Anadolu AÖF Hellen ve Roma Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, Hellen kent-devletlerinden Roma Cumhuriyeti ve İmparatorluğu'na uzanan süreci ele alır: Ege Bronz Çağı toplumları, Atina-Sparta rekabeti, Roma'nın kuruluşu, yükselişi, imparatorlar, hukuk, din ve Doğu-Batı ayrımı.

Erken kültürler ve kent-devlet yaşamı

• Etrüsklerin Doğu kökenli olduğu düşüncesi, kurban hayvanı karaciğerinden fal ve kuş uçuşu yorumu gibi dinsel uygulamalara dayanır.
• Kiklad Adaları'nda ilk dönemde küçük köy tipi yerleşimler, buğday tarımı, kil ve mermer kap yapımı görülür.
• Gelişmiş kent devletleri adalarda çok daha sonra ortaya çıkmıştır.
• Agora, polisin merkezindeki çok amaçlı meydandır; siyaset, ticaret, din ve felsefe tartışmaları burada yürür.
• Magistrat, seçimle gelen ve yürütme, yargı, komutanlık yetkilerini kullanan yüksek memurdur.

Atina, Sparta ve Hellen dünyası

• Persler'e karşı kurulan Delos Birliği, Atina'nın hazineyi taşıması ve kendi para-ölçü sistemini dayatmasıyla egemenlik aracına döndü.
• Bu baskı, Sparta önderliğindeki Peloponnesos Birliği ile gerilimi artırdı.
• Peloponnesos Savaşları'nda deniz gücü Atina, kara gücü Sparta ile çarpıştı; Sparta kazandı.
• Makedonyalı II. Philippos, oğlu İskender'in eğitimini Aristoteles'e emanet etti; Hellen kültürü böyle benimsendi.

Roma'nın kuruluşu ve Cumhuriyet

• Roma'nın kuruluşu Varro tarafından MÖ 753 sayılır; hesap, yıllık konsül listelerine (Fasti Consulares) dayanır.
• Patricii-pleb çekişmesinde hukuk, on kişilik heyetin hazırladığı On İki Levha Kanunları ile yazıya geçti.
• Roma, Sicilya'ya yönelince ticaret ve deniz gücü olan Kartaca ile çatıştı (Pön Savaşları).
• Caesar MÖ 44'te ömür boyu diktatör oldu ve Brutus ile Cassius'un da bulunduğu senatörlerce öldürüldü.

Principatus: Augustus ve ilk hanedanlar

• Octavianus, Actium'da Antonius ile Kleopatra'yı yenip Mısır'ı kattı; MÖ 27'de Augustus unvanını aldı.
• MS 64 yangınında Nero'nun Domus Aurea için yangını çıkardığı söylentisi yayıldı; suç Hristiyanlara yüklendi.
• Vespasianus Colosseum'a başladı, oğlu Titus MS 80'de açılışı yaptı.
• Domitianus kendini ömür boyu censor ilan edip ahlak denetimine girişti, Senato ile arası bozuldu.

İkinci yüzyıl: Beş İyi İmparator dönemi

• Traianus ilk büyük seferini Kral Decebalus'un Dacia'sına yaptı; altın madenleri hazineyi zenginleştirdi, zafer Traianus Sütunu'na işlendi.
• Hadrianus, Trakya'daki Uskudama'yı Hadrianopolis olarak kurdu; bugünkü Edirne'dir.
• Marcus Aurelius ve Lucius Verus'un Parth zaferi, dönen lejyonların getirdiği salgın ve kıtlık yüzünden kutlanamadı.

Üçüncü yüzyıl krizi ve Diocletianus

• Elagabalus, Emesa'daki Güneş Tanrısı kültünü Roma panteonunun en üstüne yerleştirmek isteyip tepki gördü.
• Decius MS 251'de Gotlarla savaşırken ölen ilk imparator oldu; Valerianus ise esir düştü.
• Diocletianus Tetrarşi düzenini kurdu.
• Diocletianus enflasyonu durdurmak için MS 301'de Narh Kararnamesi ile yasal üst fiyatlar belirledi.

Hristiyanlık, hukuk ve ikiye bölünme

• Constantinus ve Licinius'un MS 313 tarihli Milano Fermanı, Hristiyanlığı serbest bıraktı ve el konulan mülkleri iade ettirdi.
• I. Theodosius Hristiyanlığı tek resmî din yaptı ve imparatorluğu tek başına yöneten son hükümdardı.
• MS 395'te ölünce devlet oğulları arasında bölündü: Batı Honorius'a, Doğu Arcadius'a kaldı; bir daha birleşmedi.
• II. Theodosius MS 438'de yasaları Codex Theodosianus adlı külliyatta topladı.

Hepatroskopi

Kurban hayvanlarının karaciğerine bakarak kehanette bulunma uygulaması.

Agora

Hellen kentlerinde halkın toplandığı merkez meydan ve çarşı alanı; Roma'daki karşılığı forumdur.

Magistrat

Seçimle gelen, yürütme ve yargı gibi üst yetkileri kullanan yüksek memur.

Delos Birliği

Persler'e karşı kurulan, sonra Atina'nın egemenlik aracına dönen deniz birliği.

Decemviri

On İki Levha Kanunları'nı yazıya döken on kişilik heyet.

Dictator Perpetuo

Caesar'ın MÖ 44'te aldığı ömür boyu diktatörlük payesi.

Augustus

Senato'nun MÖ 27'de Octavianus'a verdiği, sonraki imparatorlarca da kullanılan saygın unvan.

Tetrarşi

Diocletianus'un kurduğu dörtlü yönetim düzeni.

Edictum de Pretiis

MS 301'de çıkarılan, mal ve ücretlere üst fiyat koyan Narh Kararnamesi.

Milano Fermanı

MS 313'te Hristiyanlığa yasal serbestlik tanıyan belge.

Codex Theodosianus

MS 438'de yürürlüğe giren imparatorluk yasaları derlemesi.

Paganizm

Çok tanrılı ve Hristiyanlık öncesi geleneksel inançların genel adı.

• Colosseum'u Vespasianus başlattı, Titus bitirip açtı; bu iki ismi karıştırmamak gerekir.
• I. Theodosius imparatorluğu bölen kişidir; II. Theodosius ise yasa külliyatıyla anılır.
• Drakon ve Solon düzenlemeleri Atina'ya aittir; On İki Levha ise Roma hukukunun temelidir.
• Decius savaşta ölen ilk imparatordur; Valerianus esir alınmıştır.
• Pön Savaşları'nın nedeni Batı Akdeniz'de ticaret ve deniz üstünlüğü rekabetidir.