AUZEF Türk Dili Iı Çıkmış Sorular

Türk Dili II dersi; sözlü ve yazılı anlatımın ilkelerini, okuma yöntemlerini, akademik yazı ile bilimsel etiği, edebî türleri ve klasik Türk edebiyatına ilişkin temel bilgileri kapsar. Anlatım bozuklukları ve paragraf bütünlüğü de sınavda sık sorulan konulardandır.

Sözlü anlatım ve diksiyon

• Diksiyon; ses, sözcük, vurgu ve durakların kurala uygun, etkili söylenmesidir.
• Ton, sesin inip çıkmasıyla oluşur; aynı sözcük tonla öfke ya da sevgi bildirebilir.
• Durak anlam gruplarını ayırır, ulama ünsüzle biten sözcüğü ünlüyle başlayana bağlar.
• Türkçede sözcük vurgusu çoğunlukla son hecededir; özel adlar ve bazı ekler istisnadır.
• Dizartri sinirsel nedenli ses söyleme hatasıdır; kekemelik akıcılık bozukluğudur.
• Konuşma rolleri konuşan ve dinleyendir; hatip konuşmacı demektir.

Sözlü anlatım türleri

• Konferans geniş kitleye, tek kişi tarafından anlatılır ve tartışma içermez.
• Bildiri uzman kitleye yöneliktir; sunan kişi görüşünü kanıtlamayı hedefler.
• Sempozyum ve kongre, birden çok konuşmacının hazırlıklı sunduğu bildirili konuşmalardır.
• Sohbet hazırlıksız, samimi ve sonuç kaygısız konuşmadır.
• Mülakat esnek yapılı, uzmanlarla yapılan görüşmedir; miting açık havada yapılan söylevdir.
• Tartışma planlı ve kurallıdır; kanıtlı savunma içerir.

Okuma türleri ve modelleri

• Metin kaynaklı okuma harften başlayıp anlama doğru ilerler.
• Zihin kaynaklı okuma bütünden başlar, tahminler cümle, sözcük ve harfle doğrulanır.
• Rumelhart'ın etkileşimli modeli metin ve zihin verilerini birlikte kullanır.
• Sesli ve sessiz okuma, okumanın bedensel yönünü öne çıkarır.
• Okuma amacı, strateji ve metin türünü belirler; stratejiler anlamlandırma yollarıdır.
• Güdümlü okuma rehber eşliğinde sistemli yapılan okumadır.

Yazma süreci ve anlatım bozuklukları

• Yazma süreci yazma öncesi, yazma ve yazma sonrası olmak üzere üç aşamadır.
• Konu, tür, amaç ve hedef kitle yazmadan önce belirlenir; düzeltme sonradır.
• Düzeltmede önce içerik, sözcük ve cümle, sonra yazım ve noktalama denetlenir.
• Fazla sözcük (iki kardeşin en büyüğü, çıkıverdi birdenbire) ve eksik tümleç anlatımı bozar.
• Konu dışına çıkan ya da gönderme bağını kesen cümle anlam bütünlüğünü bozar.
• Metinsellik ölçütleri: durumsallık, tutarlılık, bağlaşıklık, amaçlılık, bilgilendiricilik; akıcılık değildir.

Akademik yazı ve bilimsel etik

• Akademik yazının örnekleri tez, makale, proje ve bilimsel rapordur; özgün düşünceye dayanır.
• Makale bölümleri: özet, giriş, yöntem, bulgular, tartışma, sonuç, kaynakça.
• Bulgular yorumsuz veri sunar; kaynakça yararlanılan eserleri listeler.
• Rapor nesneldir, plana göre yazılır ve inceleme sonunda hazırlanır; tutanak olay anında tutulur.
• İntihal, kaynak göstermeden başkasının düşüncesini sunmaktır; çarpıtma ise bilgiyi değiştirip yanlış aktarmaktır.
• Akademik yazarda titizlik gerekir, acelecilik yanlıştır; dil bilgisi ve noktalamaya uyulur.

Resmî ve günlük yazı türleri

• Mektup türleri: özel, resmî, iş, edebî ve açık mektup.
• Açık mektup kamuoyuna yayın organlarında duyurulur.
• Dilekçe bir üst makama sunulduğu için 'arz ederim' ile biter; tarih sağ üsttedir.
• Toplantı tutanağı kararları, konuşmaları değiştirmeden kaydeder.
• Öz geçmişte sahip olunan, doğrulanabilir nitelikler yer alır.

Edebî türler ve şiir

• Deneme serbest ve informel olandır (öncü Montaigne); formel denemenin öncüsü Francis Bacon'dır.
• Anı yaşananları, eleştiri eseri iyi ve kötü yönleriyle değerlendirir.
• Lirik şiir kişisel duyguyu, didaktik öğüdü, pastoral kır yaşamını işler; epik kahramanlık, satirik yergi içindir.
• Fantastik roman olağanüstü evren kurar; roman en genç edebî türdür.
• Tema anlamla, kafiye ses düzeniyle ilgilidir; ikisi arasında daima uyum aranmaz.

Klasik Türk edebiyatı

• Klasik edebiyat uzun yıllar benimsenip sürdürüldüğü için millete uygun sayılır.
• Dili bugünkünden en çok kelime varlığıyla ayrılır; Arapça ve Farsça ağırdır.
• Arapça ve Farsçaya eğilim 16. yüzyılda güçlenmiştir.
• Gülşehri, Âşık Paşa ve Kadı Burhaneddin 14. yüzyıl şairidir; Şeyhülislâm Yahya sonraki dönemdendir.
• Tasavvufta 'Ben beni terk eyledim' nefisten vazgeçmeyi anlatır.

Diksiyon

Ses, sözcük ve cümleleri vurgu, ton ve duraklarla doğru söyleme sanatı.

Ton

Sesin yükselip alçalmasıyla oluşan perdelenme ve dalgalanma.

Durak

Anlam gruplarını ayırmak için yapılan kısa ses kesintisi.

Ulama

Ünsüzle biten sözcüğün ünlüyle başlayan sözcüğe bağlanarak okunması.

Etkileşimli okuma

Metin ve zihin verilerinin aynı anda kullanıldığı, Rumelhart'ın modeli.

Kaynakça

Yazıda yararlanılan eserlerin atıf sistemine göre sıralandığı bölüm.

İntihal

Başkasının fikir ya da verisini kaynak göstermeden kendisininmiş gibi sunma.

Bilim etiği

Doğru veri, başkalarının hakkına saygı ve canlılara zarar vermeme ilkeleri.

Dizartri

Konuşma organlarının sinirsel nedenle çalışamamasından doğan ses söyleme bozukluğu.

Güdümlü okuma

Rehber eşliğinde sistemli yapılan okuma.

Mülakat

Uzman kişilerle yapılan, esnek yapılı ve çoğu zaman yayımlanan görüşme.

Pastoral şiir

Kır yaşamını, doğayı ve tarımı işleyen şiir.

• Konferans ile bildiri karıştırılmamalı: konferans genel kitleye, bildiri uzmanlara hitap eder.
• Rapor ile tutanak ayrımında rapor inceleme sonrası, tutanak olay anında hazırlanır.
• Metin kaynaklı okuma harften, zihin kaynaklı okuma bütünden başlar.
• Dilekçe 'arz ederim' ile biter; 'rica ederim' astlara yazılan yazılarda kullanılır.
• Akıcılık metinsellik ölçütü değildir; çarpıtma ile intihal ayrı etik ihlallerdir.