AUZEF Sivil Savunma ve Afet Kuruluşları Çıkmış Sorular

Ders, sivil savunmanın Türkiye'deki tarihsel ve yasal çerçevesini, gönüllülük ve sivil toplum kuruluşlarını, afetlerde uluslararası ve ulusal destek mekanizmalarını, afetlerin ruhsal etkilerini ve dernek hukukunun temel kurallarını ele alır.

Sivil savunma tarihi ve mevzuatı

• Atom bombası Hiroşima ve Nagazaki kentlerine atılmıştır.
• Türkiye'de sivil savunma çalışmaları 1928 yılında başlamıştır.
• 7126 sayılı Sivil Müdafaa Kanunu 1959'da yürürlüğe girmiş, sivil savunma mevzuatının temelini oluşturmuştur.
• 5902 sayılı kanun Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın kuruluş ve görevlerini düzenler (2009).
• Savaş sıralaması: Birinci Dünya Savaşı, İkinci Dünya Savaşı, Kore Savaşı.
• Sığınakta dışarıyla haberleşme olanağı korunur; haberleşmeyi kesmek önlem sayılmaz.

Gönüllülük ve gönüllü yönetimi

• Gönüllülük, karşılık beklemeden ve kendi iradesiyle, yakın çevre dışındaki kişilere yönelik destek vermedir.
• Maddi kazanç ve kişisel gelişim gönüllülüğün temel motivasyonu değildir.
• Gönüllülerin en değerli kazancı manevi doyumdur.
• Gönüllüler bedelsiz iş gücü sayılamaz; beklentileri vardır ve yönetilmeleri gerekir.
• Gönüllü yönetimi kolay değildir; kamu ve özel sektör kadar özen ister.
• Performans, hedefe ulaşma düzeyinin nicelik ve nitelik olarak değerlendirilmesidir; gönüllülükte finansal performans ölçütü özel sektörden en çok ayrışır.

Sivil toplum kuruluşları ve tarihsel gelişim

• STK'lar devletin yerini almaz, onu tamamlar.
• Yaygın ve güçlü sivil toplum demokrasinin gelişmişliğinin göstergesidir.
• Osmanlı'da vakıflar yardım, bayındırlık, eğitim gibi alanlarda hizmet vermiş, askerlik hizmeti bunların dışında kalmıştır.
• Lonca teşkilatı Osmanlı'daki esnaf örgütlenmesidir; Şeyhülislamlık sivil değil resmî kurumdur.
• Sivil toplum Cumhuriyet döneminde 1946'da yeniden hareketlenmiştir.
• 1999 Marmara Depremi sonrası STK'lar; başarıları, bilinirlikleri, itibarları ve devletin yetersizliği nedeniyle canlanmıştır.

STK türleri

• Dernekler gönüllü kişilerin bir araya gelmesiyle kurulan tüzel kişiliği olan topluluklardır.
• Memurlar haklarını sendikalar aracılığıyla savunur.
• Yurttaş girişimleri tüzel kişiliği ve örgütsel yapısı olmayan sivil inisiyatiflerdir.
• Borsada aracılık ticari faaliyettir; amaç sınıflamasındaki STK'lara girmez.
• TEMA doğanın ve çevrenin korunması için çalışan bir örgüttür.

Afetlerde uluslararası yardım

• BM'nin insani yardım çalışmaları İkinci Dünya Savaşı sonrasında başlamıştır.
• Afet nedeniyle BM'den alınan borç en geç 1 yıl içinde geri ödenir.
• UNDAC afet bölgesinde OSOCC koordinasyon merkezini kurar.
• INSARAG, 1991'de kurulan, resmî olmayan küresel arama kurtarma ağıdır.
• Afet sonrası yeniden yapılanma ve bağışlar için UNDP'ye başvurulur.

Türkiye'de afet alanındaki kuruluşlar

• SİTAP, afet alanındaki STK'ların çatı platformudur.
• NAK Bursa merkezli gönüllü arama kurtarma ekibidir.
• Kızılay AFOM temelde barınma, iaşe ve tedavi hizmeti verir; arama kurtarma kapasitesi de vardır.
• AKUT, INSARAG sınavıyla orta derece kurtarma timi unvanı almıştır.
• APHB afetlerde psikososyal destek sağlamayı amaçlar.
• Canlı kurtarma için kritik süre 72 saattir.

Afetlerin etkileri ve ruhsal boyut

• Hem Türkiye'de hem dünyada en çok can kaybı ve yaralanma depremde görülür.
• Gelişmiş ülkelerde afet daha az yaşanmaz; fark hazırlık, bilinç ve telafi gücündedir.
• Afetlerin ruhsal sorunlara yol açmasının başlıca nedeni ani ve beklenmedik gelişmeleridir.
• Akut dönemde şaşkınlık, inanamama, kâbus ve suçluluk görülür; yıkımı kabullenme sonraki aşamadır.

Dernekler hukuku ve temel haklar

• Dernek kurmak için en az 7 gerçek veya tüzel kişi gerekir.
• 18 yaşından büyükler çocuk derneklerine kurucu veya üye olamaz.
• Genel kuruldan sonra seçilen organ üyeleri 30 gün içinde mülki idare amirliğine bildirilir.
• Alındı belgesi basan basımevleri seri ve sıra numaralarını 15 gün içinde mülki idare amirliğine bildirir.
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde kısıtlama gerekçeleri arasında iktidarın sürdürülmesi yoktur.

Sivil Müdafaa Kanunu

7126 sayılı, 1959'da yürürlüğe giren sivil savunma mevzuatının temel kanunudur.

5902 sayılı Kanun

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın teşkilat ve görevlerini düzenler.

Gönüllülük

Karşılık beklemeden, istekle ve yakın çevre dışındakilere yönelik destek verme faaliyetidir.

Performans

Hedefe ulaşma düzeyinin nicelik ve nitelik bakımından değerlendirilmesidir.

Dernek

En az yedi kişiyle kurulan, tüzel kişiliği olan sürekli topluluktur.

Yurttaş girişimi

Tüzel kişiliği olmayan, toplumsal bir sorunu gündeme taşıyan sivil inisiyatiftir.

Lonca

Osmanlı'daki esnaf teşkilatıdır.

UNDAC

BM Afet Değerlendirme ve Koordinasyon Sistemi; olay yerinde OSOCC'yi kurar.

INSARAG

1991'de kurulan, gayriresmî uluslararası arama kurtarma danışma ağıdır.

UNDP

BM Kalkınma Programı; afet sonrası yeniden yapılanma ve bağış yönlendirmesinde başvurulan programdır.

SİTAP

Afet alanındaki sivil toplum kuruluşlarının çatı platformudur.

AFOM

Kızılay'ın barınma, iaşe ve tedaviye odaklanan Afet Operasyon Merkezi'dir.

• Gönüllülükte maddi kazanç, kişisel gelişim ve bedelsiz iş gücü gibi ifadeler genellikle yanlış şıktır.
• Kurumları ayır: AKUT orta derece timi, NAK Bursa merkezli, AFOM barınma ve tedavi, APHB psikososyal destek.
• Sayıları karıştırma: dernek 7 kişi, bildirim 30 gün, basımevi bildirimi 15 gün, kritik kurtarma süresi 72 saat, BM borcu 1 yıl.
• Kanun numaraları: 7126 sivil savunma, 5902 afet ve acil durum yönetimi.
• 'Olamaz/yer almaz' sorularında devletin yerini alma, ekonomik gelişme, ticari faaliyet gibi seçenekler elenir.