AUZEF Psikoloji Çıkmış Sorular

Psikoloji dersi, bilimin amaçlarını ve yöntemlerini, güdülenme, öğrenme, bellek, algı, kişilik, bilinç ve sosyal davranış konularını, kuramcıların görüşleriyle birlikte ele alır.

Psikolojinin bilimi, amaçları ve yöntemleri

• Psikoloji ampirik verilere dayanır; gözlem, anket, deney ve korelasyon çalışmaları bilimsel yöntemlerdir, spekülasyon değildir.
• Dört amaç: tanımlama, açıklama, tahmin ve kontrol. Tanımlama, davranışın izlenip kaydedilmesidir.
• Anket, çok sayıda kişiden kısa sürede veri toplamak için uygundur.
• Neden-sonuç ilişkisi deneysel desenle incelenir; yalnızca grupları karşılaştıran çalışma betimseldir.
• Mutlak sıfır noktası yalnızca oranlı ölçekte bulunur.
• Watson'a göre davranışlar gözlenebilir uyaran ve tepkilerle açıklanır; bilişsel devrimle içsel zihinsel süreçler öne çıkmıştır.

Felsefi kökenler ve bilinç görüşleri

• Platon'a göre bilgi doğuştandır ve öğrenme anımsamadır; Aristoteles ile Locke ise bilginin deneyimle kazanıldığını savunur.
• Locke zihni deneyimle dolacak boş levha (tabula rasa) olarak görür.
• Descartes düşünmeyi varlığın kanıtı sayar; dualizm zihni ve bedeni ayrı töz kabul eder.
• Materyalizm bilinci beyindeki sinirsel süreçlerin ürünü sayar; panpsişizm bilinci evrendeki tüm varlıkların özelliği sayar.
• Hume sabit bir benliği reddeder; benlik değişen algılar demetidir.

Güdülenme ve biyolojik temeller

• Hull'a göre fizyolojik gereksinim dürtü doğurur; davranış bu gerginliği azaltmak içindir ve azalma pekiştirici etki yapar.
• Homeostatik kuramda canlı iç dengeyi korumaya çalışır; enerji yetersizliği gibi durumlar dengeyi bozup davranışı başlatır.
• Hipotalamus kan şekeri, ısı, su düzeyi gibi içsel durumları izleyip gereksinime uygun davranışı başlatır.
• Frontal lob planlama, karar verme, problem çözme ve dürtü denetiminden sorumludur.
• Savaş ya da kaç tepkisini sempatik sistem başlatır; parasempatik sistem sakinleştirir.
• Sinaptik plastisitede bağlantılar öğrenmeyle güçlenir, kullanılmayınca zayıflar.

Öğrenme kuramları

• Alışmada zararsız ve sürekli uyarana tepki azalır; duyarlılaşmada güçlü uyarandan sonra hafif uyaranlara bile tepki artar.
• Klasik koşullanmada yemek koşulsuz, zil sesi koşullu uyarıcıdır; tepkiler edilgindir.
• Thorndike'ın etki yasasında olumlu sonuçlu davranış güçlenir, olumsuz sonuçlu zayıflar.
• Olumlu pekiştirmede hoş uyarıcı eklenir; olumsuz pekiştirmede rahatsız edici uyarıcı kalkar ve davranış artar. Olumlu cezada rahatsız edici uyarıcı eklenir.
• Değişken oranlı tarife en yüksek ve sönmeye en dirençli davranışı verir; kumar makinesi örnektir.
• Bandura modeli izleyerek öğrenmeyi, Tolman zihinsel haritayı vurgular.
• Garcia'ya göre canlılar zararlı yiyecek tadını çabuk öğrenir.

Bellek, algı ve gelişim

• Anlamsal bellek genel bilgileri tutar; işlemsel bellek bisiklet sürmek gibi becerileri içerir.
• Baddeley modelinde merkezi yürütücü dikkati yönlendirir ve birden fazla işi koordine eder.
• Duyum duyu organlarının uyarıcıyı almasıdır; algı bunun beyinde anlamlandırılmasıdır.
• Benzer öğeleri küme görmek Gestalt'ın benzerlik ilkesidir.
• Weber yasasına göre fark edilen değişim başlangıç şiddetine orantılıdır.
• Piaget'ye göre işlem öncesi dönemde çocuk korunum ilkesini kazanmamıştır.
• Vygotsky'nin yakınsal gelişim alanı, destekle başarılabilen beceriler aralığıdır.

Kişilik, duygu ve zeka

• Freud'da süperego ahlaki değerleri ve vicdanı temsil eder.
• Mizaç doğuştan biyolojik temelli, karakter çevre ve toplumla sonradan biçimlenir.
• Ekman'ın altı temel duygusu mutluluk, üzüntü, şaşkınlık, korku, öfke ve tiksinmedir.
• Allport kişiliği ilk sistemli incelemiş, Jung arketip kavramını getirmiştir.
• Rogers'ın terapisinde terapist koşulsuz olumlu kabul gösterir.
• Hipokrat ve Galen kişilik ile beden fizyolojisini ilişkilendirmiştir.
• Yaratıcı düşüncede çok sayıda ürün akıcılığı, farklı türler esnekliği gösterir.

Sosyal psikoloji ve uygulama alanları

• Sosyal biliş, sosyal bilginin seçilmesi, algılanması, hatırlanması ve üzerinde düşünülmesidir.
• Belirsiz durumlar gruba uymayı artırır; azınlık etkisi normların değişmesini sağlar.
• Normları değiştirmek için azınlık tutarlı olmalıdır, ancak sertlik gerekmez.
• Heider'in atıf kuramında dışsal atıf davranışı durumsal etkenlere bağlar.
• Endüstri ve Örgüt Psikolojisi iş güdülenmesi ve iş doyumunu inceler.
• Herzberg'e göre maaş gibi hijyen faktörleri yetersizse tatminsizlik doğurur.

Homeostaz

Canlının iç fizyolojik dengesini koruma ve bozulunca yeniden kurma eğilimi.

Duyarlılaşma

Güçlü uyarandan sonra hafif uyaranlara bile tepkinin artması.

Alışma

Zararsız ve sürekli uyarana tepkinin zamanla azalması.

Olumsuz pekiştirme

Rahatsız edici uyarıcının kalkmasıyla davranışın artması.

Olumlu ceza

Davranışın ardından ortama rahatsız edici uyarıcı eklenerek davranışın azaltılması.

Değişken oranlı tarife

Ödülün kaç davranış sonra geleceğinin belirsiz olduğu, sönmeye en dirençli düzen.

Tabula rasa

Zihnin doğuştan boş olduğu, bilginin deneyimle yazıldığı görüşü.

Merkezi yürütücü

Çalışma belleğinde dikkati yönlendiren ve alt sistemleri koordine eden birim.

Yakınsal gelişim alanı

Çocuğun tek başına ve destekle yapabildikleri arasındaki aralık.

Sinaptik plastisite

Sinaptik bağlantıların yaşantıyla güçlenip zayıflaması.

Dualizm

Zihin ile bedenin ayrı varlıklar olduğu görüşü.

Sosyal biliş

Sosyal bilgiyi seçme, algılama, hatırlama ve üzerinde akıl yürütme süreci.

• Alışma ile duyarlılaşma karıştırılmamalı: biri tepkiyi azaltır, diğeri artırır.
• Olumsuz pekiştirme davranışı artırır; ceza davranışı azaltır. Uyarıcının eklendiği mi kaldırıldığı mı sorulmalı.
• Hull dürtüyü azaltmayı, panpsişizm bilinci her varlıkta, materyalizm beyinde görür; seçeneklerdeki çeldirici ifadeler buradan çıkar.
• Sempatik sistem harekete geçirir, parasempatik sakinleştirir.
• Mizaç doğuştan, karakter sonradan öğrenilir.