AUZEF Temel Hukuk Çıkmış Sorular

Temel Hukuk dersi; hukukun toplumsal düzen içindeki yerini, kaynaklarını, kanunların uygulanma ve yorumlanma biçimini, devlet yapısını, hak kavramını, kişiler hukukunu, aile, miras, eşya ve borçlar hukukunun temellerini ve yargı ile dava türlerini ele alır.

Hukuk kuralları ve yaptırım

• Fizik gibi doğa kuralları toplumsal düzen kuralı değildir; hukuku diğer kurallardan ayıran şey devlet yaptırımıdır.
• Yürürlükteki hukuka pozitif hukuk denir.
• Yaptırımın maddi yönü cebir, manevi yönü tehdittir.
• Yaptırım türleri: ceza, tazminat, zorla yaptırma ve iptal. Okuldan çıkarma disiplin cezasıdır.
• Kural türleri: emredici (aykırılığı geçersiz), tamamlayıcı ve yetki verici (örneğin mirası reddetme olanağı).

Hukuk sistemleri ve hukuk dalları

• Türkiye Kıta Avrupası sistemindedir; bu sistem Roma hukukundan beslenir ve kamu-özel hukuk ayrımı yapar.
• İngiliz-Amerikan sistemi örf âdet ve mahkeme içtihatlarına dayanır.
• İslam hukukunun kaynakları Kuran, sünnet, icma ve kıyastır.
• Mali hukuk kamu hukuku; borçlar ve ticaret hukuku özel hukuk dalıdır.
• Medeni hukuk kişi, aile, miras ve eşya hukukundan oluşur.

Hukukun kaynakları ve kanunlar

• Doktrin yardımcı kaynaktır; kıyas kaynak değil, boşluk doldurma yöntemidir.
• Normlar hiyerarşisinin zirvesinde Anayasa vardır; usulüne uygun uluslararası antlaşmalar kanun değerindedir.
• Anayasa değişikliği teklifi için en az 200 milletvekili imzası gerekir.
• Kanunun kabulü için en az 151 olumlu oy gerekir.
• Kanun teklifini milletvekilleri yapar; Cumhurbaşkanı teklif veremez.
• Ülkesellik ilkesi sınırlar içinde uygulanmayı anlatır; yurt dışındaki vatandaşa uygulanma kişisellik ilkesidir.
• Ceza hukukunda sonradan çıkan lehe kanun geçmişe uygulanabilir.

Yorum, boşluk ve çatışma

• Lafzi yorum kelimelere, amaçsal yorum günün toplumsal ihtiyaçlarına dayanır; somut yorum diye bir yöntem yoktur.
• Kanunda çözüm yoksa hâkim önce örf âdete bakar, sonra kanun koyucu gibi kural koyar; bu boşluk doldurmadır.
• Hâkimin takdir yetkisi sınırsız değildir, hukuk çerçevesinde kullanılır.
• Kural çatışmasında özel kural, daha yeni olsa bile genel kurala üstün gelir.

Devlet, demokrasi ve hukuk devleti

• Doğrudan demokside temsilci seçimi yoktur; temsilci seçimi temsili demokrasiye özgüdür.
• Parlamenter sistemde yürütme yasama organından çıkar ve onun tarafından denetlenir.
• Başkanlık sisteminde başkanı halk seçer.
• Hukuk devleti, hukukun üstünlüğüne dayanan devlettir; parlamenter sistem onun unsuru değildir.
• Temel haklar: kişi hakları, sosyal-ekonomik haklar ve siyasi (katılma) haklar.

Haklar ve kişiler hukuku

• Özel haklar özel hukuktan doğar; mutlak haklarda hukuki ilişki aranmaz, nisbi haklarda aranır.
• Velayet kişinin başkaları üzerindeki mutlak haklarındandır; mülkiyet ayni haktır, sınırlı ayni hak değildir.
• Satın alma ve miras devren kazanmadır; ödünç vermede mülkiyet sahibinde kalır.
• Gerçek kişi yalnızca insandır; hak ehliyeti için insan olmak yeterlidir.
• Gaiplik için son haberden sonra 5 yıl geçmelidir.
• Erginlik 18 yaş, evlilik veya mahkeme kararıyla kazanılır; servet erginlik sağlamaz.
• Ayırt etme gücü olmayanlar tam ehliyetsizdir; belediye kamu, dernek, vakıf ve şirketler özel hukuk tüzel kişisidir.

Aile, miras ve eşya hukuku

• Eşler arasında eşitlik esastır, aile reisliği yoktur; tek eşlilik geçerlidir.
• Nişan evlenmeye zorlama davası hakkı vermez; ayrılık evliliği sona erdirmez.
• Nafaka kendiliğinden doğmaz, şartlar varsa hâkim hükmeder.
• Yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır.
• Miras ölümle kendiliğinden açılır; kayın hısımları mirasçı değildir, kardeşin saklı payı yoktur.
• Eşya maddi maldır; rüzgâr eşya sayılmaz. Bütünleyici parça zarar verilmeden ayrılamaz.

Borçlar, sorumluluk ve yargı

• Hukuki olay doğa kaynaklıdır (doğum); hukuksal eylem insan davranışıdır (hırsızlık); hukuksal işlem sonuç doğurmaya yönelik irade açıklamasıdır.
• Vasiyet tek taraflı işlemdir; senet borcun ispat aracıdır, erteleme borcu sona erdirmez.
• Sözleşmede kural şekil serbestisidir; satış sözleşmesi borçlar hukukundadır.
• Kusur sorumluluğunda risk aranmaz; risk kusursuz sorumluluğun unsurudur.
• Yüksek mahkemelerde Sayıştay yoktur; Sayıştay TBMM adına bütçeyi denetler, adli yargı temyizi Yargıtay'dadır.
• Boşanma yenilik doğuran davadır; ceza davasını savcı açar; disiplin cezası idari yargıda iptal davasıyla aşılır.

Pozitif hukuk

Belli ülkede ve zamanda devletçe konulmuş, yürürlükteki hukuktur.

Yaptırım

Kurala uymamanın devlet gücüyle desteklenen sonucudur; cebir ve tehdit yönleri vardır.

Emredici kural

Aksi kararlaştırılamayan, aykırı işlemin geçersiz olduğu kuraldır.

Yetki verici kural

Kişiye bir hak veya yetki tanıyan kuraldır.

Doktrin

Hukuk bilimi görüşleri olup yardımcı kaynaktır.

Normlar hiyerarşisi

Hukuk kurallarının Anayasa'dan başlayan üstlük-altlık sıralamasıdır.

Hukuk devleti

Hukukun üstünlüğü ilkesine dayanan devlettir.

Hak ehliyeti

Hak sahibi olabilme yeteneğidir; her insanda bulunur.

Nisbi hak

Belirli bir kişiye karşı ileri sürülebilen, hukuki ilişki gerektiren haktır.

Devren kazanma

Hakkın önceki sahibinden geçmesiyle kazanılmasıdır; satın alma ve miras örnektir.

Saklı pay

Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşe tanınan, kısıtlanamayan miras payıdır.

Yenilik doğuran dava

Mevcut hukuki durumu değiştiren davadır; boşanma örnektir.

• Mutlak hak ile nisbi hak karıştırılmamalı: hukuki ilişki şartı yalnız nisbi haklarda vardır.
• Aslen kazanma ile devren kazanma ayrılmalı: satın alma ve miras devren kazanmadır.
• Lafzi yorum ile amaçsal yorum karıştırılmamalı; kıyas kaynak değil yöntemdir.
• Kusur sorumluluğu (kusur, zarar, illiyet) ile kusursuz sorumluluk (risk) ayrımına dikkat edilmeli.
• Olumsuz soru kökleri sık çıkar: 'değildir', 'yer almaz' ifadelerini dikkatle okumak gerekir.