AUZEF Spor Tarihi Çıkmış Sorular

Spor Tarihi dersi, sporun ve beden eğitiminin ilk insandan günümüze uzanan gelişimini işler. Antik uygarlıklar, Olimpiyatlar, Orta Çağ, Rönesans ve Reform, Osmanlı ile Cumhuriyet dönemi spor anlayışı, oyun ve rekreasyon kavramları ile modern spor konularını kapsar.

İlk Çağ uygarlıkları ve spor

• İlk sporlar savunma-saldırı kökenlidir; koşma, atma, atlama ve güreş hayatta kalma mücadelesinden doğmuştur.
• Urartu yazıtında Kral Menua'nın atının 11,20 m atladığı belirtilir; tanrı Haldi'dir.
• Hititlerde dinî törenlerde boğa akrobasisi görülür.
• Mısır'daki Beni Hasan kaya mezarlarında güreş, yüzme, dans ve cimnastik betimlenmiştir.
• Sümer şehri Uruk'un kralını anlatan Gılgamış Destanı, bilinen en eski yazılı destandır.
• Çin'de İmparator Huang-Ti döneminde futbol benzeri oyun gelişmiş, kılavuzu yazılmıştır.

Antik Yunan ve Antik Olimpiyatlar

• Arete mükemmellik ve erdemi, agon mücadele ve yarışmayı anlatır.
• Paideia, beden ve zihni bütün olarak ele alan ideal insan eğitimidir.
• Antik oyunlar M.Ö. 776'da Olympia'da başlamış, I. Theodosius'un pagan yasağıyla M.S. 393'te bitmiştir.
• Programda güreş, pankration, dört atlı araba yarışı ve zırhlı koşu vardır; eskrim yoktur.

Orta Çağ, Rönesans ve Reform

• Orta Çağ'da dünya yaşamı öte dünyaya hazırlık sayılmış, beden geri plana itilmiştir.
• Şövalyelerden at binme, yüzme, ok atma, kılıç, avlanma, satranç, şiir-müzik ve görgü beklenirdi; şahinle avcılık yaygındı.
• Rönesans'ta Antik Yunan'daki beden-ruh bütünlüğü yeniden canlanmış, hümanizm bu dönemde doğmuştur.
• Castiglione soylunun tenis, binicilik, yüzme ve koşuyla ilgilenmesini savunmuş; Erasmus eğitimin herkese gerektiğini söylemiştir.
• Thomas Elyot sporun sağlık yararlarını sıralamış, Calvin ise boş zamanı günaha açık görüp spora önem vermemiştir.
• Sapere Aude sözü Aydınlanma düsturudur; Francis Bacon tümevarımı savunmuştur; Rousseau Emile'de güçlü bedeni gelişimin temeli saymıştır.

Cimnastik ekolleri ve beden eğitimi öğretmenliği

• Philanthropinum okulunda Johann Friedrich Simon ilk modern beden eğitimi öğretmeni sayılır.
• Per Henrik Ling İsveç Cimnastiği'ni kurmuş, Stockholm'de enstitü açmıştır.
• Friedrich Ludwig Jahn ulusalcı Alman Turnen ekolünün kurucusu, Turnvater adıyla anılır.
• Franz Nachtegall, Danimarka'da beden eğitiminin devlet okullarına girmesini sağlamıştır.

Modern Olimpiyatlar

• Pierre de Coubertin öncülüğünde IOC 1894'te Paris'te kuruldu; ilk başkan Demetrios Vikelas'tır.
• İlk modern oyunlar 1896'da Atina'da yapıldı; kadınlar ilk kez 1900 Paris'e katıldı.
• 1906 Atina Oyunları Ara Olimpiyat olarak anılır.
• 1916, 1940 ve 1944 oyunları savaş nedeniyle yapılamadı; 2020 Tokyo pandemiyle ertelendi.
• 1980 Moskova ve 1984 Los Angeles karşılıklı boykotlarla anılır.
• Olimpik değerler mükemmellik, dostluk ve saygıdır; olimpizm modern çağın felsefesidir.

Osmanlı ve Cumhuriyet'te spor

• Osmanlı'da spor vakıflar ve tekkeler aracılığıyla örgütlenmiş, spor tekkeleri dinî ve bedensel eğitimi birleştirmiştir.
• Cirit eski bir Türk sporudur; beyge evlilik çağındaki kızın at üstünde yakalanmasına dayanan oyundur.
• Servet-i Fünun 1891'de eskrim yazısıyla spor basınına ilk adımı attı; Ali Faik Bey'in Jimnastik kitabı ilk spor kitabı kabul edilir.
• Selim Sırrı Tarcan Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi'ne öncülük etti; Osmanlı resmen yalnız 1912 Stockholm'e katıldı.
• Cuma Ligi, Pazar Ligi'ne alınmayan Türk takımlarınca kuruldu; Türk Ocakları 1912'de kuruldu, 1932'de kapanınca Halkevleri açıldı.
• Türkiye olimpiyatlara ilk 1924'te katıldı; ilk altın Yaşar Erkan'ın (1936, güreş); okçulukta ilk altın Mete Gazoz'un (Tokyo 2020).
• Naim Süleymanoğlu Cep Herkülü lakabıyla bilinir; 2012 Londra'da madalya Aslı Çakır Alptekin'den Gamze Bulut'a geçip yine geri alınmıştır.

Oyun, serbest zaman, rekreasyon ve modern spor

• Suits oyunu lusorik ve prelusorik amaçlarla tanımlar; Huizinga'ya göre oyun maddi çıkar gütmez.
• Rekreasyon yeniden yaratmak anlamına gelir; Cordes serbest zamanın öğelerini algılanan özgürlük, ototelik etkinlik ve yararlı sonuç olarak sayar.
• Modern spor İngiltere'de doğmuştur; öncesi premodern spordur ve düzenli basın haberi modern sporun özelliğidir.
• Espor yaygınlaşınca fiziksel etkinliğe dayanan sporlar geleneksel sporlar diye anılmaya başlamıştır.
• Hillsborough faciası (15 Nisan 1989) İngiliz futbolunda stadyum güvenliğini değiştirdi; Alan Shearer Premier Lig gol rekortmenidir.
• Almanya ilk resmî milli maçını 1908'de İsviçre'ye karşı oynadı; Jupp Derwall Galatasaray'da doğal çim antrenmanını başlattı.

Agon

Eski Yunancada yarışma ve mücadele; sporun agonistik niteliği mücadeleciliğini anlatır.

Arete

Mükemmellik, üstünlük ve erdem; her yönüyle gelişmiş insan ülküsüdür.

Paideia

Antik Yunan'da ideal insanı yetiştirmeyi hedefleyen bütüncül eğitim anlayışı.

Pankration

Güreş ile boksun birleşiminden oluşan antik olimpiyat dalı.

Hümanizm

Rönesans'ta doğan, insanı merkeze alan düşünce yapısı.

Rekreasyon

Boş zamanda kişiyi yenileyen, yeniden yaratma anlamındaki etkinlikler.

Ototelik etkinlik

Amacı kendi içinde olan, başka bir hedefe araç olmayan etkinlik.

Lusorik ve prelusorik amaç

Suits'te oyunun kendi içindeki amacı ve kurallar olmasaydı ulaşılmak istenen durum.

Premodern spor

Modern öncesi, basit ve yerel kurallı, kayıt ve istatistiği olmayan spor.

Turnvater

Cimnastiğin babası anlamında Jahn'ın unvanı.

Ara Olimpiyat

1906'da Atina'da yapılan ek olimpiyat organizasyonu.

Biçimsel yaklaşım

Sporu yazılı kuralların toplamı sayan felsefi görüş.

• Eskrim antik olimpiyatlarda ve eski Türklerde yoktur; 1896'da olimpiyata girmiştir.
• Jahn (Alman Turnen, ulusalcı-askeri), Ling (İsveç) ve Nachtegall (Danimarka) karıştırılmamalıdır.
• Hümanizm Rönesans'ta doğmuştur, Orta Çağ'da değil; olimpizm de modern çağın felsefesidir.
• 1896 ilk modern oyunlar, 1906 Ara Olimpiyat, 1912 Osmanlı'nın tek resmî katılımı, 1924 Türkiye'nin ilk katılımıdır.
• Tarcan hem Osmanlı'nın olimpiyat temsilinde hem beden terbiyesinde öncüdür; Coubertin ise modern olimpiyatların ve IOC'nin kurucusudur.