AUZEF Veri Tabanı Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, veri tabanı yönetim sistemlerinin temellerini, SQL ile veri işleme komutlarını, tablo tasarımı ve anahtar kavramlarını, ORM yaklaşımını ve çeşitli VTYS ürünlerinin kullanım alanlarını ele alır. Güvenlik, ölçeklendirme ve veri tabanıyla etkileşim yolları da konunun parçasıdır.

Veri, büyük veri ve ilişkisel model

• Veri önce işlenip enformasyona, sonra yorumlanıp bilgiye dönüşür (Veri - Enformasyon - Bilgi).
• Büyük veri; hacmi, akış hızı ve çeşitliliği nedeniyle geleneksel yazılımlarla makul sürede çözümlenemeyen veri yığınıdır.
• Otonom araçlar sensörleri sayesinde çok büyük miktarda veri üretir.
• Codd ilişkisel modeli, üst seviyeli bir dil ve fiziksel ile mantıksal boyutların ayrılması amacıyla önermiştir.
• İlişkisel veri tabanları Excel'den özellikle eş zamanlı çok kullanıcılı erişimde ayrılır; internetsiz de çalışabilir.

VTYS ürünleri ve kullanım alanları

• SQL Server Microsoft ürünleriyle uyumludur; kendi SQL lehçesi T-SQL'dir.
• Oracle Database kurumsal ve B2B ölçekte, güvenliği yüksek büyük işlerde tercih edilir.
• MySQL web uygulamalarında yaygındır; MongoDB doküman tabanlı NoSQL sistemdir ve yapılandırılmamış veriye uygundur.
• SQLite sunucusuz, hafif ve tek dosyalıdır; düşük kapasiteli cihazlarda, mobil ve gömülü sistemlerde kullanılır.
• Redis veriyi bellekte tutarak çok hızlı erişim sağlar.
• Splunk bir log analiz platformudur, VTYS sayılmaz.

SQL komutları ve CRUD

• CRUD: oluştur, oku, güncelle, sil. Filtreleme ve sıralama okumanın parçasıdır.
• SELECT okur, veriyi değiştirmez; * tüm sütunları getirir.
• INSERT INTO yeni kayıt ekler, UPDATE mevcut değerleri değiştirir, DELETE FROM ... WHERE satır siler ve sütun listesi almaz.
• CREATE, ALTER, DROP yapıyı belirleyen DDL grubundadır; SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE verilerle çalışan DML grubundadır.
• WHERE koşullarında AND ve OR birlikte okunurken parantez grupları ayrı değerlendirilir.

Gruplama ve birleştirme

• COUNT ve AVG gibi işlevler GROUP BY ile grup başına sonuç verir; WHERE gruplamadan önce satırları süzer.
• LEFT JOIN soldaki tablonun tüm kayıtlarını, sağdan yalnızca eşleşenleri getirir.
• FULL OUTER JOIN iki tablonun tüm kayıtlarını getirir; eşleşmeyenler NULL olur.
• Standart türler INNER, LEFT, RIGHT ve FULL OUTER JOIN'dir; exclusive join standart değildir.

Tasarım, anahtarlar ve normalizasyon

• Veri tabanı tasarımı performans ve bütünlüğü belirleyen kritik aşamadır; ER diyagramı mantıksal yapıyı gösterir.
• Birincil anahtar her kaydı eşsiz tanımlar, tekrar edemez ve boş olamaz.
• Başka tabloda yer alan birincil anahtara yabancı anahtar denir; tabloları bağlar ve bütünlüğü korur.
• Normalizasyon tekrarı azaltır ve anormallikleri giderir; 1NF, 2NF, 3NF gibi normal formlarla yapılır.
• Sistem tasarımı dokümanı yönetim çalışmasının en önemli girdisidir.

Transaction, saklı yordam ve güvenlik

• Transaction ya hep ya hiç ilkesiyle çalışır: başarıda Commit, hatada Rollback.
• Saklı yordam parametre alır; WHERE koşulu etkiyi yalnızca ilgili kayda sınırlar.
• Yetkilendirme güvenlik içindir; kullanıcıya yalnızca ihtiyacı kadar yetki verilir.
• Sunucunun RAM, işlemci, depolama ve bant genişliği VTYS performansını doğrudan etkiler.
• Dikey ölçeklendirme mevcut sunucunun donanımını güçlendirmektir.
• VTYS seçiminde maliyet, güvenlik ve performans belirleyicidir, kişisel tercih değil.

Programlama, ORM ve araçlar

• ORM sınıfları tablolara, nesneleri kayıtlara eşler; SQL yazmadan sorgu yapılır. SQLAlchemy ve Hibernate örnektir.
• SQLAlchemy bir Python kütüphanesidir, grafik arayüzlü araç değildir; ORM kullanırken de VTYS gerekir.
• Python'da SQL komutu cursor.execute() ile çalıştırılır.
• Anaconda Python ve SQLAlchemy çalışmaları için uygun dağıtımdır.
• DBeaver, phpMyAdmin ve SSMS gibi araçlar görsel arayüzle tablo işlemi sağlar.
• Excel ve FTP veri tabanıyla etkileşim yolu sayılmaz.

VTYS

Verilerin saklanması, sorgulanması ve yönetilmesini sağlayan veri tabanı yönetim sistemi yazılımıdır.

SQL

Yapısal Sorgu Dili; veri tabanında sorgulama, ekleme, güncelleme ve silme için kullanılan standart dildir.

ORM

Nesne-İlişkisel Eşleme; tabloları sınıflarla eşleyerek SQL yazmadan veri işlemeyi sağlar.

NoSQL

Tablo yerine esnek yapılar kullanan sistemlerdir; MongoDB doküman tabanlı bir örnektir.

Birincil anahtar

Kaydı eşsiz tanımlayan, tekrar etmeyen ve boş olamayan sütundur.

Yabancı anahtar

Başka tablonun birincil anahtarını içeren ve tabloları ilişkilendiren sütundur.

Normalizasyon

Tabloları kurallara göre bölerek tekrarı ve anormallikleri azaltma sürecidir.

Transaction

Birbirine bağlı işlemleri bir bütün olarak yürüten, hatada geri alan işlem yapısıdır.

DDL

Veri tanımlama dilidir; CREATE, ALTER ve DROP ile yapıyı kurar ve değiştirir.

T-SQL

SQL Server'a özgü, standart SQL'in genişletilmiş sürümüdür.

CRUD

Create, Read, Update, Delete: temel dört veri işlemi.

• Excel ve FTP, veri tabanıyla etkileşim ya da güncelleme yöntemi olarak sorularda hep yanlış şıktır.
• Splunk VTYS değil log analiz yazılımıdır; SQLite hafif ve gömülü, Oracle kurumsal, MySQL web odaklıdır.
• CRUD dışı seçeneklerde filtrele ve sırala gibi okuma parçaları aranır.
• LEFT JOIN ile FULL OUTER JOIN karıştırılmamalı: biri soldaki tüm kayıtları, diğeri iki tablonun tüm kayıtlarını getirir.
• Sorgu okurken WHERE, AND/OR parantezleri ve GROUP BY sırasına dikkat edilmelidir.