Anadolu AÖF İslâm İnanç Esasları Çıkmış Sorular

Ders, İslam inanç sisteminin temel esaslarını işler: iman kavramı ve türleri, Allah'ın sıfatları, melekler, kitaplar, peygamberler, ahiret, kader, mezhepler ve inançsızlık biçimleri ile inanç-davranış ilişkisi ele alınır.

İman, inanç esasları ve ahlak

• İtikâdî esaslar kalpten, şüphesiz bağlanılan ilkelerdir; amelî ve ahlakî esaslardan ayrılır.
• İnanç esasları sabittir, zamana göre değişmez, bölünmez; açık, sade ve zorlamasızdır.
• İcmalî iman esasları topluca kabul etmek, tafsilî iman ayrıntı ve delille bilmek, taklidî iman ise delilsiz devralmaktır.
• İman, Hz. Peygamber'in getirdiklerini tereddütsüz doğrulamaktır; Ehl-i Sünnet imanı tasdikten ibaret sayar.
• Ağaç benzetmesi (İbrahim 14/24-25) inancın davranışa dönüşmesini anlatır.
• İslam ahlakının kaynağı Kur'an ve Sünnet'tir; muamelât insanlar arası ilişkileri düzenler.

Allah'ın varlığı ve sıfatları

• Vücud (Vacibu'l Vücud) Allah'ın zorunlu ve kendinden var olmasıdır.
• Bekâ sonsuza dek var olmayı, muhâlefetün li'l-havâdis hiçbir şeye benzememeyi bildirir (Şûrâ 42/11).
• İlim, semi', kudret sübûtî sıfatlardır; selbî sıfatlar tenzîhîdir.
• Mâtürîdîler yaratma için tekvin sıfatını ayrıca kabul eder; Eş'arîler kabul etmez.
• Kelam sıfatı Mu'tezile ile Ehl-i Sünnet arasında en sert tartışma konusu olmuştur.
• Hudûs delili âlemin değişip sonradan olmasından yaratıcıya ulaşır; Hz. İbrahim'in gözlemi akıl yürütme örneğidir.

Melekler ve şeytan

• Meleklere iman imanın şartıdır; melekler evren yasalarına karışmaz, kaderi kendiliğinden değiştirmez.
• İsrâfil Sûr'a üfler, Cebrâil vahiy getirir, Mîkâil tabiat olaylarını yönetir, Azrâil can alır.
• Mukarrebûn Allah'a en yakın melek topluluğudur; kabirde sorguyu Münker ve Nekir yapar.
• Mu'tezile'nin büyük bölümü melekleri peygamberlerden üstün görmüştür.
• Şeytan insanı yoldan çıkarmaya çalışır; müminleri lütufla desteklemek onun işi değildir.

Kitaplar ve vahiy

• Tevrat Hz. Musa'ya, Zebur Hz. Davud'a, İncil Hz. İsa'ya, Kur'an Hz. Muhammed'e verilmiştir.
• Vahiy gizli ve kesin bildirimdir, yalnız peygamberlere özgüdür; ilham kesinlik taşımaz.
• Hz. Peygamber Kur'an'ı lafzı ve manasıyla almış, vahyin mahiyeti sır kalmıştır; Kur'an'da korunduğuna dair ifadeler vardır.
• Kur'an tek defada inmemiştir; Hz. Osman mushafları çoğaltıp beldelere göndermiştir.
• Tanah Tora, Neviîm ve Ketuvim bölümlerinden oluşur.

Peygamberlik

• Tebliğ, vahyi eksiltmeden ve katmadan insanlara ulaştırmaktır; peygamberler toplumlarının diliyle gönderilmiştir.
• Vahiy alma ve ismet yalnız peygamberlere özgüdür; beşer olmak ortak özelliktir.
• Peygamberler gaybı bilmez, ceza vermez; vahyi değiştirmeleri mümkün değildir.
• Peygamberlik Hz. Muhammed ile sona ermiş, son vahiy Kur'an'dır; peygamberler arasında derece farkı vardır.
• Mucize doğa yasalarını aşan olağanüstü olaydır; Hz. Yakub ulü'l-azm değildir ve ona suhûf verilmemiştir.

Ahiret ve kader

• Berzah ölümle diriliş arasındaki dönemdir; diriliş ruh ve bedenle birlikte olur.
• Haşir hesap için toplanmadır; mizan amellerin ölçüldüğü terazidir.
• Sırat cehennem üzerine kurulacak köprüdür; Meryem 19/71-72 ayetinin yorumuna dayanır.
• Mâtürîdîlerde kader ezelî planlama, kaza fiilen yaratmadır; Eş'arîlerde terimlerin anlamı tersinedir.
• Cüzî irade insanı fiillerinden sorumlu kılar; kader inancı sorumluluktan kurtarmaz.
• Cebriyye insanı iradesiz sayar; Mu'tezile insanı fiillerinin yaratıcısı kabul eder.

İman-amel ilişkisi ve inançsızlık

• Mu'tezile ameli imanın parçası sayar; Eş'arîler ve Mâtürîdîler esası tasdik kabul eder.
• Mürcie ameli imandan ayırır, Kerrâmiyye imanı dille ikrar sayar.
• Fâsık imanlı olduğu halde günah işleyen kişidir.
• Şirk Allah'a ortak koşmaktır; münafık içten inkâr edip dışarıdan mümin görünür (nifak).
• Materyalizm Allah'ı ve ahireti reddeder, agnostisizm bilinemezci şüphecilik, Freudizm inanç eğilimini bastırılmış duygulara bağlar.
• Teizm inkârcı akım değildir; riyakâr davranışlarını insanlara gösteriş için yapar.

Tafsilî iman

İman esaslarını ayrıntı ve delilleriyle öğrenerek bilinçli inanmak.

İcmalî iman

Esasları ayrıntıya girmeden, şüphesiz ve topluca kabul etmek.

Taklidî iman

Delil aramadan başkasına uyarak inanmak.

Vahiy

Allah'ın seçtiği peygamberlere bilgiyi gizlice ve kesin biçimde bildirmesi.

Tebliğ

Peygamberin aldığı vahyi insanlara ulaştırması.

Mucize

Peygamberin doğruluğunu göstermek için ortaya çıkan olağanüstü olay.

Berzah

Ruhun bedenden ayrılışı ile yeniden diriliş arasındaki bekleme ve kabir âlemi.

Haşir

Dirilenlerin hesap için mahşerde toplanması.

Mizan

Sevap ve günahların ölçüldüğü ilahi terazi.

Nifak

İçte inkârı gizleyip dışarıya inanıyormuş gibi görünmek.

Muhsin

Allah'ı görüyormuş gibi davranışlarında dikkatli olan kişi.

Tekvin

Mâtürîdîlerin yaratmayı açıklamak için ayrıca kabul ettiği sıfat.

• Kader ile kaza karıştırılır: Mâtürîdîlerde kader ezelî plan, kaza uygulamadır; Eş'arîlerde tersidir.
• İcmalî, tafsilî ve taklidî iman farkına dikkat edilmeli; delilsiz devralma taklididir.
• Mu'tezile hem insan özgürlüğü hem amelin imana dahil olması hem de melek üstünlüğü sorularında çıkar; Cebriyye ise iradeyi yok sayar.
• Vahiy yalnız peygamberlere özgüdür, ilham ise peygamber olmayanlara da gelebilir ve kesin değildir.
• Sübûtî sıfatlar (kudret, ilim, semi') ile selbî sıfatlar (bekâ, muhâlefet) ayrılmalıdır.