AUZEF Sağlık Ekonomisi Çıkmış Sorular

Sağlık Ekonomisi dersi, ekonominin temel kavramlarını sağlık piyasasının kendine özgü yapısıyla birleştirir. Ayrıca sağlık kurumlarında yönetim, maliyet, fizibilite ve finansman modellerini ele alır.

Sağlık ekonomisinin doğuşu ve özellikleri

• Disiplin, İkinci Dünya Savaşı sonrası 1950'lerde ABD tıp fakültelerinde ayrı ders olarak okutulmasıyla başlamıştır.
• Arrow'un 1963 tarihli makalesi sağlık piyasasının ayırt edici niteliğini belirsizlik olarak görür; alanın başlangıcı sayılır.
• Asimetrik bilgi, dışsallık ve sınırlı ikame, sağlık ekonomisini bağımsız bir bilim dalı yapmıştır.
• Alan Williams 1987'de alanın konularını sekiz başlıklı 'boru tesisatı' modeliyle sistemleştirmiştir.

Temel ekonomi kavramları

• Üretim olanakları eğrisi, kaynaklar tam ve verimli kullanıldığında üretilebilecek iki malın azami bileşimlerini gösterir.
• Eğri üzerinde bir maldan fazla üretmek diğerinden vazgeçmeyi gerektirir; bu vazgeçiş fırsat maliyetidir.
• Eğrinin dışa kayması teknoloji, sermaye veya iş gücü artışıyla ekonomik büyümeye işaret eder.
• Üretim faktörlerinin rant, ücret, faiz ve kâr gelirlerinin toplamı milli geliri verir.
• Ekonomik büyüme, GSYH'deki enflasyondan arındırılmış reel artıştır.

Talep, arz ve piyasa müdahalesi

• Ceteris paribus varken fiyat arttıkça arz edilen miktar da artar.
• Tamamlayıcı malın fiyatı yükselirse ilgili hizmetin talebi düşer; zorunlu olmayan hizmetlerde etki belirgindir.
• Sağlık talebinin fiyat esnekliği her zaman yüksek değildir; hayati tedavilerde talep esnek olmaz.
• Tavan fiyat, azami bedeli sınırlar; SGK'nın özel hastanelerde alınacak farkı belirlemesi örnektir.

Maliyet kavramları

• Sabit maliyet üretimden bağımsızdır; bina kirası, amortisman ve idari maaşlar örnektir.
• Değişken maliyet üretimle birlikte artar.
• Marjinal maliyet, bir birim ek üretimin toplam maliyete eklediği artıştır; örneğin ek bir MR çekimi.
• Doğrudan maliyetler ilaç, tedavi, tahlil ve ulaşım gibi somut harcamalardır; eğitim gideri buna girmez.
• Dolaylı maliyetler hastalık, engellilik veya erken ölüm nedeniyle oluşan iş gücü ve üretim kaybıdır.

Sağlık yönetimi

• Fayol'a göre yönetim işlevleri planlama, organize etme, yöneltme, koordinasyon ve denetimdir; sürdürülebilirlik bunlardan değildir.
• Misyon kurumun varlık nedenini, vizyon ise gelecekte ulaşmak istediği konumu anlatır.
• Mintzberg yönetici rollerini kişilerarası, bilgi ve karar verme olarak üçe ayırmıştır.

Fizibilite çalışması

• Fizibilite, yatırımdan önce teknik, mali ve hukuki uygunluğu inceleyen ön analizdir.
• Ana çerçeve pazar incelemesi, teknik inceleme ve ekonomik-finansal incelemeden oluşur.
• Pazar incelemesi hedef kitle, talep ve rakipleri kapsar.
• Finansal incelemede yatırım maliyeti, işletme sermayesi, gelir-gider ve nakit akım tabloları hazırlanır.
• Hisse senedi fiyat tahminleri fizibilite içeriğinde yer almaz.

Finansman ve sağlık sistemleri

• Bismarck modeli çalışan, işveren ve devlet katkılı zorunlu sosyal sigorta primlerine dayanır; 1883'te Almanya'da başlamıştır.
• Türkiye'deki SGK sistemi bu mantığa yakındır.
• Destekleyici teminat, kamunun karşılamadığı kısmı üstlenen özel sigortadır; Kanada ve Avustralya'da uygulanır.
• Değer temelli sistemlerde değer, sağlık kazanımının maliyete oranıdır.

Fırsat maliyeti

Bir maldan fazla üretmek için diğerinden vazgeçilen miktardır.

Üretim olanakları eğrisi

Eldeki kaynaklarla üretilebilecek iki malın en yüksek bileşimlerini gösteren sınır çizgisidir.

Milli gelir

Üretim faktörlerinin elde ettiği rant, ücret, faiz ve kâr gelirlerinin toplamıdır.

Ekonomik büyüme

Ülke içinde üretilen mal ve hizmet değerindeki reel artıştır.

Asimetrik bilgi

Doktor ile hasta arasındaki bilgi eşitsizliğidir.

Dışsallık

Bulaşıcı hastalıklar ve aşılarda olduğu gibi, işlemin üçüncü kişilere yansıyan etkisidir.

Marjinal maliyet

Bir birim ek üretimin toplam maliyette yarattığı artıştır.

Tavan fiyat

Devletin bir hizmet için belirlediği yasal en yüksek bedeldir.

Bismarck modeli

Zorunlu sosyal sigorta primleriyle finanse edilen sağlık sistemidir.

Vizyon

Kurumun gelecekte ulaşmak istediği ideal konumdur.

Fizibilite etüdü

Yatırım öncesi teknik, mali ve hukuki uygunluk analizidir.

• Misyon bugünü ve varlık nedenini, vizyon geleceği anlatır; bu ikisi karıştırılmamalı.
• Doğrudan maliyet somut tedavi harcamasıdır, iş gücü kaybı ise dolaylı maliyettir.
• Pazar incelemesi talep ve rakipleri, finansal inceleme ise maliyet ve tabloları kapsar.
• Üretim olanakları eğrisinin üzerindeki hareket fırsat maliyetini, eğrinin kayması büyümeyi gösterir.
• 'Her zaman' gibi mutlak ifadeler içeren seçenekler çoğunlukla yanlıştır; sağlık talebi esnekliği buna örnektir.