AUZEF Uluslararası İktisat Teorisi ve Politikası Çıkmış Sorular

Ders, ülkeler arası ticaretin nedenlerini açıklayan kuramları, dış ticaret politikası araçlarını, uluslararası kuruluşları, ekonomik entegrasyon aşamalarını ve ödemeler dengesi ile kur kavramlarını ele alır.

Dış ticaret kuramları

• Merkantilizm 16. ve 17. yüzyıllarda etkili olmuştur; temel hedef hazinedeki altın stokunu çoğaltmaktır.
• Adam Smith 1776'da Milletlerin Zenginliği'ni yazmış, klasik iktisadın temelini atmıştır.
• Ricardo'nun karşılaştırmalı üstünlük teorisi emek-değer teorisine dayanır; emek türdeştir, ülkeler arasında hareketsizdir, tam rekabet ve sabit maliyet geçerlidir.
• John Stuart Mill dış ticaret incelemesine talep koşullarını ilk katan iktisatçıdır.
• Marshall ve Edgeworth, teklif eğrilerini (karşılıklı talep eğrileri) geliştirmiştir; kesişim noktası denge ticaret haddini verir.

Faktör donatımı ve sonrası kuramlar

• Heckscher-Ohlin modelinde üretim faktörleri ülkeler arasında hareket etmez, yalnızca mallar ticarete konu olur.
• Leontief, girdi-çıktı tekniğiyle ABD üzerinde teoriyi sınamış; sonuç Leontief Paradoksu olarak bilinir.
• Stolper-Samuelson: serbest ticaret ihracat sektöründe yoğun faktöre, korumacılık ithalata rakip sektördeki yoğun faktöre yarar sağlar.
• Rybczynski Teoremi Heckscher-Ohlin çerçevesinde geliştirilmiş, bir faktördeki artışın üretime etkisini açıklar.
• Keesing ve Kenen'in nitelikli iş gücü teorisi (neofaktör donatımı), iş gücünü nitelikli-niteliksiz ayırır ve sanayileşmiş ülkeler arası ticareti açıklar.
• Vernon'un ürün dönemleri hipotezi (1966): icat, olgunlaşma, standartlaşma evreleri; üretim yeri zamanla gelişmekte olan ülkelere kayar.

Dış ticaret politikası araçları

• Gümrük tarifeleri en eski ve en yaygın araçlardır; etkileri koruma, tüketim, dış ticaret, gelir, bölüşüm ve ticaret hadleri üzerindedir.
• Dışlama etkisi maliye politikası kavramıdır, gümrük vergisi etkisi sayılmaz.
• Kota ithalat miktarını sınırlar; aynı sonuçları doğuran tarifeye eşdeğer tarife denir.
• Genç endüstri tezi, ileride üstünlük kazanacak sanayilerin tarifeyle korunmasını savunur.
• Stratejik ticaret politikası yüksek teknolojili, oligopolistik kilit endüstrilerin desteklenmesini önerir (Airbus-Boeing).
• Otarşi, dış ilişkileri keserek kendi kendine yetme düzenidir.

Damping, bağlı ticaret ve finansman

• Yıkıcı damping, rakipleri saf dışı bırakmak için fiyatı geçici olarak düşürmektir.
• Bağlı ticarette ihracatı bir ithalat izler; ödeme kısmen veya tamamen mal iledir (takas, kliring, karşı alım).
• Kliring işleyişi bakımından takasa benzer.
• Leasing, finansal kiralama demektir; yatırım malının mülkiyeti kiralayanda kalır.
• Hollanda hastalığı: ani döviz veya gelir girişi parayı değerlendirir, diğer ihracat sektörleri küçülür.

Uluslararası kuruluşlar

• GATT miktar kısıtlamalarının (kota, yasak) kaldırılmasını, korumanın yalnızca tarifeyle yapılmasını ister.
• DTÖ ilkeleri arasında en çok kayrılan ülke ve ulusal işlem kuralları vardır; DTÖ sanayi ürünlerinde doğrudan ihracat sübvansiyonunu yasaklar.
• İMF 1944 Bretton Woods ile kurulmuştur; Türkiye 1947'de üye olmuş, ilk stand-by'ı 1961'de yapmıştır.
• UNCTAD 1964'te Cenevre'de faaliyete geçmiştir.

Ekonomik entegrasyon

• Entegrasyon kavramı ilk kez sanayide, çelik ve kömür endüstrilerindeki dikey bütünleşmeyi anlatmak için kullanılmıştır.
• Ortak pazarda mallara ek olarak emek, sermaye ve girişimci de serbestçe dolaşır.
• Gümrük birliğinin statik etkileri üretim ve tüketimdedir; ölçek ekonomileri ve teknolojik gelişme dinamik etkidir.
• Genişleyen pazarın maliyetsiz kazançlarına dışsal tasarruf denir.
• Schuman Planı (1950) kömür-çelik ortak otoritesiyle AB'nin temelini oluşturur; AB ekonomik birliğin en iyi örneğidir.
• Almanya kurucu üyedir, 2004 genişlemesine dahil değildir; Türkiye Gümrük Birliği ile üçüncü ülkelere karşı AB'ye uyumlu önlemler almayı kabul etmiştir.

Ödemeler dengesi ve kur

• Cari işlemler hesabı mal, hizmet, birincil ve ikincil gelir dengelerinden oluşur.
• Doğrudan yatırımlar ve İMF kredileri finans hesabında izlenir.
• Çapraz kur, bir yabancı paranın üçüncü bir para üzerinden değeridir.
• Arbitraj risksiz kazanç sağlar; önemli risk taşıdığı ifadesi yanlıştır.

Marjinal dönüşüm oranı

Bir malın fazladan üretimi için vazgeçilen diğer mal miktarı; üretim olanakları eğrisinin eğimi, fırsat maliyetidir.

Kayıtsızlık eğrisi

Tüketiciye aynı faydayı veren mal bileşimlerinin geometrik yeridir.

Teklif

Belirli ithal mal miktarı karşılığında sunulmak istenen ihraç malı miktarıdır.

Denge ticaret haddi

Teklif eğrilerinin kesiştiği noktada oluşan fiyattır.

Eşdeğer tarife

Bir kotayla aynı ithalat düzeyini sağlayan gümrük vergisi oranıdır.

Otarşi

Dış ticari bağların kesilip kendi kaynaklarıyla yetinme düzenidir.

Leontief Paradoksu

Girdi-çıktı tablolarıyla yapılan sınamada Heckscher-Ohlin beklentisiyle çelişen ABD bulgusudur.

Yıkıcı damping

Rakibi piyasadan atmak için fiyatın geçici olarak düşürülmesidir.

Dışsal tasarruf

Pazar genişlemesinden firmaların ek maliyet olmadan elde ettiği kazançlardır.

Çapraz kur

İki yabancı paranın birbirine göre değeridir, genellikle dolar üzerinden bulunur.

Hollanda hastalığı

Ani döviz girişiyle diğer ihracat sektörlerinin rekabet gücünü yitirmesidir.

• Leontief 1947'de faktör donatımını sınayan araştırmacıdır; yöntemi girdi-çıktı tekniğidir.
• Nitelikli iş gücü teorisi ile Heckscher-Ohlin karıştırılmamalı; birincisi iş gücünü türdeş saymaz.
• Cari işlemler ile finans hesabı ayrılmalı: doğrudan yatırım ve IMF kredisi finans hesabındadır.
• Statik etki (üretim, tüketim) ile dinamik etki (ölçek, teknoloji) ayrımına dikkat edilmeli.
• Soruda 'yanlış' veya 'yer verilmez' denirse aşırı ifadeler (kesinlikle, yalnızca) genellikle yanlış şıktır.