkilidir.
• Akut inflamasyonda nötrofil, kronik inflamasyonda lenfosit, plazma hücresi ve makrofaj akla gelmelidir.
• Soru kökünde 'yer almaz', 'yanlıştır' ifadelerine dikkat edilmeli; zarf, LPS ve nükleik asit ifadeleri sık tuzaktır.
• Hastalıkların tedavisi viral kontrolün hedefi değildir; kontrol önleme, eradikasyon ve yayılımı durdurmaya dayanır.