Anadolu AÖF Davranış Bilimleri I Çıkmış Sorular

Davranış Bilimleri I dersi, sosyolojinin kuruluşunu, toplumsal yapı ve grupları, kültür kavramını, statü ve normları, aile ile evlilik biçimlerini ele alır. Ayrıca klasik düşünürlerin görüşleri ve bilimsel araştırma teknikleri de konunun parçasıdır.

Sosyolojinin kurucuları ve düşünürler

• Sosyoloji terimini ilk kez Auguste Comte türetmiş, bilimi akademik disiplin olarak kurumsallaştıran isim ise Durkheim olmuştur.
• Comte'a göre düşünce teolojik, metafizik ve pozitif olmak üzere üç aşamadan geçer; metafizik hâlde olaylar soyut kavramlarla açıklanır.
• Max Weber meşru otoriteyi geleneksel, karizmatik ve yasal olmak üzere üçe ayırır; bu ayrım bürokrasi kuramının temelidir.
• İbni Haldun Mukaddime adlı eserinde toplumların doğuş, gelişme ve çöküşünü asabiye ile bedevi-hadari ayrımı üzerinden açıklar.
• Asabiye, soy birliği ve ortak çıkara dayanan grup dayanışmasıdır; göçebe toplumlarda güçlü, refah arttıkça kentlerde zayıftır.
• Durkheim iş bölümüne göre mekanik (benzerliğe dayalı, geleneksel) ve organik (uzmanlaşmaya dayalı, modern) dayanışmayı ayırır.

Bilimsel yöntem ve araştırma

• Bilimsel yöntem; problemi tanımlama, önceki bilgileri tarama, hipotez kurma ve sonuca ulaşma gibi sistemli basamaklardan oluşur.
• Toplumun norm ve beklentilerini karşılamaya çalışmak yöntemin basamağı değildir, çünkü tarafsızlığı bozar.
• Yaşam öyküsü tekniğinde bireyler birer birim olarak ele alınır ve yaşam süreçleri ayrıntılı incelenir.

Toplumsal yapı: grup, statü ve norm

• Grup; ortak norm taşıyan, düzenli etkileşen ve sayıca sınırlı kişilerin birlikteliğidir.
• İç grup 'biz' duygusunun yaşandığı, dış grup ise 'onlar' olarak görülen gruptur; kavram Sumner'a aittir.
• Verilmiş statü doğuşla gelir (cinsiyet, yaş, soy); kazanılmış statü çabayla elde edilir (öğrencilik, meslek).
• Sumner'a göre normlar âdet ve örf olarak ayrılır; âdetler gündelik davranışı düzenler ve yaptırımı hafiftir.
• Örfler ahlaki yönü ağır basan, ihlali sert tepki çeken normlardır.

Kültür

• Kültür öğrenilir, paylaşılır, sembollere dayanır, kuşaktan kuşağa aktarılır ve değişkendir.
• Her yerde ve her dönemde aynı kalması kültürün özelliği değildir.
• Kültür şoku, yabancı kültürel ortamda yaşanan şaşkınlık ve belirsizliktir; zamanla uyumla azalır.
• Etnosantrizm kendi kültürünü ölçü almaktır; karşıtı kültürel rölativizm her kültürü kendi koşullarında değerlendirir.
• Kültürel gecikme, maddi kültürün manevi kültürden hızlı değişmesidir.
• Tenis gibi erişimi sınırlı, üst gelir grubuyla özdeşleşen etkinlikler yüksek kültür örneğidir.

Aile ve evlilik biçimleri

• Ogburn aile işlevlerini biyolojik, ekonomik, koruyucu, psikolojik, dini, eğitim ve statü kazandırma olarak sınıflar; sevgi ve duygusal bağ psikolojik görevdir.
• Endogami eşin kendi grubundan, egzogami grup dışından seçilmesidir.
• Levirat dul kadının ölen kocasının kardeşiyle, sororat dul erkeğin eşinin kız kardeşiyle evlenmesidir.
• Tay geldi evlilikte taraflardan biri veya her ikisi önceki evliliğinden çocuklarıyla yeni evlilik kurar.
• Poliandri bir kadının birden çok kocası, poligini bir erkeğin birden çok eşi olmasıdır; poligami ikisini kapsar.
• Patrilineal sistemde soy, miras ve aile adı baba tarafından aktarılır.

Kuramlar ve toplum tipleri

• Fonksiyonalist kuram aileyi toplumun düzeni açısından ele alır; bazı işlevler devredilse de çocuğun toplumsallaşması gibi görevler sürer.
• Liberal feminizm eşitsizliğin çözümünü eğitim, hukuki reform ve oy hakkı gibi yasal düzenlemelerde arar.
• Marksist feminizm ezilmeyi kapitalizme, radikal feminizm ataerkil düzene bağlar.
• Endüstriyel toplum Sanayi Devrimi ile doğmuş; yeni enerji kaynakları ve formal eğitim bu topluma özgüdür.
• Kültürlerin bütünleşmesi bilgi toplumu ve küreselleşmenin özelliğidir.

Mekanik dayanışma

Küçük geleneksel toplumlarda ortak inanç ve benzerlikten doğan dayanışmadır.

Organik dayanışma

Modern toplumlarda uzmanlaşma sonucu bireylerin birbirine bağımlı olmasından doğar.

Asabiye

İbni Haldun'a göre soy ve ortak çıkara dayanan grup dayanışmasıdır.

Kültür şoku

Tanımadığı kültürel ortamda kişinin yaşadığı kaygı ve belirsizliktir.

Etnosantrizm

Başka kültürleri kendi kültürünün ölçütleriyle yargılama eğilimidir.

Verilmiş statü

Kişinin çabası dışında doğumla edindiği konumdur.

Kazanılmış statü

Kişinin kendi emeğiyle ulaştığı konumdur.

Endogami

Eşin kişinin kendi grubu içinden seçilmesi kuralıdır.

Poliandri

Bir kadının aynı anda birden çok erkekle evli olmasıdır.

Patrilineal

Soy ve mirasın baba tarafından aktarıldığı sistemdir.

İç grup

Bireyin kendini ait hissettiği 'biz' grubudur.

Âdet

Gündelik davranışı düzenleyen, yaptırımı hafif norm türüdür.

• Mekanik dayanışma geleneksel, organik dayanışma modern toplumla eşleşir; karıştırılmamalı.
• Patrilineal miras ve soyla, patriyarki ise otoritenin erkekte toplanmasıyla ilgilidir.
• Poliandri kadının çok kocası, poligini erkeğin çok eşidir; poligami genel çok eşlilik adıdır.
• Endogami grup içi, egzogami grup dışı evliliktir; levirat ve sororat dul evliliğidir.
• Etnosantrizm ile kültürel rölativizm birbirinin karşıtıdır; kültürel gecikme ayrı bir kavramdır.