Anadolu AÖF İktisada Giriş Çıkmış Sorular

İktisada Giriş dersi; kıtlık ve tercih sorununu, arz-talep ve esneklik kavramlarını, firma ve piyasa yapılarını, makroekonomik dengeyi, parayı ve merkez bankasını ele alır. Temel amaç, kıt kaynakların nasıl paylaşıldığını modellerle anlamaktır.

Temel kavramlar ve iktisadi modeller

• İhtiyaçlar sınırsız, kaynaklar sınırlıdır; bu çelişki kıtlık sorunudur ve iktisadın çıkış noktasıdır.
• Kıtlık yüzünden seçim yapılır; vazgeçilen seçenek fırsat maliyetini oluşturur.
• Aşağı eğimli üretim imkânları sınırı, bir malı artırmak için diğerinden vazgeçildiğini gösterir.
• Modeller gerçeği basitleştirir ve çoğunlukla matematiksel ifade edilir; karmaşıklığı artırmaz, azaltır.
• İstihdam, üretim faktörlerinin fiilen üretime katılmasıdır; katılmayan faktör atıl kalır.

Arz, talep ve esneklik

• Malın kendi fiyatı değişince aynı eğri üzerinde hareket olur; eğri kaymaz.
• Girdi fiyatı, teknoloji ve beklentiler arz eğrisini kaydırır.
• Talebin fiyat esnekliği, fiyat değişimine talep edilen miktarın ne kadar tepki verdiğini ölçer.
• Çapraz esneklik negatifse mallar tamamlayıcı, pozitifse ikamedir.
• Gelir artınca talebi azalan mallar düşük (fakir) mal olarak adlandırılır.

Üretim ve maliyet

• Marjinal ürün, son eklenen işçinin toplam üretimde yarattığı ek miktardır.
• Çıktı girdiden daha hızlı artıyorsa ölçeğe göre artan getiri vardır.
• Uzun dönem ortalama maliyetin en düşük olduğu üretim düzeyi minimum etkin ölçektir.
• Tam rekabette uzun dönem arz eğrisi, marjinal maliyetin ortalama maliyetin üstünde kalan kısmıdır.

Piyasa yapıları

• Tek satıcı, kapalı giriş ve yakın ikame yokluğu monopol (tekel) göstergesidir.
• Tekelci rekabette çok sayıda satıcı bulunur ve ürünler marka ya da kalite ile farklılaştırılır.
• Tekelci rekabette giriş ve çıkış serbesttir; sınırlı olması bu yapının özelliği değildir.

Toplam harcama, tüketim ve yatırım

• Ortalama tasarruf eğilimi, tasarrufun harcanabilir gelire oranıdır (S/Yd).
• Gelirdeki ek artışın tasarrufa giden payı marjinal tasarruf eğilimidir.
• Otonom harcamadaki artış geliri kendinden daha fazla yükseltir; bu etki çoğaltandır.
• Yatırımı kâr beklentileri ve sermaye miktarı etkiler; çoğaltan katsayısı yatırım kararını belirlemez.
• Servet değişmesi toplam talep eğrisini kaydırır; ücret, teknoloji ve girdi fiyatları toplam arzı kaydırır.

Enflasyon, işsizlik ve dış ekonomi

• Enflasyon genel fiyat düzeyinin sürekli artmasıdır ve paranın alım gücünü düşürür.
• İşsizliğin maliyetleri üretim ve gelir kaybı ile insan sermayesinin aşınmasıdır.
• Senyoraj basım gelirini ifade eder ve işsizliğin maliyeti sayılmaz.
• Döviz kuru, bir ülke parasının başka ülke parası cinsinden karşılığıdır.
• Yerli ve yabancı malların birbirinin yerine geçmesi uluslararası ikamedir.

Para ve merkez bankası

• Likiditesi en yüksek varlık nakit paradır; gayrimenkul nakde zor dönüşür.
• Merkez bankası, piyasadan likidite bulamayan bankalara son başvuru kaynağı olur.
• Açık piyasa işlemlerinde tahvil alımı para arzını artırır, satımı daraltır.
• Enflasyonu düşürmek için tahvil ve bono satılıp piyasadaki nakit çekilir.

Kıtlık

Sınırsız ihtiyaçlara karşılık kaynakların sınırlı olması durumudur.

Fırsat maliyeti

Bir seçim yapılırken vazgeçilen en iyi alternatifin değeridir.

Üretim imkânları sınırı

Eldeki kaynak ve teknolojiyle üretilebilecek en yüksek mal bileşimlerini gösteren eğridir.

Çapraz talep esnekliği

Bir malın fiyatının başka bir malın talebini ne kadar etkilediğini gösterir.

Marjinal ürün

Değişken girdinin son birimi eklenince toplam üretimde oluşan artıştır.

Minimum etkin ölçek

Uzun dönem ortalama maliyetin en düşük olduğu üretim miktarıdır.

Çoğaltan

Otonom harcama artışının geliri ilk artıştan büyük oranda yükseltmesidir.

Ortalama tasarruf eğilimi

Tasarrufun harcanabilir gelire bölünmesiyle bulunan orandır.

Enflasyon

Genel fiyat düzeyinin sürekli yükselmesi sonucu paranın alım gücünün düşmesidir.

Likidite

Bir varlığın değer kaybetmeden ne kadar hızlı harcanabildiğini gösterir.

Açık piyasa işlemleri

Merkez bankasının tahvil alıp satarak para arzını ayarlamasıdır.

Döviz kuru

İki ülke parasının birbirine karşı değiş tokuş oranıdır.

• Eğri üzerinde hareket (kendi fiyat değişimi) ile eğrinin kayması (diğer etmenler) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Çapraz esneklikte işaret önemlidir: negatif tamamlayıcı, pozitif ikame demektir.
• Ortalama tasarruf eğilimi toplam orana, marjinal tasarruf eğilimi ek gelire bakar.
• Toplam talep kaydıran etmenler ile toplam arz kaydıran maliyet etmenleri ayrı tutulmalıdır.
• Marjinal ürün sorularında yeni üretimden eski üretim çıkarılır; ek işçi sayısına bölmeye gerek yoktur.