AUZEF Uluslararası İktisadi İlişkiler Çıkmış Sorular

Ders, ülkeler arasındaki mal, hizmet ve üretim faktörü akımlarını inceler. Dış ticareti açıklayan teorileri, devletin ticarete müdahale araçlarını, uluslararası rekabet gücünü ve bölgesel ekonomik entegrasyon kademelerini ele alır.

Dersin kapsamı ve temel kavramlar

• Firma kâr maksimizasyonu ve fiyatlar genel düzeyi bu dersin değil, mikro ve makro iktisadın konusudur.
• Para kullanımı ulusal işlemlerde de bulunduğundan uluslararası işlemleri ayıran bir özellik sayılmaz.
• Uzmanlaşma emeğin tek işte yoğunlaşmasıdır; işbölümü ise gruplarının üretimin farklı aşamalarında çalışmasıdır.
• Dış ticaret mal ihracatı ve ithalatını anlatır; ödemeler bilançosu dış dünyayla yapılan tüm işlemleri kaydeder.
• Sanayi devrimi ilk kez İngiltere'de yaşanmıştır.

Klasik öncesi ve klasik yaklaşımlar

• Merkantilizm altın ve gümüş birikimi için devletin dış ticaret fazlası sağlamasını ister.
• Fizyokratlara göre değeri yalnızca tarım yaratır; ticaret yeni değer katmaz ve laissez-faire ilkesi benimsenir.
• Adam Smith serbest ticaretin gelişmesine en büyük katkıyı yapmış, mutlak üstünlükler teorisini geliştirmiştir.
• Mutlak üstünlükte ülke, daha ucuza ürettiği malda uzmanlaşıp ihraç eder.
• David Ricardo mukayeseli üstünlükleri ortaya koymuş, serbest ticareti savunmuş, korumacılığa karşı çıkmıştır.
• Karşılaştırmalı üstünlükte fırsat maliyeti düşük olan malda uzmanlaşılır.

Faktör donatımı ve ilgili teoremler

• Heckscher-Ohlin-Samuelson modeline göre ülkeler bol bulunan faktörü yoğun kullanan malı ihraç eder.
• Modelde faktörler ülke içinde hareketli, ülkeler arasında hareketsizdir.
• Stolper-Samuelson: serbest ticaret bol faktörün reel getirisini artırır, kıt olanınkini azaltır.
• Faktör Fiyatları Eşitliği: mal ticareti faktör fiyatlarını ülkeler arasında yaklaştırır.
• Rybczynski: tam istihdamda bir faktörün arzı artınca onu yoğun kullanan malın üretimi artar, diğerininki azalır.
• Leontief Paradoksu: sermayece zengin ABD'nin emek-yoğun mal ihraç etmesidir.

Modern ve alternatif ticaret teorileri

• Posner'in Teknoloji Açığı Teorisi ticareti teknoloji farkına bağlar.
• Vernon'un Ürün Dönemleri Teorisi dinamik karşılaştırmalı üstünlükler olarak da anılır; uydu üretimi az gelişmişler için yeni ürün evresidir.
• Keesing-Kenen'in Nitelikli İşgücü Teorisinde nitelikli emeği bol ülke bu emeği yoğun kullanan malları ihraç eder.
• Linder'in Tercihlerde Benzerlik Teorisi, yani Taleplerin Çakışması, benzer zevkli ülkeler arası ticareti açıklar; iç talebi olmayan ürünün ihracını açıklayamaz.
• Vanek'in Varlık Teorisi ticareti malın ülkede bulunup bulunmamasına bağlar.
• Tinbergen'in çekim modeli ticareti ekonomik büyüklükle doğru, mesafeyle ters ilişkilendirir.
• Ölçek ekonomileri tek yerde büyük üretimi, endüstri içi ticaret aynı sektör mallarının hem ihracını hem ithalatını açıklar.

Stratejik ticaret politikası

• Brander-Spencer tarafından geliştirilmiştir; oligopol kârını yabancı firmalardan yerli firmalara kaydırmayı hedefler.
• Tam rekabet ve eksiksiz piyasa olsaydı bu yaklaşımın geçerliliği kalmazdı.
• Diğer teoriler serbest ticareti savunurken bu yaklaşım devlet müdahalesini destekler.
• Kazancın başka ülkenin kaybıyla elde edilmesine komşuyu fakirleştirme denir.
• Teşviklerin amacı dışında kullanılması ahlaki zaafiyet sorunudur.
• Tam bilgi piyasa aksaklığı yaratmadığından müdahale gerekçesi olamaz.

Uluslararası rekabet gücü

• Rekabet gücü, serbest ve adil koşullarda uluslararası standartlara uygun üretip uzun dönemde reel ulusal geliri yükseltme yeteneğidir.
• Porter'ın elmasının dört doğrudan unsuru vardır; devlet ve şans modeli dolaylı etkiler.
• Şans faktör koşullarından ayrıdır; ilgili ve destekleyici endüstriler şans değil elmasın doğrudan unsurudur.
• Porter kümelenmeyi içerir; küçük ve az gelişmiş ülkeler için Çift Elmas Modeli geliştirilmiştir.
• Cho'nun dokuz faktör modelinde politikacı ve bürokratlar beşeri, iş çevresi fiziksel faktördür.

Korumacılık ve ticaret politikası araçları

• Gümrük tarifeleri sınır geçişindeki vergi ve yükümlülüklerin listesidir; otonom tarife tek taraflı kanunla konur.
• Advalorem tarife ithal malın değeri üzerinden yüzde olarak uygulanır.
• Tek kolonlu sistemde her mala tek tarife, çift kolonluda iki oran, üç kolonluda daha düşük üçüncü sütun vardır.
• Optimum tarife, ticaret hadlerini etkileyebilen büyük ülkenin ithalatı kısarak refahını artırmasıdır.
• Tarife kotasında miktar dolunca tarife yükselir; fark giderici vergiler iç yüksek fiyatla ithal fiyatı farkını kapatır.
• Görünmez engeller sağlık, çevre ve teknik standartlarla ithalatı kısar; Rusya'nın domatesi geri göndermesi örnektir.
• İhracat sübvansiyonu ihracat karşılığı devletin yaptığı doğrudan veya dolaylı ödemelerdir.
• Bağlı ticarette bedel nakit değil mal, hizmet veya alacak devriyle ödenir.

Damping, otarşi ve entegrasyon

• Damping malın dış pazarda adil ya da iç piyasa fiyatının altında satılmasıdır; sürekli ve geçici türleri vardır.
• Geçici dampingde stok fazlası değişken maliyetine satılır; anti-damping uygulaması Dünya Ticaret Örgütü kurallarına dayanır.
• Otarşi dış dünyadan yalıtılıp kendine yeterliliği hedefler; örnek olarak Küba gösterilir.
• Tercihli ticaret anlaşmaları seçili mallardaki engelleri iki veya daha fazla ülke arasında kaldırır.
• Ortak pazar temel politikalarda uyumlanınca ekonomik birlik olur; en üst aşama politik birliktir.
• Parasal birlik reel entegrasyon kademesi değil, parasal entegrasyon türüdür.

Mutlak üstünlük

Ülkenin bir malı daha düşük maliyetle üretmesine dayanan, Adam Smith'e ait yaklaşım.

Karşılaştırmalı üstünlük

Fırsat maliyeti düşük malda uzmanlaşmayı öneren, Ricardo'ya ait teori.

Leontief Paradoksu

Sermaye bol ABD'nin emek-yoğun mal ihraç etmesi bulgusu.

Rybczynski Teoremi

Tam istihdamda faktör arzı artınca o faktörü yoğun kullanan malın üretimi artar.

Stolper-Samuelson Teoremi

Serbest ticaret bol faktörün reel gelirini artırır, kıt faktörünkini azaltır.

Endüstri içi ticaret

Aynı sektör ürünlerinin bir ülke tarafından hem ihraç hem ithal edilmesi.

Stratejik ticaret politikası

Müdahaleyle oligopol kârını yerli firmalara kaydırmayı amaçlayan yaklaşım.

Elmas modeli

Porter'ın rekabet gücünü dört doğrudan unsurla açıklayan modeli.

Damping

Malın dış pazarda adil veya iç piyasa fiyatının altında satılması.

Otarşi

Dış dünyadan yalıtılarak kendine yeterli olma politikası.

Görünmez engeller

Teknik ve idari düzenlemelerle ithalatı kısan korumacı önlemler.

Fark giderici vergi

İthal fiyatı ile yüksek iç fiyat arasındaki farkı kapatan vergi.

• Teorem ve model sahiplerini eşleştir: Smith mutlak, Ricardo karşılaştırmalı, Vernon ürün dönemleri, Linder tercih benzerliği, Vanek varlık, Posner teknoloji açığı.
• Stolper-Samuelson gelir dağılımını, Rybczynski üretim miktarını, Faktör Fiyatları Eşitliği fiyatların yaklaşmasını anlatır; karıştırılmamalı.
• Soruda hangisi YER ALMAZ deniyorsa varsayımı tersine çevir: Faktör Donatımında faktör ülkeler arası hareketsiz, Rybczynski'de tam istihdam vardır.
• Stratejik ticaret politikası tam rekabeti varsaymaz ve müdahaleyi savunur; diğer teorilerden bu yönüyle ayrılır.
• Sürekli damping kalıcı düşük fiyat, geçici damping stok eritme amaçlıdır; tek, çift ve üç kolonlu tarife ayrımına da dikkat edilmeli.