AUZEF Sosyal Antropoloji Çıkmış Sorular

Sosyal antropoloji; insanın biyolojik kökenini, dilini, kültürünü ve toplumsal örgütlenmesini inceler. Ders, insan evriminden kültür kavramına, avcı-toplayıcı ve geleneksel toplumlardan toplumsal cinsiyete uzanan temel konuları kapsar.

Antropolojinin kapsamı ve yöntemi

• Batı dünyasında antropolojiye ilgi 15. yüzyılda başlamıştır.
• Antropolojinin ilgi alanı yalnızca ilkel ya da yazısız toplumlarla sınırlı değildir.
• Arkeoloji, biyoloji, ekoloji ve dilbilim başlıca yardımcı alanlardır; astrolojinin bilimsel bağı yoktur.
• Emik yaklaşım topluluğu üyelerinin gözüyle, etik yaklaşım dışarıdan gözlemcinin bakışıyla anlamaya çalışır.

İnsanın evrimi

• İlk hominidler yaklaşık 7 milyon yıl önce Afrika'da ortaya çıkmıştır; Afrika bu yüzden insanlığın beşiği sayılır.
• Hominidlerle Homo cinsi beyin hacmi, dik yürüme, konuşma ve alet yapma ölçütleriyle ayrılır; güzellik ölçüt değildir.
• Homo erectus ateşi kullanmış, grup halinde avlanmış ve Afrika dışına yayılan ilk tür olmuştur.
• Neandertaller soğuğa uyum olarak kısa, tıknaz ve kalın kemikli bir bedene sahipti (Bergmann kuralı).
• Prosimiyenler (lemur, loris, tarsier) ilkel özellikli, gece etkin primatlardır.

Dil

• Konuşma dili Paleolitik Çağ'da, Homo habilis ve Homo erectus döneminde gelişmeye başlamıştır.
• Ses telleri, dil, dudaklar ve dişler konuşmanın biyolojik düzeneğine katılır; burun katılmaz.
• Dilin biçimsel yapısı, yani kurallar bütünü, gramer adını alır.
• Yaş, cinsiyet, biyolojik yapı ve eğitim dil kullanımını etkiler; fiziksel güzelliğin etkisi yoktur.

Kültür kavramı

• Kültür toplumsaldır, öğrenilir, paylaşılır, kuşaklara aktarılır, değişir ve süreklilik gösterir.
• Kültür doğuştan ya da içgüdüsel değildir; bireysellik kültürün niteliği sayılmaz.
• Kroeber ve Kluckhohn kültür kavramının 164 tanımını bir araya getirmiştir.

Geleneksel toplumlar ve ekonomi

• Avcı-toplayıcılarda temel birim takımdır; takım birkaç aileden oluşur, göçebedir ve kaynakları ortak kullanır.
• Sanayileşmemiş toplumlarda üretim kâr için değil, temel gereksinimleri karşılamak içindir.
• Güneydoğu Asya Neolitik bölgesinde domuz, tavuk, köpek evcilleştirilmiş; mızrak, sopa, hindistancevizi, muz, sago ve taro bilinmektedir.
• Arialler: klan dışından evlilik, çok eşlilik ve sığırın zenginlik ile statü ölçüsü olması.

Toplumsal cinsiyet ve kültür-kişilik

• Biyolojik cinsiyet doğuştandır; toplumsal cinsiyet kültürel yapı içinde sosyalleşmeyle sonradan öğrenilir.
• Margaret Mead psikolojik antropolojinin ve Kültür ve Kişilik ekolünün önemli ismidir.
• Mead'in Samoa'da Ergenlik çalışması, ergenlik ve cinsiyet rollerinin kültürce şekillendiğini savunur.

Emik

Topluluğu, üyelerinin kendi bakış açısıyla içeriden anlama yaklaşımı.

Etik

Topluluğa dışarıdan bir gözlemcinin bakışıyla yaklaşma.

Hominid

İlk insansılar; yaklaşık 7 milyon yıl önce Afrika'da ortaya çıkmıştır.

Paleolitik

Konuşma dilinin ortaya çıktığı en eski çağ.

Gramer

Bir dilin biçimsel yapısını oluşturan kurallar bütünü.

Prosimiyen

Lemur, loris ve tarsier gibi ilkel, gece etkin primatların alt takımı.

Bergmann kuralı

Soğuk bölgelerde ısı kaybını azaltmak için kısa ve tıknaz beden gelişmesi.

Takım

Avcı-toplayıcı toplulukların temel toplumsal örgütlenme birimi.

Geçimlik ekonomi

Üretimin satış ya da kâr için değil, temel gereksinimler için yapıldığı düzen.

Toplumsal cinsiyet

Kültürün kadınlığa ve erkekliğe yüklediği, sonradan öğrenilen roller.

• Emik (içeriden bakış) ile etik (dışarıdan bakış) karıştırılmamalıdır.
• Biyolojik cinsiyet doğuştan, toplumsal cinsiyet kültürle öğrenilir.
• Kültür sorularında bireysellik ve içgüdüsellik hep yanlış seçenektir.
• Fiziksel güzellik ve astroloji gibi seçenekler genellikle çeldiricidir.
• Homo erectus Afrika dışına çıkan ilk türdür; ateş ve grup avı ile birlikte hatırlanmalıdır.