AUZEF Yeni Medya Çıkmış Sorular

Yeni Medya dersi; internetin gelişimini, yeni medyanın temel özelliklerini, yöndeşmeyi, teknolojik altyapıyı, web sitelerini, blogları ve sosyal medyayı ele alır. Kuramcıların (Rogers, Manovich, Heeter) sınıflamaları ile Türkiye ve dünya internet kullanım verileri de sınavda sık sorulur.

İnternet ve kullanım verileri

• İnternet sözcük olarak bilgisayar ağlarının ağı anlamına gelir; Türkiye'nin ilk internet bağlantısı 1993'te kurulmuştur.
• TÜİK verilerine göre yaş yükseldikçe internet kullanımı düşer, eğitim düzeyi arttıkça yükselir.
• Hanelerde en yaygın bilişim teknolojisi cep telefonudur; bireyler interneti en çok sosyal medya profili, mesaj ve paylaşım için kullanır.
• ITU 2017 verisine göre 3,5 milyardan fazla kişi internete erişmiş, bu da dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 48'idir.
• Sayısal uçurum (digital gap), bilgi ve iletişim teknolojilerine ulaşmadaki adaletsizliği anlatır.
• İletişim kültürleri sırasıyla sözlü, yazılı, tipografi ve elektrik-elektronik medya kültürüdür.

Yeni medyanın özellikleri ve kuramcılar

• Rogers'a göre yeni medya etkileşimlilik, kitlesizleştirme ve eşzamansızlık ile nitelenir.
• Kitlesizleştirme, herkese aynı mesaj yerine kişiselleştirilmiş mesajları seçilmiş kullanıcılara iletmektir.
• Eşzamansızlık, içeriğe yayın anından bağımsız olarak istenen zamanda ulaşılabilmesidir; düşük maliyet bununla ilgili değildir.
• Manovich'in ilkeleri: sayısal temsil, modülerlik, otomasyon, değişkenlik ve kod çevrimi; mobilite bunlardan değildir.
• Sayısal temsil sayesinde yeni medya nesnesi matematiksel olarak tanımlanabilir; modülerlikte ögeler birbirinden bağımsız düzenlenir; otomasyonda insan müdahalesi olmadan işlem yapılır.

Etkileşim ve Heeter'in boyutları

• Etkileşimde alıcı verici konumuna geçebilir, kaynak da mesaj üzerindeki denetimini artırabilir.
• Kaynak karşısındakini tanıdıkça etkileşim artar; kişiye uygun video önerisi buna örnektir.
• Heeter'in boyutları: kullanıcı çabası, seçim karmaşıklığı, kişiler arası iletişimin kolaylaştırılması, sistem kullanımını izleme gibi.
• Sitede içerik çeşitlenmesi seçim karmaşıklığını, ziyaretçi kayıtlarının tutulması sistem kullanımını izlemeyi gösterir.
• Kitlesizleştirme Heeter'in boyutu değildir; sürekli güncelleme de geri bildirim aracı sayılmaz.

Yöndeşme ve yeni ekonomi

• Yöndeşme (yakınsama), yayıncılık, telekomünikasyon ve bilgi işlemin tek ortamda buluşmasıdır.
• Bunu olanaklı kılan gelişme sayısal teknolojidir; kitap tek işlevli olduğundan örnek sayılmaz.
• Türkiye'de .tr alan adlarında en çok tercih edilen uzantı .com'dur.
• Yeni ekonomi bilgi temellidir; Tapscott'a göre dijitalleşme, ivedilik ve yenilikçilik özelliklerindendir.
• Etkileşimli teknolojilerle üretici ile tüketici arasındaki çizgi bulanıklaşır.

Teknolojik altyapı

• Bilgisayarın temel yetenekleri veri işleme ve veri dağıtımı gibi işlevlerdir; veri satışı bunlardan değildir.
• Sayısal sistem kesikli durumlara, analog ise sürekliliğe sahiptir.
• Fiber optik kabloda bilgi kızıl ötesi ışıkla aktarılır; işletim ve bakım maliyeti tel kablodan düşüktür.
• Uydu teknolojisi uzayı tele, veri ve kitle iletişimi için kullanılabilir hale getirir.
• 3G ile internette video izleme ve video konferans mümkün olmuştur; Türkiye'de cep telefonu kullanımı 1994'te başlamıştır.
• Telefonun mucidi olarak Antonio Meucci gösterilir (1871); sinema salonları telekomünikasyon altyapısına girmez.

Sayısal yayıncılık ve görüntü teknolojileri

• Sayısal yayıncılık, radyo-TV yayınlarının sayısallaştırma, sıkıştırma ve modülasyonla yapılmasıdır.
• IPTV, genişbant altyapı üzerinden internet protokolüyle sunulan televizyon yayınıdır.
• Sinema filmi selüloz taşıyıcı üzerine sürülü ışığa duyarlı gümüş taneciklerden oluşur.
• Video kaydı elektrik ve elektronik alanıyla ilgilidir.
• Toy Story tümüyle bilgisayarla hazırlanan ilk uzun metrajlı filmdir; motion capture algılayıcılı giysilerle hareket kaydıdır.

Web siteleri ve kurumsal kullanım

• World Wide Web özel biçimde düzenlenmiş, birbirine bağlanabilen sitelerden oluşan sistemdir ve 1992'den itibaren kullanılmaktadır.
• Kurumsal web siteleri iletişim, kimlik oluşturma, satış ve pazara erişimde kullanılır; bütçe yönetimi başlıca alanı değildir.
• Siteler işleri daha ekonomik yapmayı sağlar ve hedef kitle eğilimlerini öğrenmeye yardım eder.
• Güncelliğini yitiren metinler arşiv bölümüne taşınmalı; sitede doğru ve güncel bilgi yer almalıdır.
• Siteyi farklı kitlelere uyarlamak için dil seçeneği, ayrı siteler ve düzen ayarı sunulur; en önemli unsur içeriktir.
• Reklam gelirine dayanan yayında asıl müşteri reklam verendir; doğrulanmayan internet bilgisi habere yanlış bilgi sokabilir.

Blog, podcast ve sosyal medya

• Blog web günlüğü demektir; yazana blogger, güncelleme faaliyetine blogging denir.
• İçeriğe göre blog türleri sponsorlu, kişisel, kurumsal ve temasal bloglardır; etkileşimli blog bu sınıflamada yoktur.
• Podcast ses dosyalarını RSS ile paylaştıran sistemdir; RSS yeni içeriği kolay izlemeyi sağlayan dosya biçimidir.
• Usenet 1979'da, modern sosyal medya SixDegrees ile 1997'de başlamıştır.
• Sosyal medyanın özü Web 2.0 ve kullanıcı tarafından oluşturulan içeriktir; bireyler bilgi yayan aktörlere dönüşmüştür.
• Haber siteleri (ör. gazete siteleri) sosyal medya aracı sayılmaz; Twitter iletilerine tweet denir, video paylaşım ağları kullanıcı videolarını barındırır.

Sayısal uçurum

Bireylerin ve işletmelerin bilgi ve iletişim teknolojilerine ulaşma olanaklarındaki adaletsizlik.

Kitlesizleştirme

Aynı mesajı herkese yollamak yerine kişiselleştirilmiş mesajları seçilmiş kullanıcılara iletebilme.

Eşzamansızlık

İçeriğe yayın anından bağımsız, istenen zamanda erişebilme.

Modülerlik

Yeni medya ögelerinin bağımsız parçalar olup ayrı ayrı değiştirilebilmesi.

Otomasyon

İşlemlerin kullanıcı müdahalesi olmadan yapılabilmesi.

Yöndeşme

Yayıncılık, telekomünikasyon ve bilgi işlemin tek ortamda birleşmesi; yakınsama olarak da bilinir.

IPTV

Genişbant altyapı üzerinden internet teknolojileriyle sunulan televizyon yayını.

World Wide Web

Birbirine bağlanabilen çok sayıda siteden oluşan internet sunucu sistemi.

Blog

Web günlüğü; yazan kişiye blogger, güncelleme etkinliğine blogging denir.

Podcast

Ses dosyalarının RSS yoluyla istenen an paylaşılmasını sağlayan yayın dağıtım sistemi.

RSS

Yeni eklenen içeriğin kolayca izlenmesini sağlayan özel dosya biçimi.

Motion capture

Oyuncuların algılayıcılı giysilerle hareketlerinin kaydedilerek animasyonu inandırıcı kılması.

• Rogers (etkileşimlilik, kitlesizleştirme, eşzamansızlık) ile Manovich (sayısal temsil, modülerlik, otomasyon, değişkenlik, kod çevrimi) ilkeleri karıştırılmamalı; mobilite Manovich'te yoktur.
• Kitlesizleştirme Rogers'ın özelliğidir, Heeter'in etkileşim boyutlarından biri değildir.
• Eşzamansızlık zamanla ilgilidir; maliyet düşüklüğü eşzamansızlık örneği değildir.
• Sorularda 'yer almaz' kalıbında bütçe, gazete basmak, gayrimenkul, kitap, sinema salonu gibi alakasız şıklar genellikle doğru cevaptır.
• Haber siteleri (milliyet, hürriyet) sosyal medya sayılmaz; yıl bilgilerini (1993, 1994, 1992, 1979, 1997) ayırt etmek gerekir.