Anadolu AÖF Hadis Tarihi ve Usulü Çıkmış Sorular

Hadis Tarihi ve Usulü dersi; hadisin yazılması, derlenmesi ve tasnifi, hadis kitabı türleri, öğrenim yöntemleri, râvî şartları ile hadis çeşitlerini ve Osmanlı ile Cumhuriyet dönemi hadis çalışmalarını ele alır.

Hadis ilimleri ve peygamberlik nitelikleri

• İlelü'l-hadis, hadislerdeki yalnızca uzmanların fark edebildiği gizli kusurları inceler.
• Garîbu'l-hadis, hadislerde geçen nadir ve anlaşılması güç kelimeleri açıklar.
• Cerh ve tadil, râvilerin güvenilirliğini ve rivayetlerinin kabul ya da reddini belirler.
• Esbabü'l-vürûd, hadislerin hangi sebeplerle söylendiğini araştırır.
• İsmet, peygamberlerin görevlerinde hatadan Allah tarafından korunmasıdır.

Hadisin yapısı ve ilk dönem tedbirleri

• Sened râvî zinciridir; metin ise senedin ardından gelen asıl içeriktir.
• Erken dönemde rivayeti azaltma, şahit isteme, yemin ettirme ve ilk işitenden alma gibi tedbirler uygulanmıştır.
• Çok hadis rivayet edenlerden almak bu tedbirlerden değildir.
• Yazılı kaynaklardan rivayet, güvence yöntemleri arasında sayılmaz.
• Hem yazımı yasaklayan hem izin veren rivayetler vardır; Kur'an'la karışma endişesi çekincedir.

Tesbit, tedvîn ve tasnif

• Tesbit dönemi sahabe ve tâbiûn devrine denk gelir; hadisler hem sözlü hem yazılı öğretilmiştir.
• Ömer b. Abdülazîz döneminde hadislerin resmî biçimde toplanmasına tedvîn denir.
• Tasnif, toplanan hadislerin râvilere ve konulara göre düzenlenmesidir; mihne tasnifi etkilemiştir.
• Megâzî kitapları Hz. Peygamber'in savaşlarıyla ilgili rivayetleri toplar.
• Zühd kitapları dünyanın geçiciliğini, ibadeti ve ahlâkı işleyen hadis ve selef rivayetlerini içerir.

Hadis kitabı türleri

• Müstahrec, mevcut kitabın hadislerini müellifin senedinden farklı senedlerle rivayet eder.
• Müstedrek, başkasının şartlarına uyduğu hâlde almadığı hadisleri toplar; en tanınmışı Hâkim en-Nîsâbûrî'nindir.
• Zevâid, bir kitabın başka bir esere göre fazla içerdiği hadisleri bir araya getirir.
• Etrâf, hadisin yalnızca baş kısmını anarak sahâbî ya da metne göre alfabetik dizilir.
• Mu'cem sahabe, hoca veya şehre göre dizilir; en tanınmış müellifi Taberânî'dir, hocalara göre olanı mu'cemü'ş-şüyûhtur.
• Müsned râvilere göre düzenlenir; Ahmed b. Hanbel'in eseri bu türdendir.

Kütüb-i sitte ve önemli eserler

• Sünen çoğunlukla ahkâm hadislerini içerir; Kütüb-i sitte'deki dört sünen es-Sünenü'l-erbea adını alır.
• Dârimî ve Dârekutnî Kütüb-i sitte müellifleri arasında değildir.
• Sahih-i Buhârî ale'l-ebvâb düzenindedir, câmi türünün önemli örneğidir ve en çok şerh yazılan eserdir.
• Muhammed Fuâd Abdülbâkî, Buhârî ve Müslim'in ortak rivayetlerini el-Lü'lü' ve'l-mercân'da toplamıştır.
• Nevevî'nin Riyâzü's-sâlihîn'i birey, aile ve toplum hayatı için ilkeler verir.
• Şerhte Hattâbî belirli bir esere şerh yazan ilk kişidir; Nevevî Müslim şerhinde bab başlıkları koymuştur.

Rihle ve öğretim yöntemleri

• Rihle, hadisi en eski râvîden dinlemek için yapılan ilmî yolculuktur; sahabenin dağılması ve tâbiûn döneminde artmıştır.
• Semâ hocanın okuyuşunu dinlemek, kırâat ise öğrencinin hocaya okumasıdır.
• İcâzet, hocanın semâ ve kırâat olmadan rivayet izni vermesidir.
• İ'lâm, hocanın hadisi açıklamadan gösterip semâ ile aldığını bildirmesidir.
• Serd hızlı okuma ve uzmanların karşılıklı yararlanması içindir; tarîku'l-im'ân halk önünde ayrıntılı okutmadır.

Râvî şartları ve hadis çeşitleri

• Adalet kusurları arasında bid'at ve cehâlet vardır; zabt ise ezberin ya da kitabın sağlamlığıdır.
• Hıfz zabtla ilgilidir, adalet şartı değildir.
• Sahih için mütevâtir olmak şart değildir; hasende râvînin zabtı tam değildir.
• Muallel hadis gizli kusur taşır; münker, zayıf râvînin sika râviye aykırı rivayetidir.
• Mütevâtir çok kalabalık topluluğun nakliyle oluşur; garîb ve ferd senedde râvî sayısı bire inen hadistir.
• Mevzû hadis, Peygamber'in söylemediği hâlde ona isnat edilen uydurma rivayettir.

Osmanlı, Cumhuriyet ve modern tartışmalar

• Osmanlı'da Süleymaniye Dârulhadisi en yüksek dereceli kurumdur; Mesâbîhu's-sünne ders kitapları arasındadır.
• Gümüşhânevî, Râmûzü'l-ehâdîs'in yazarıdır; Molla Gürânî Buhârî şerhi yazmıştır.
• Diyanet, Zebîdî'nin Buhârî muhtasarını Ahmed Naim ve Kâmil Miras ile Türkçeleştirmiştir.
• Müşterek râvî teorisi oryantalistlerin isnad merkezindeki râvîyi uydurmacı sayan görüşüdür.
• Fazlurrahman sünneti ideal ve yaşayan sünnet diye ayırır.

Sened

Hadisi nakleden râvilerin sırayla sayıldığı zincirdir.

Metin

Hadisin senedinden sonra gelen asıl içerik kısmıdır.

Tedvîn

Dağınık hadislerin resmî biçimde defterlerde bir araya toplanmasıdır.

Tasnif

Toplanan hadislerin râvi veya konulara göre düzenlenmesidir.

Rihle

Hadis öğrenmek amacıyla yapılan ilmî seyahattir.

Zabt

Râvînin hadisi ezberden, kitaptan veya mânen sağlam aktarabilmesidir.

İsmet

Peygamberlerin görevlerinde hatadan korunmuş olmasıdır.

Takrirî sünnet

Sahabenin söz ve işine Peygamber'in onay vermesi veya itiraz etmemesiyle oluşan sünnettir.

Müstahrec

Bir kitabın hadislerini müellifin senedi dışında başka senedlerle rivayet eden eser türüdür.

Zevâid

Bir eserde diğerine göre fazla olan hadislerin toplandığı türdür.

İcâzet

Hocanın dinletme ve okutma olmadan rivayet izni vermesidir.

Mevzû hadis

Peygamber'e yanlış biçimde nispet edilen uydurma rivayettir.

• Müstahrec (başka senedle yeniden rivayet), müstedrek (şartlara uyup alınmayanlar) ve zevâid (fazla hadisler) sık karıştırılır.
• Semâ hocadan dinleme, kırâat öğrencinin okumasıdır; icâzet ve i'lâm da ayrı yöntemlerdir.
• Adalet kusurları (bid'at, cehâlet) ile zabt kusurları ayrı tutulmalı; hıfz zabta aittir.
• Sahih hadis için mütevâtir olma şartı yoktur; en çok şerh yazılan eser Buhârî'dir, Müslim değil.
• Kütüb-i sitte müellifleri sorusunda Dârimî ve Dârekutnî dışarıda kalır; Dârülhadislerin rihleyi artırdığı yargısı yanlıştır.