AUZEF Spor Bilimlerine Giriş Çıkmış Sorular

Ders; sporun tanımı, tarihsel gelişimi ve felsefesini, beden eğitimi ile oyun arasındaki farkları, egzersiz fizyolojisini ve beslenmeyi, motor öğrenme ile biyomekaniği, spor yönetimi, liderlik, pazarlama ve sponsorluk konularını bir arada ele alır.

Spor, beden eğitimi ve oyun kavramları

• Spor; kurallara bağlı, rekabet ve mücadele içeren, kurumsal yapısı (federasyon vb.) olan bedensel uğraştır.
• Beden eğitimi bütün kişiliği hedefler; beden yalnızca araçtır, amaç zihinsel, ruhsal ve sosyal gelişimle birlikte bütün insanı eğitmektir.
• Oyun gönüllülüğe dayanır, kuralları esnektir, amacı keyif almaktır; her yaştan bireyin hareket içgüdüsünden doğar.
• Spor sözcüğü Latince disportare fiilinden gelir ve eğlenmek, oyalanmak anlamına gelir.
• Fair Play, kurallara uymanın ötesinde rakibe saygıyı ve kuralların ruhuna bağlılığı anlatır.

Sporun tarihi ve felsefesi

• Modern spor İngiltere'de doğdu; Sanayi Devrimi boş zaman yarattı, yerel oyunlar ortak kurallara bağlandı.
• Mısır'daki Benni Hassan kaya mezarları eski çağlarda spor yapıldığını gösterir.
• Pehr Henrik Ling İsveç jimnastiğinin kurucusudur; 1814'te Stockholm'de enstitü açtı.
• İlk modern Olimpiyat Oyunları 1896'da Atina'da yapıldı; modern oyunlarda takım sporları da vardır.
• Felsefenin alt dalları: metafizik varlığı, etik iyi-kötüyü, estetik güzelliği, epistemoloji bilgiyi, mantık akıl yürütme kurallarını inceler.
• Suits'e göre oyun için kuralları gönüllü kabul eden oyuncu tavrı gerekir; kuralı bilerek çiğneyen bu tavra sahip değildir.

Enerji sistemleri ve toparlanma

• Kısa ve şiddetli eforlarda anaerobik sistemler (ATP-CP ve laktik asit) çalışır; halter gibi 0-10 saniyelik çabalarda fosfojen sistem devrededir.
• Laktik asit sistemi maksimum şiddette yaklaşık 2-3 dakika enerji sağlar.
• Aerobik sistem uzun süreli ve düşük şiddetli etkinliklerde çalışır; en çok ATP yağ asitlerinden elde edilir.
• ATP'nin enerjisi fosfat bağlarının kırılmasıyla açığa çıkar.
• Aktif dinlenme laktik asidin temizlenmesini hızlandırır; fosfojenin yeniden oluşumu büyük ölçüde aerobik metabolizmayla olur.
• Toparlanmayı uyku, beslenme, genetik yapı ve seyahat etkiler; oksijen tüketimi önce hızlı, sonra yavaş dinlenme evresiyle normale döner.

Beslenme ve antrenman

• Kas glikojeni birkaç gün boyunca alınan karbonhidratlarla yeniden dolar.
• Nişasta polisakkarit; laktoz, maltoz, sakkaroz disakkarit; glikoz, fruktoz, galaktoz monosakkarittir.
• Glisemik indeks besinin kan şekerini yükseltme hızını gösterir; günlük enerjinin %15-20'si proteinden gelmelidir.
• Yarışma öncesi öğün karbonhidratça zengin, yağ-protein-lif bakımından düşük olmalıdır.
• Hipertrofiyi mekanik gerilim, kas hasarı ve metabolik stres tetikler.
• Antrenman yalnızca bedensel değil zihinsel, teknik ve taktik hazırlığı da kapsar; etkisi genetik, yaş, cinsiyet ve geçmişe bağlıdır.

Motor gelişim, motor öğrenme ve biyomekanik

• Biyomotor yetiler dayanıklılık, sürat, kuvvet ve esnekliktir; cinsiyet bunlardan değildir.
• Açık döngüde sıra girdi, yönetici, etkileyici, çıktıdır; kapalı döngüde motor program etkileyiciye iletilir.
• Sonuç bilgisi hareketin hedefe ulaşıp ulaşmadığını dışarıdan bildirir; içsel geri bildirim kişinin kendi bedeninden gelir.
• Benzer bir beceriyi kolaylaştıran önceki öğrenme yakın transferdir; beceri öğretimi basitten karmaşığa ilerler.
• Gelişim genelden özele, basitten karmaşığa ilerler; bireysel farklılıklar vardır.
• Hız, ivme, kuvvet vektörel; zaman skaler büyüklüktür. Ortalama hız = yol / süre. Radyan derece için 180/π ile çarpılır.

Yönetim, liderlik ve kriz

• Yönetimin beş işlevi planlama, organizasyon, yürütme, koordinasyon ve denetimdir; iletişim ayrı işlev değildir.
• Koordinasyon, birimlerin hedef için uyumlu çalışmasını sağlar.
• Lider vizyoner ve uzun vadelidir; yönetici mevcut işleyişi kısa-orta vadeyle yürütür.
• Dönüşümcü lider yeniliği ve değişimi destekler; otokratik, demokratik, işlemsel diğer stillerdir.
• Aldatma, suistimal, kötü niyetli eylemler ve doğal afetler kriz türleridir; görüş ayrılığı kriz sayılmaz.
• TKY'de müşteri odaklılık, bugünkü ve gelecekteki müşteri beklentilerini aşmayı ifade eder.

Spor pazarlaması ve sponsorluk

• Pazarlama karması ürün, fiyat, yer/dağıtım ve tutundurmadan oluşur.
• Spor pazarlaması yalnızca ürün satışı değil, firma ile hedef kitle arasındaki iletişim kanalıdır.
• Spor ticari değerini izleyicilere eğlence sağlamasından kazanmıştır; seyir sporu ürünleri müsabaka izlemeyi kapsar.
• Sponsorluk hedefleri ekonomik (satış, pazar payı) ve psikolojik (farkındalık, imaj) gruplanır; tüketici gelirini artırmak amaç değildir.
• Sponsorluk bazlı bütünleşmede kulüp de gelir kazanır ve mekân isim hakkı elde edilir.
• Sponsorluğun getirisi yalnızca maddi değildir; imaj, reklam ve ilişki kurma da vardır.

Aerobik eşik

Laktik asit birikiminin düşük kaldığı ve solunumun şiddetle doğrusal arttığı sınır.

Fosfojen (ATP-PCr) sistemi

Kasta hazır ATP ve kreatin fosfattan, çok kısa patlayıcı eforlar için enerji sağlayan sistem.

Glisemik indeks

Karbonhidratlı besinin kan şekerini yükseltme hızı.

Glikoliz

Glikozun hücre içinde enzimlerle pirüvata kadar parçalanması.

Sonuç bilgisi

Hareketin hedefe ulaşıp ulaşmadığının dışarıdan, çoğunlukla antrenörce bildirilmesi.

Yakın transfer

Önceki becerinin çok benzeyen yeni bir beceriyi kolaylaştırması.

Kesintili beceri

Belirli başlangıç ve bitişi olan beceri; top atmak, tüfek ateşlemek gibi.

Oyuncu tavrı

Suits'e göre kuralları oyun oynanabilsin diye gönüllü kabul etme.

Caillois oyun sınıfı

Agon (yarışma), Alea (şans), Mimicry (taklit), Ilinx (baş döndürme).

Skaler ve vektörel büyüklük

Skaler yalnızca sayı ve birimle, vektörel ayrıca yönle ifade edilir.

Koordinasyon

Farklı birimlerin hedef doğrultusunda uyumlu çalışmasının sağlanması.

Toparlanma

Egzersiz sonrası vücudun dinlenik duruma dönme süreci.

• Beden eğitimi bütün kişiliği, antrenman ise belirli yetenekleri geliştirmeyi hedefler; tanım maddelerini buna göre ayır.
• Skaler (zaman) ile vektörel (hız, ivme, kuvvet, yer değiştirme) büyüklükleri karıştırma.
• Yönetim işlevleri ile liderlik: lider uzun vadeli, yönetici kısa-orta vadeli; iletişim işlev değildir.
• Sponsorluk ve toparlanma sorularında 'yanlış olanı' ararken kesin ifadelere (tek kazanç, yalnızca) dikkat et.
• Anaerobik sistemler kısa-şiddetli, aerobik sistem uzun-düşük şiddetli eforlara karşılık gelir.