AUZEF Sosyoloji Çıkmış Sorular

Sosyoloji dersi; toplumun nasıl işlediğini, kurucu düşünürlerin yaklaşımlarını, toplumsal yapıyı, tabakalaşmayı, kurumları ve araştırma yöntemlerini ele alır. Klasik kuramcılar (Comte, Marx, Durkheim, Weber) ile küreselleşme ve aile gibi güncel konular öne çıkar.

Sosyolojinin doğuşu ve öncüler

• Sosyoloji adını Auguste Comte vermiştir; önce sosyal fizik terimini kullanmıştır.
• Comte üç hal yasasını ileri sürer: teolojik, metafizik, pozitif aşama sırasıyla izlenir.
• Saint-Simon sanayileşmenin yarattığı yeni toplum tipini erken fark eden öncülerdendir.
• Spencer toplumu basitten karmaşığa evrilen yaşayan bir organizmaya benzetir.
• Tönnies cemaat ile cemiyet ayrımını sistemli biçimde ilk ortaya koyandır.
• Sanayi Devrimi 18. yüzyılda İngiltere'de, dokuma alanında başlamıştır.

Durkheim'ın sosyolojisi

• Mekanik dayanışma küçük, homojen toplumlarda görülür; üyeler benzer duygu ve değerleri paylaşır.
• Organik dayanışma iş bölümüne ve farklılaşmaya dayanır.
• Anomi, normların zayıfladığı hızlı değişim dönemlerindeki kuralsızlık halidir; anomik intiharla ilişkilidir.
• Suç normal ve işlevseldir; ortak tepki değer ve normları pekiştirir.
• Dinlerin ortak özelliği dünyayı kutsal ve kutsal olmayan diye ayırmasıdır; kutsalın kaynağı toplumdur.

Marx ve çatışmacı kuram

• Toplumsal değişimin temelinde ekonomik ilişkiler ve üretim araçlarının mülkiyeti yer alır (ekonomik determinizm).
• Toplum burjuvazi ve proletarya olarak iki sınıfa ayrılır; sınıflar üretim araçlarına sahipliğe göre ayrışır.
• Serbest piyasa sınıf çatışmasına ve emeğin sömürülmesine yol açar.
• Din üstyapı kurumudur ve gerçek dünyanın yansımasıdır.
• Çatışmacılar eğitimi eşitsizliği yeniden üreten araç sayar; işlevselciler nitelikli iş gücü yetiştiren kurum görür.

Weber, otorite ve eylem

• Güç ile otoriteyi ayıran şey meşruiyettir; otorite meşru güçtür.
• Üç otorite türü vardır: geleneksel, karizmatik, rasyonel-hukuki.
• Karizmatik lider kriz dönemlerinde çıkar, yardımcılarını kişisel bağlılığa göre seçer.
• Rasyonel-hukuki otoritede itaat kişiye değil yazılı kurallara yapılır.
• Kalvinizm çok çalışmayı ve tutumluluğu yüceltmiş, kapitalizmin gelişmesine kültürel zemin hazırlamıştır.
• Demir kafes, rasyonelleşmenin bireyi katı kurallara hapsetmesini anlatır.

Tabakalaşma ve toplumsal hareketlilik

• Tabakalaşma, güç, prestij, gelir gibi ölçütlerle hiyerarşik konumlanmadır; bireysel farklılığın basit sonucu değildir.
• Toplumsal hareketlilik tabakalar arası yer değiştirmedir; dikey ya da yatay olabilir.
• Kast sistemi tümüyle kapalıdır; feodal zümre sisteminde seyrek de olsa statü değişimi mümkündür.
• Köleliğin kaynakları arasında savaş esirliği, suç ve borç vardır.
• Artık değer ilk kez tarım toplumlarında ortaya çıkmıştır.
• Eğitim eşitsizliği hem azaltabilir hem yeniden üretebilir.

Birey, grup, aile ve sapma

• Toplumsallaşma, değer ve normların aile, okul, arkadaş çevresiyle öğrenildiği yaşam boyu süreçtir.
• Cooley'nin ayna benliği: kişi benliğini başkalarının kendisini nasıl gördüğüne göre kurar.
• Mead sembolik etkileşimciliğin öncüsüdür.
• Etiketleme teorisi sapmayı davranışa yüklenen anlamla açıklar; içsel denetim kuramında gelişmiş süper ego korur.
• Merton'a göre anomiye tepkiler: uyum, yenilik, şekilcilik, çekilme, isyan.
• Geniş ailede akrabalık bağları kuvvetlidir; Türkiye'de çok çocuklu aileler azalmaktadır.

Küreselleşme ve çalışma örgütlenmesi

• Küreselleşmede teknolojik, ekonomik ve ideolojik etmenler birlikte etkilidir.
• Doğu Bloku'nun çözülmesi ideolojik etmendir; iç pazarın doyması ekonomik etmendir.
• Hiper-küreselciler ulus devletin aşındığını, kuşkucular abartıldığını savunur; dönüşümcüler iki uca da karşı çıkar.
• Bell'e göre sanayi sonrası toplumda bilgi stratejik kaynaktır.
• Taylor işi bilimsel biçimde parçalara ayırır; Ford iş bölümü ve standartlaşmayı sıkı uygular.

Araştırma yöntemi

• Araştırma sırası: problem, literatür taraması, hipotez ya da strateji, veri toplama ve yorum, rapor.
• Pozitivist araştırma teoriden hipotez türetmekle başlar.
• Etkileyen değişken bağımsız, etkilenen bağımlı değişkendir.
• Deney kontrollü ortamda yapılır; nitel yöntem davranış, düşünce ve anlamları derinlemesine inceler.
• Birim listesi yoksa küme örneklemesi kullanılır.

Sosyolojik imgelem

C. Wright Mills'e göre kişisel yaşamı toplumsal ve tarihsel yapıyla ilişkilendirebilme yetisi.

Kültürel görecelilik

Her kültürün kendi değer ve şartları içinde değerlendirilmesi ilkesi; etnosantrizmin karşıtıdır.

Anomi

Normların zayıfladığı dönemlerde bireyin kuralsız ve yönsüz kalması.

Toplumsal ağ

Bireyin grup, kuruluş ve kurumlarla kurduğu tüm ilişkilerin bütünü.

Etnosantrizm

Başka kültürleri kendi kültürünün ölçütleriyle yargılamak.

Gemeinschaft

Dayanışma ruhu ve ortak iradeye dayanan geleneksel cemaat tipi toplum.

Toplumsal hareketlilik

Birey veya grupların tabakalaşma içindeki konumunu değiştirmesi.

Animizm

Her varlığın ruhu olduğuna ve ruhlara ibadet edilmesine dayanan inanç.

Örtük işlev

Eğitimin amaçlanmayan etkisi; örneğin gelecekteki eş seçimini etkilemesi.

Ekonomik determinizm

Hukuk, siyaset, din ve kültürün ekonomik ilişkilerce şekillendiği görüşü.

• Mekanik ve organik dayanışma, anomi ve suç işlevi Durkheim'a aittir; sınıf çatışması Marx'a, otorite türleri ve demir kafes Weber'e aittir.
• Güç ile otorite arasındaki fark meşruiyettir; karizmatik otoritede seçim bağlılığa, rasyonel-hukukide uzmanlığa dayanır.
• Hiper-küreselciler ile kuşkucuları karıştırmamalı; dönüşümcüler ikisine de karşı çıkar.
• Feodal zümre ile kast arasındaki fark kapalılık derecesidir; kast tümüyle kapalıdır.
• Soruda yanlış ya da dışarıda kalan şık isteniyorsa tabakalaşmanın bireysel farklılığa indirgenmesi gibi ifadelere dikkat edilmelidir.