AUZEF Türkiye İç Bölgeleri Çıkmış Sorular

Türkiye İç Bölgeleri dersi, İç Anadolu ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu yörelerinin yer şekillerini, göllerini, akarsularını, madenlerini, tarım ürünlerini, kentlerinin gelişimini ve kültürel mirasını yöre yöre ele alır.

Yer şekilleri, göller ve akarsular

• Kızılırmak Türkiye'nin en uzun akarsuyudur; Hirfanlı ve Kesikköprü barajları bu nehir üzerindedir.
• Keban Barajı Karasu ile Murat'ın birleştiği yerde kurulmuştur; Pertek Kalesi göl suları içinde ada gibi kalmıştır.
• Aras Nehri Hazar Denizi'ne ulaşır.
• Karadağ, Karacadağ, Süphan ve Tendürek volkanik dağlardır; Erciyes de volkanik olup Kayseri onun kuzey eteğindedir.
• Bitlis'teki Nemrut Dağı 1441'de son kez etkinlik göstermiş, uyuyan aktif volkandır.
• Elmadağ Ankara'nın kayak merkezidir; Van'ın Yavuzlar köyündeki peribacaları Vanadokya olarak anılır.

Göl türleri ve sulak alanlar

• Obruk Gölü ve Sivas yöresindeki göller karstiktir; Sivas'ta oluşumda jips çözünmesi etkilidir.
• Seyfe Gölü tektonik kökenli göl sayılır.
• Otlukbeli Gölü, Türkiye'de örneği olmayan bir traverten seti gölüdür.
• Turna Gölü yüzen adalarıyla, Sultansazlığı ise millî park statüsüyle öne çıkar.
• Hotamış Sazlığı KOP kapsamında su depolama alanı olarak değerlendirilir.
• Van Gölü'nde yaşayabilen tek balık inci kefalidir; Pılır Höyük göl evi kazıkları Hafik Gölü alanında bulunmuştur.

Madenler, enerji ve sanayi

• Eskişehir'de lületaşı (sepiyolit) çıkarılıp işlenir; Beylikova büyük bir nadir toprak elementi yatağına sahiptir.
• Beypazarı ve Kahramankazan'da trona yatakları vardır; Akdağmadeni kurşun-çinko, Sorgun uranyum yatakları ile bilinir.
• Kırıkkale savunma sanayisi sayesinde köyden kente dönüşmüş, petrol rafinerisi de burada bulunur.
• Sultanhanı'nda doğal gaz, kaya tuzu katmanlarında depolanır; Bolluk Gölü'nde sodyum sülfat üretilir.
• Kangal'da termik santral bulunur; Çankırı'da demir yolu makası üretilir; Sivas'ta vagon üretimi ve onarımı yapılır.

Tuz Gölü ve Konya çevresi

• Tuz Gölü yazın beyaz tuz tabakasıyla kaplanır; uydu renk ayarlarında referans olarak kullanılır. Balıkçılık değerlendirme biçimi değildir.
• Aksaray Tuz Gölü çevresindeki il merkezidir.
• Konya Anadolu Selçuklu başkentidir; Roma döneminde İconium adıyla bilinirdi.
• KOP kapsamında Göksu havzasının suyu Mavi Tünel ile Konya Ovası'na aktarılır.

Kentlerin kuruluşu ve değişimi

• Nevşehir, Damat İbrahim Paşa'nın memleketi Muşkara köyünü imar etmesiyle kent olmuştur.
• Ankara'nın planı 1928 yarışmasında Jansen Planı ile belirlenmiştir.
• Erzincan 1939 depreminden sonra eski yerinin kuzeyine, Elbistan da deprem nedeniyle başka yere taşınmıştır.
• Malatya ve Van askerî gerekçelerle eski yerlerinden taşınmıştır.
• Iğdır 1992'de il olmuş; Karaköse Ağrı'nın eski adıdır; Yıldızeli'nin eski adı Yenihan'dır.
• Antik adlar: Sivas Sebasteia, Şanlıurfa Edessa.

Tarım ve coğrafi işaretli ürünler

• Kaman Cevizi, Kalecik Karası üzümü, Yozgat'ın Delice Beyazı üzümü ve Çubuk Agat Taşı coğrafi işaret örnekleridir.
• Halfeti'nin Siyah Gülü tescillidir; Halfeti aynı zamanda Cittaslow (Sakin Şehir) unvanlıdır.
• Muş Lalesi 'Muş 1071' adıyla tescillenmiştir.
• Çankırı'da Kızılırmak ilçesi çeltik (pirinç) üretimiyle anılır.
• Uzunyayla'da Şarkışla kilimi ve Kangal köpeği öne çıkar; Alpu'da savat gümüş işlemeciliği yaşatılır.
• Avanos çömlekçiliği Hititlerden beri sürmektedir; Kars kaz etiyle tanınır.

Tarih, kültür ve koruma statüleri

• Kars'taki Ani Harabeleri ve Göbeklitepe UNESCO Dünya Mirası kapsamındadır.
• Gaziantep UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na gastronomi alanında katılmıştır.
• Haymana-Polatlı arasındaki millî park Sakarya Savaşı mevzilerini kapsar.
• Sarissa, Şamuha ve Kululu kalıntıları Hititlere aittir.
• Aşık Veysel Müzesi Şarkışla'ya bağlı Sivrialan köyündedir; İnönü'nün çocukluk evi Sivas'tadır.
• Sıcak Çermik traverten sahası nitelikli doğal koruma alanıdır; Ahlat mezar taşları ignimbrittir.

Ulaşım ve idari bilgiler

• Kars'ta hem havalimanı hem demiryolu vardır; Sivas havalimanı Nuri Demirağ adını taşır.
• Sivas demir yoluna ilk olarak Ankara hattıyla bağlanmıştır; Çankırı demiryoluyla Zonguldak'a bağlıdır.
• Esenboğa Havalimanı Çubuk Ovası'ndadır; Nevşehir'de havalimanı bulunur.
• Hakkari yöresinde il merkezi Şırnak'tır; Elazığ baraj gölleriyle yarımada görünümündedir.
• Diyarbakır'ın doğuya büyümesini Dicle Nehri sınırlar.

Sepiyolit

Lületaşının jeolojik adı; gözenekli ve hafif, magnezyum-silisyum içerikli mineraldir.

Karstik göl

Kireçtaşı veya jips gibi kayaçların çözünmesiyle açılan çukurlukların su dolmasıyla oluşan göldür.

Traverten seti gölü

Traverten set gerisinde biriken sularla oluşan göl; Otlukbeli Gölü bunun eşsiz örneğidir.

Tektonik göl

Yer kabuğu hareketleriyle oluşan çukurlukta meydana gelen göldür; Seyfe Gölü örnektir.

Trona

Soda üretiminde kullanılan mineral; Beypazarı ve Kahramankazan'da yatakları vardır.

Coğrafi işaret

Bir ürünün kalitesini yöresine bağlayan tescildir; Kaman Cevizi, Siyah Gül gibi.

Cittaslow (Sakin Şehir)

Tarihî ve doğal değerleri koruyan kentlere verilen unvandır; Halfeti örnektir.

İgnimbrit

Volkanik kökenli taş; Ahlat Selçuklu mezar taşlarının malzemesidir.

KOP

Konya Ovaları Projesi; sulama ve su depolamayı amaçlar, Mavi Tünel ve Hotamış Sazlığı ile ilişkilidir.

Kaya tuzu

Sızdırmaz katmanlar oluşturduğu için Sultanhanı'nda doğal gaz depolamada kullanılır.

• Nemrut Dağı sorusunda Bitlis'teki volkan ile Adıyaman'daki Nemrut karıştırılmamalı.
• Kızılırmak hem nehir adı hem Çankırı ilçesi ve pirinç markasıdır; soruya göre ayırt edilmeli.
• Kayak merkezi Elmadağ, havalimanı Esenboğa (Çubuk Ovası), agat taşı Çubuk ile ilişkilendirilir; karıştırılmamalı.
• Nakil nedenleri ayrı öğrenilmeli: Malatya ve Van askerî, Erzincan ve Elbistan deprem.
• Şarkışla (Sivrialan, kilim), Kangal (köpek, termik santral) ve Sivas (müze, vagon fabrikası) birbirine karışabilir.