Anadolu AÖF Akdeniz Uygarlıkları Sanatı Çıkmış Sorular

Ders, Akdeniz havzasında tarih öncesinden modern döneme uzanan sanat, mimari ve düşünce birikimini ele alır. Paleolitik mağara resimlerinden Bizans, İslam, Osmanlı ve Avrupa sanatına kadar farklı kültürlerin etkileşimi öne çıkar.

İlk Sanat ve Antik Çağ İzleri

• İlk sanatsal anlatımlar Üst Paleolitik mağara resimleridir; Franko-Kantabrik Bölge buzullardan az etkilenmiştir, Altamira ve Lascaux buradadır.
• Mısır dışında en zengin duvar resmi örnekleri İtalya'daki Etrüsk nekropollerinde, oda mezarların fresklerinde görülür.
• Batı Anadolu yerleşimlerinin tarihlendirilmesinde seramik güvenilir veridir; Miken seramikleri kronolojiyi belirlemeye yarar.
• Geç Tunç Çağı'nda Batı Anadolu kıyıları Ege ve Yunanistan ile yoğun ilişki içindeydi.

Bizans Sanatı

• Hipodrom, bugünkü Sultanahmet Meydanı'dır; at arabası yarışları burada yapılır, Dikilitaş ve Yılanlı Sütun gibi anıtlar yer alır.
• İkonaklasmus (tasvir kırıcılık) III. Leon ile 726'da başlamış, 843'te sona ermiştir.
• Bu dönemde figürlü dinî tasvirler yok edilmiş, haç gibi simgeler kalmıştır; Aya İrini apsisindeki haç buna örnektir.
• Dönem sonrası figürlü sanat yeniden başlamış, Aya Sofya apsisindeki Meryem ve Çocuk İsa mozaiği (867) en eski anıtsal örnek olmuştur.

İslam Sanatı ve Türk-İslam Devletleri

• Mukarnas, petek veya sarkıt biçimli prizmalardan oluşan, ışık-gölge etkisi veren ve sonsuzluğu simgeleyen üç boyutlu süsleme öğesidir.
• Memlukler el sanatlarında (maden, cam, tekstil) ejder, simurg ve hatayî gibi Uzakdoğu kaynaklı motifleri kullanmıştır.
• Nureddin Mahmud Zengi, Şii etkisine karşı Sünni anlayışı yaymak için medreseler yaptırmıştır.
• Artuklular Mardin, Hasankeyf ve Harput çevresinde etkilidir; Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası ise Mengücekliler dönemine aittir ve UNESCO listesindedir.
• İpek Yolu Çin'den Orta Asya'ya, Trabzon, Anadolu ve Kırım limanlarına uzanır; mal yanında din, sanat ve teknoloji de taşır.

Osmanlı Sanatı

• Nakkaşhane, saray sanatkârlarının (Ehl-i Hiref) çalıştığı merkez atölyedir; minyatür, tezhip ve hat burada üretilmiştir.
• Fatih döneminde kurumsallaşan Nakkaşhane, Osmanlı saray üslubunun temelini oluşturmuştur.
• Osman Hamdi Bey ressam, arkeolog ve müzecidir; büyük boyutlu insan figürünü Osmanlı resminde ilk başarıyla işleyen isimdir.
• Osman Hamdi Bey eski eserlerin yurt dışına çıkmasını engelleyen nizamnameyi hazırlatmış ve 1882'de Sanayi-i Nefise Mektebi'ni kurmuştur.

Avrupa Sanatı ve Mimarisi

• Gotik mimaride yükseklik ve dikeylik esastır; uçan payanda, sivri kemer, kaburgalı tonoz ve gül pencere öğelerdir, düz çatı yer almaz.
• Versailles Sarayı, Güneş Kral XIV. Louis'nin isteğiyle av köşkünden büyük bir saray kompleksine dönüştürülmüştür.
• Versailles'ın mimarisi ve bahçe düzeni Avrupa'da uzun süre prestij simgesi olarak örnek alınmıştır.

Düşünce Akımları ve Akdeniz Kimliği

• Rönesans, 14. yüzyıldan itibaren antik Yunan-Roma değerlerine dönüşü getirmiş; hümanizm bu dönemde insanı ve aklı merkeze almıştır.
• Modernite, Aydınlanma ve Sanayi Devrimi ile gelişmiş; dünyayı keşfetme, belgeleme ve sınıflandırma anlayışına dayanır.
• 1851 Londra'dan başlayan Dünya Sanayi Fuarları'ndaki pavyonlar Doğu mimarisini tanıtarak Oryantalist üslubu yaygınlaştırmıştır.
• Predrag Matvejevic, Akdeniz'i ortak duyarlılıklarla biçimlenen bütüncül bir kültürel kimlik olarak ele alır; eseri Akdeniz'in Breviary'sidir.

Franko-Kantabrik Bölge

Güneybatı Fransa ve kuzey İspanya kıyılarını kapsayan, ilk mağara resimlerinin görüldüğü bölgedir.

Hipodrom

Konstantinopolis'in toplumsal ve siyasi merkezi olan, at arabası yarışlarının yapıldığı alandır.

İkonaklasmus

726-843 arasında dinî figürlü tasvirlerin yasaklandığı ve yok edildiği Bizans dönemidir.

Mukarnas

İslam sanatında prizmalardan oluşan, ışık-gölge oyunu yaratan üç boyutlu süsleme ve geçiş öğesidir.

Nakkaşhane

Osmanlı sarayında kitap sanatlarının üretildiği merkez atölyedir.

Ehl-i Hiref

Osmanlı sarayında çalışan sanatkâr topluluğudur.

Modernite

Akıl ve bilimle dünyanın dönüştürülebileceğine inanan, Aydınlanma ve Sanayi Devrimi ile gelişen anlayıştır.

Hümanizm

Tanrı merkezli skolastik düşünce yerine insanı ve aklını merkeze alan Rönesans düşüncesidir.

Oryantalizm

Doğu kültür ve mimarisinin Batı'da yorumlanıp benimsenmesiyle oluşan üsluptur.

İpek Yolu

Çin'i Orta Asya ve Anadolu üzerinden Batı'ya bağlayan büyük ticaret ağıdır.

Miken seramikleri

Batı Anadolu kazılarında katmanları tarihlendirmede kullanılan seramiklerdir.

• Divriği Ulu Cami Artuklu değil, Mengücekli eseridir; Artuklu merkezleri Mardin, Hasankeyf ve Harput'tur.
• İkonaklasmus (726-843) ile sonrasındaki Aya Sofya Meryem mozaiği (867) tarih ve anlam bakımından karıştırılmamalıdır.
• Gotik öğeler sorulduğunda düz çatı hariç tutulur; uçan payanda, sivri kemer, kaburgalı tonoz ve gül pencere Gotik'e aittir.
• Mısır dışında duvar resmi örneği sorulursa cevap Etrüsk mezar freskleridir.
• Rönesans ve hümanizm birlikte hatırlanmalı; Oryantalizm ise Dünya Sanayi Fuarları ile ilişkilendirilmelidir.