AUZEF Uluslararası İktisat Teorisi Çıkmış Sorular

Ders, ülkeler arası ticaretin nedenlerini açıklayan klasik ve modern kuramları, dış ticaret politikası araçlarını, uluslararası kuruluşları, ekonomik entegrasyon aşamalarını ve ödemeler dengesi ile döviz kavramlarını ele alır.

Ticaret görüşleri ve klasik kuramlar

• Merkantilizm 16. ve 17. yüzyıllarda etkili olmuş; dış ticaretin amacı hazinedeki altın stokunu artırmak sayılmıştır.
• Adam Smith 1776'da Milletlerin Zenginliği ile klasik iktisat okulunun temelini atmıştır.
• Karşılaştırmalı üstünlük kuramı Ricardo'ya aittir; emek tek faktördür, türdeştir, ülkeler arasında hareketsizdir, tam rekabet ve sabit maliyet geçerlidir.
• John Stuart Mill dış ticaret incelemesine talep koşullarını ilk katan iktisatçıdır.
• Marshall ve Edgeworth teklif eğrilerini (karşılıklı talep) geliştirmiştir; eğrilerin kesiştiği noktada denge ticaret haddi belirlenir.

Faktör donatımı ve modern kuramlar

• Heckscher-Ohlin modelinde üretim faktörleri ülkeler arasında dolaşmaz; yalnızca mallar ticarete konu olur.
• Rybczynski Teoremi Heckscher-Ohlin çerçevesinde geliştirilmiştir ve bir faktör artışının üretime etkisini açıklar.
• Stolper-Samuelson: serbest ticaret ihracat sektöründe yoğun faktöre, korumacılık ithalata rakip sektörün yoğun faktörüne yarar.
• Leontief girdi-çıktı tekniğiyle ABD'de kuramı sınamış; sonuç Leontief Paradoksu olarak bilinir.
• Keesing ve Kenen'in nitelikli iş gücü teorisi neofaktör donatımı sayılır ve sanayileşmiş ülkeler arası ticareti açıklar.
• Vernon'ın ürün dönemleri hipotezi (1966): icat, olgunlaşma ve standartlaşma evrelerinde üretim yeri gelişmişlerden gelişmekte olanlara kayar.

Tüketici ve üretici analizi araçları

• Kayıtsızlık eğrisi aynı faydayı veren mal bileşimlerinin yeridir.
• Üretim olanakları eğrisinin eğimi fırsat maliyetini, yani marjinal dönüşüm oranını verir.
• Teklif, ülkenin belirli ithal mal miktarına karşılık sunmayı önerdiği ihraç malı miktarıdır.

Dış ticaret politikası araçları

• Gümrük tarifeleri en eski ve en yaygın araçlardandır; etkileri koruma, tüketim, dış ticaret, gelir, bölüşüm ve ticaret hadleri üzerindedir.
• Dışlama etkisi gümrük vergisi etkisi değil, maliye politikası kavramıdır.
• Kota ithalat miktarını sınırlar; aynı sonucu veren tarife oranına eşdeğer tarife denir.
• Genç endüstri tezi, ileride üstünlük kazanacak sanayilerin tarifeyle korunmasını savunur.
• Stratejik ticaret politikası yüksek teknolojili, oligopolistik endüstrilerin desteklenmesini savunur.
• Otarşi, dış ilişkileri keserek kendi kendine yetmedir.
• Yıkıcı damping, rakipleri saf dışı bırakmak için fiyatın geçici olarak düşürülmesidir.

Bağlı ticaret ve finansman

• Bağlı ticarette ihracatı bir ithalat izler; ödeme kısmen veya tamamen mal ile yapılır.
• Takas, kliring ve karşı alım bu gruba girer; kliring işleyişi takasa benzer.
• Leasing, finansal kiralama demektir; yatırım malının mülkiyeti kiralayanda kalır.
• Hollanda hastalığı: ani döviz veya gelir girişi parayı değerlendirir, diğer ihracat sektörleri küçülür.

Uluslararası kuruluşlar

• GATT korumanın yalnızca gümrük tarifeleriyle yapılmasını, kota ve yasak gibi miktar kısıtlamalarının kaldırılmasını ister.
• DTÖ ilkeleri arasında en çok kayrılan ülke kuralı ve ulusal işlem kuralı vardır; sanayi ürünlerinde doğrudan ihracat sübvansiyonunu yasaklar.
• İMF 1944 Bretton Woods'ta kurulmuştur; Türkiye 1947'de üye olmuştur.
• UNCTAD 1964'te Cenevre'de faaliyete geçmiştir.

Ekonomik entegrasyon ve AB

• Entegrasyon kavramı ilk kez sanayide, çelik ve kömürdeki dikey bütünleşmeler için kullanılmıştır.
• Uluslararası ekonomik entegrasyon serbest ticaret anlaşması, gümrük birliği ve ortak pazar gibi biçimlerde görülür.
• Ortak pazarda mallara ek olarak emek, sermaye ve girişimci de serbestçe dolaşır.
• Gümrük birliğinin statik etkileri üretim ve tüketimdedir; ölçek ekonomileri ve teknolojik gelişme dinamik etkidir.
• Genişleyen pazarın bedelsiz kazançlarına dışsal tasarruf denir.
• Schuman Planı (1950) AB'nin başlangıcıdır; AB ekonomik birliğin en iyi örneğidir.
• Türkiye Gümrük Birliği ile AB tarifelerini ve üçüncü ülkelere karşı uyumlu önlemleri benimsemiştir.
• Almanya kurucu üyedir, 2004 genişlemesinde yer almaz.

Ödemeler dengesi ve döviz

• Cari işlemler hesabı mal, hizmet, birincil ve ikincil gelir dengelerinden oluşur.
• Doğrudan yatırımlar ve İMF kredileri finans hesabında izlenir.
• Çapraz kur, bir dövizin üçüncü bir para üzerinden başka dövize göre değeridir.
• Arbitraj fiyat farkından risksiz kazançtır.

Eşdeğer tarife

Kotanın doğurduğu ithalat düzeyini gümrük vergisiyle sağlayan tarife oranıdır.

Otarşi

Ülkenin dış ticari bağlarını keserek kendi kaynaklarıyla yetinmesidir.

Marjinal dönüşüm oranı

Bir mal artırılırken diğerinden vazgeçilen miktar; fırsat maliyeti.

Denge ticaret haddi

İhracat ve ithalat teklif eğrilerinin kesiştiği noktadaki fiyattır.

Leontief Paradoksu

Girdi-çıktı tablolarıyla yapılan sınamanın Heckscher-Ohlin beklentisiyle uyuşmayan sonucudur.

Bağlı ticaret

İhracatı ithalatın izlediği, ödemenin mal ile yapıldığı ticarettir.

Hollanda hastalığı

Ani gelir girişiyle para değerlenip diğer ihracat sektörlerinin küçülmesidir.

Yıkıcı damping

Rakipleri elemek için fiyatın geçici olarak düşürülmesidir.

Dışsal tasarruf

Genişleyen pazardan firmaların maliyetsiz elde ettiği kazançlardır.

Çapraz kur

Bir dövizin başka bir yabancı döviz cinsinden göreli değeridir.

Arbitraj

Piyasalar arası fiyat farkından risk almadan kazanç sağlamadır.

Genç endüstri tezi

Gelecekte üstünlük kazanacak sanayilerin geçici olarak tarifeyle korunması görüşüdür.

• Aynı soru tipinde Leontief iki kez geçer: girdi-çıktı tekniği ve 1947 tarihli çalışma.
• Dışlama etkisi maliye politikası kavramıdır, gümrük vergisi etkileri arasında sayılmaz.
• Cari işlemler ile finans hesabı karıştırılmamalı: doğrudan yatırım ve İMF kredisi finans hesabındadır.
• Stolper-Samuelson gelir dağılımını, Rybczynski faktör artışının üretime etkisini açıklar.
• Nitelikli iş gücü teorisi ile Heckscher-Ohlin ayrımı: biri iş gücünü türdeş, diğeri nitelikli-niteliksiz ayırır.