Anadolu AÖF İlk Dönem İslâm Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, İslam öncesi Arabistan ve Mekke'deki dinî, sosyal yapıdan başlayarak Hz. Muhammed'in hayatını, Medine'de kurulan düzeni ve Dört Halife (Hulefâ-yi Râşidîn) dönemindeki siyasi gelişmeleri ve fetihleri ele alır.

Cahiliye dönemi Mekke ve Kâbe

• Araplar Allah'ın varlığını kabul eder, putları ona yaklaştıran aracı sayardı; Hübel, Lat, Menat ve Uzza bilinen putlardı.
• Kâbe, insanlar için kurulan ilk ibadethanedir; temelini Hz. İbrahim ile Hz. İsmail yükseltmiştir.
• Kâbe'nin bakımı ve anahtarlarının korunması hicâbe (sidâne) görevidir; Kureyşliler yapının bir kısmını dışarıda bırakıp Hicr diye ayırmıştır.
• Dârünnedve, Kusay b. Kilap'ın yaptırdığı, Kureyş'in önemli kararlarını görüştüğü toplantı yeridir.
• Zilkâde, Zilhicce, Muharrem ve Recep haram aylardır; bu aylarda savaşan kabilelerin çatışmasına Ficâr denirdi.
• Mekke'nin Harem ve el-Beledü'l-Emîn gibi adları şehrin güvenli ve dokunulmaz oluşunu vurgular.
• Hilfü'l-fudûl, mazlumun hakkını korumak ve şehirde güveni sağlamak için kurulan, Hz. Peygamber'in de katıldığı cemiyettir.

Hz. Peygamber'in ailesi ve gençliği

• Hz. Muhammed, Adnânî Araplardan Kureyş'in Hâşimoğulları koluna mensuptur; annesi Âmine Benî Zühre koludandır.
• Doğum yaygın görüşe göre Fil Vak'ası'ndan kısa süre sonra Rebîülevvel ayında bir Pazartesi sabahıdır.
• İlk yıllarını sütannesinin yanında geçirdi; annesini altı yaşında kaybetti, sonra dedesinin, ardından amcası Ebu Talib'in himayesinde büyüdü.
• Hz. Fatıma, Peygamber'in en küçük kızıdır; Hz. Ali ile evlenmiş ve Peygamber'den sonra vefat eden tek çocuğudur.
• Varaka b. Nevfel, ilk Müslüman gençler arasında sayılmaz.

Mekke dönemi ve hicret

• Müşrikler baskıdan sonuç alamayınca Hâşimoğullarına boykot uygulayıp Hz. Peygamber'i yalnızlaştırmayı hedeflediler.
• Zekât talebi Mekke'de bir karşı çıkma sebebi değildir.
• Akabe biatları siyasi örgütlenmenin ilk adımıdır; Mus'ab b. Umeyr Medine'ye öğretmen olarak gönderildi.
• Hicret İkinci Akabe'den sonra başladı; Mekke'nin fethine kadar zorunlu bir saf tutma göstergesiydi, isteğe bırakılmamıştı.
• Medine, Mekke'ye çok uzak olduğu için seçilmemiştir; başka avantajları vardı.
• Medine'de Beni Hâşim yoktur; o Mekke'deki Kureyş koludur.

Medine'de düzen kurulması

• Mescid-i Nebevî özel usta tutulmadan Müslümanların kendi emeğiyle yapıldı.
• Muhacir-Ensar kardeşliği kabileler arası rekabeti ve düşmanlığı azalttı.
• Medine Anayasası yürürlüğe girdi; sonradan bazı Yahudi gruplar ihlal etti.
• Medine devleti Kur'an'a dayanır; adalet, müşavere, ehliyet ve liyakat, din ve vicdan hürriyeti ilkelerdir.
• Devlet başkanlarına çağrı mektupları sonraki döneme aittir, ilk düzenleme çalışması değildir.

Savaşlar ve seferler

• Gazve Peygamber'in bizzat katıldığı, seriyye komutan atayıp gönderdiği birliktir; Mute bir seriyyedir.
• Bedir'in nedenlerinden biri Mekkelileri ekonomik olarak zayıflatma isteğidir; müşrikler yıldı yerine intikam için Uhud'a hazırlandı.
• Uhud'da yenilginin başlıca sebebi okçuların tepeyi terk etmesidir.
• Hendek Gazvesi 23 gün sürdü; Nuaym b. Mes'ud'un tedbiri müttefiklerin arasını açtı.
• Mute'de üç komutan şehit olunca Hâlid b. Velid komutayı alıp orduyu az kayıpla çekti ve Seyfullah lakabını aldı.

Hudeybiye, Mekke'nin fethi ve veda

• Hudeybiye'de Müslümanlar o yıl umre yapmadan döndü; metni Hz. Ali yazdı.
• Ertesi yıl Zilkâde'de yapılan umreye Umretü'l-kazâ denir.
• Zaman sırası: Hudeybiye, Hayber, çağrı mektupları, Umretü'l-kazâ.
• Mekke hicretin 8. yılında büyük oranda savaşsız fethedildi; fetih günü af günü ilan edildi.
• Hac ve Kâbe görevlerinin tümü kaldırılmadı, bazıları sürdü.
• Vedâ Haccı, Peygamber'in ilk ve tek haccı olduğu için Haccetü'l-İslâm adını aldı.

Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer dönemleri

• Hz. Ebu Bekir halife olunca ilk iş Üsâme ordusunu sefere gönderdi; Hz. Ömer'i kendinden sonraki halife olarak belirledi.
• Ridde hareketleri askerî mücadeleyle bastırıldı; Hâlid b. Velid isyancıları ikna etmedi.
• Suriye'ye komutan olarak Ebu Süfyan ve Hâlid b. Velid sevk edilenler arasında sayılmaz; Hâlid önce Irak'tadır.
• Ecnâdeyn (634) Suriye'nin kapılarını açan ilk büyük Bizans savaşıdır.
• Hz. Ömer ilk Emîrü'l-mü'minîn'dir; fethedilen halk esir edilmedi, topraktan harac alındı.
• Köprü Savaşı ve Kâdisiye Irak'taki savaşlardır; Abdullah b. Mes'ûd Kûfe'de öğretmen olarak görevlendirildi.
• Ömer'in şûrası: Ali, Osman, Talha, Zübeyr, Abdurrahman b. Avf, Sa'd b. Ebî Vakkas; Zeyd b. Harise ve Sa'd b. Ubade yoktur.

Hz. Osman ve Hz. Ali dönemleri

• Kur'an'ın çoğaltılmasında Zeyd b. Sâbit görevlendirildi; Osman Tebük Seferi'ne büyük maddî destek verdi.
• Zâtü's-savârî dört halife devrinin en büyük deniz savaşıdır; Kıbrıs savaşla değil anlaşmayla vergiye bağlandı.
• İsyanda fetihlerin durması ve ganimetin azalması etkili oldu; yakınların görevlendirilmesi eleştirildi.
• Hz. Ali, Osman'ın öldürülmesiyle doğan bunalımda halife oldu; Cemel, Sıffin ve Nehrevân onun dönemindedir.
• Cemel'de Hz. Âişe'nin grubu Osman'ın katillerinin cezalandırılmasını istedi.
• Sıffin sonrası hakemler Ali adına Ebû Mûsâ el-Eş'arî, Muaviye adına Amr b. Âs oldu.
• Hz. Hasan'ın Muaviye ile anlaşmasında Ubeydullah b. Abbas'ın karşı tarafa geçmesi etkili oldu.

Hicâbe (Sidâne)

Kâbe'nin bakımı, kapısı ve anahtarlarının korunması görevi.

Dârünnedve

Kusay b. Kilap'ın yaptırdığı Kureyş danışma ve karar meclisi.

Ficâr

Haram aylarda yapılan kabile savaşları.

Hilfü'l-fudûl

Mazlumu koruyan, Mekke'de güvenliği amaçlayan antlaşma topluluğu.

Seriyye

Peygamber'in katılmadığı, komutan atayıp gönderdiği askerî birlik.

Gazve

Peygamber'in bizzat katıldığı sefer; Bedir, Uhud, Hendek, Huneyn.

Umretü'l-kazâ

Hudeybiye'den sonraki yıl yapılan umre.

Hilye

Peygamber'in dış görünüşünü anlatan eser ve levhalar.

Ridde

Peygamber'in vefatından sonra çıkan irtidat ve isyan hareketleri.

Harac

Fethedilen topraklardan alınan vergi.

Zâtü's-savârî

Hz. Osman döneminde Bizans donanmasına karşı kazanılan büyük deniz zaferi.

Emîrü'l-mü'minîn

Hz. Ömer ile başlayan halife unvanı.

• Ecnâdeyn Ebu Bekir, Kâdisiye ve Köprü Ömer, Cemel, Sıffin ve Nehrevân Ali dönemine aittir.
• Gazve ile seriyye karıştırılmamalı: Peygamber katıldıysa gazve, katılmadıysa seriyye.
• Hudeybiye'de umre ertesi yıl yapıldı; Hudeybiye metnini Ali yazdı.
• Hicret isteğe bağlı değildi; Medine'nin seçilmesinde Mekke'ye uzaklık bir gerekçe sayılmaz.
• Suriye'ye sevk edilen komutanlar listesinde Hâlid b. Velid ve Ebu Süfyan yer almaz.