Anadolu AÖF Mitoloji ve Din Çıkmış Sorular

Mitoloji ve Din dersi; Yunan, Sümer, Hitit ve eski Türk mitolojilerini, din kavramlarını, ilk toplumların inanç unsurlarını ve dünya dinlerinin temel özelliklerini birlikte ele alır. Mitlerdeki tanrılar, destanlar ve dinin toplumsal işlevi sınavın ana eksenidir.

Yunan mitolojisi ve Homeros

• İlyada ve Odysseia ozan Homeros'a atfedilir; ilki Troya Savaşı'nı, ikincisi Odysseus'un dönüş yolculuğunu işler.
• Homeros'ta krallar yetkilerini baş tanrı Zeus'tan alır ve adaleti onun adına uygular.
• Prometheus, Zeus'tan ateşi çalıp insana verdiği için cezalandırılan Titan'dır.
• Titanlara karşı zaferden sonra Zeus gökyüzünü, Poseidon denizleri, Hades ise ölüler diyarı ve Tartaros'u yönetti.
• Hermes Zeus'un habercisidir; ölülerin ruhlarını yeraltına ulaştırdığı için Psychopompos da sayılır.
• Athena Zeus'un başından zırhlı doğmuştur; akıl, strateji ve el sanatlarını temsil eder, Atina'yı korur.
• Dionysos şarap, bereket ve coşku tanrısıdır; Kantharos kadehi ve Thrysos asasıyla gösterilir.

Sümer mitolojisi

• Anunna ya da Anunnaki, Eridu ile ilişkili büyük tanrılar kurulunun adıdır.
• Usumi, Enki'nin iki yüzlü veziridir; Roma'daki Janus'a esin olduğu düşünülür.
• İnanna aşk ve savaş tanrıçasıdır; Uruk şehrinin koruyucusudur.
• Çoban ve bereket tanrısı Dumuzi, İnanna'nın eşidir ve onun yerine yeraltına gönderilir; mevsim döngüsünü simgeler.
• Enmerkar, Lugalbanda ve Gılgamış Sümer destanlarındandır; Agade'nin Lanetlenmesi ise şehir ağıtına yakın bir metindir.
• Aratta, Enmerkar destanında Uruk'la rekabet eden, Hazar'ın güneyinde sanılan zengin ülkedir.

Hitit ve Hurri mitolojisi

• Ea, Enki'nin Akad ve Hitit dünyasındaki karşılığıdır; bilgelik ve tatlı suların tanrısıdır.
• Kaybolan tanrı mitleri yaygındır; Fırtına Tanrısı Teşup da kaybolan tanrılar arasında anılır.
• Hannahanna, Tüm Tanrıların Annesi sayılır; Telipinu'yu aratmak için arı gönderir.
• Şauşga, aslan üstünde kanatlı kadın olarak canlandırılan Hurri kökenli tanrıçadır.
• İlluyanka efsanesinde Fırtına Tanrısı dev bir yılan ya da ejderhayla savaşır; kaos ile düzen çatışmasını simgeler.
• Upelluri, Atlas gibi yer ile göğü omuzlarında taşıyan Hurri kökenli devdir.

Eski Türk inancı

• Kam, ayin yöneten, ruhlarla iletişim kuran ve şifa veren kişidir; Rus araştırmacılar buna şaman, inanca şamanizm der.
• Atalar Kültü ölmüş atalara saygıya dayanır; kökleri Asya Hunları dönemine iner.
• Umay Ana doğum, bereket ve çocukların koruyucusu kutsal varlıktır.
• Kartal Gök Tanrı'nın gücünü ve egemenliğini temsil eder.
• Ruh, Türk inancında can kuşu diye de anılır; bedenden ayrılması ölümdür.

Temel kavramlar ve din kuramı

• Kült tapınma, ayin ve kutsala saygı düzenini anlatır.
• Totem, bir topluluğun soyunu ya da koruyucusunu bağladığı kutsal hayvan, bitki veya doğa varlığıdır.
• Destan, savaş, göç ve afetlerin olağanüstü öğelerle süslenmiş uzun anlatımıdır.
• Durkheim'a göre din toplumu birleştirir ve bütünleştirir.
• Aristoteles insanı doğası gereği toplumsal-siyasal varlık sayar; Pindaros yasayı her şeyin hükümdarı olarak görür.

Hint dinleri ve Uzak Doğu

• Hinduizmde kast sırası Brahmin, Kşatriya, Vaisya, Sudra şeklindedir; Paryalar düzenin dışındadır.
• Kşatriyalar kral, yönetici ve askerlerden oluşan ikinci basamaktır.
• Şruti kast değil, Veda gibi vahiy sayılan metinlerin adıdır.
• Taoizm Lao-Tzu'ya atfedilir; Tao, Yin-Yang dengesi ve Wu Wei temel kavramlarıdır.
• Şintoizm Japonya'nın yerli dinidir; kutsal kaynakları Kojiki ve Nihongi'dir.

İbrahimi ve diğer dinler

• Yahudilik tarihi Hz. İbrahim ile başlatılır; Tanrı'nın onunla ahit yaptığına inanılır.
• Hristiyanlıkta vaftiz, suyla yapılan ve dine girişi simgeleyen temel törendir.
• Sabiilik Hz. Yahya'yı peygamber sayar; kitapları Ginza, Draşia d'Yahya ve Qolasta'dır.
• Mecusilik ya da Zerdüştlükte kutsal kitap Avesta'dır; ateş kutsaldır, Ahura Mazda ile Ehrimen mücadele eder.

Kült

Tapınma, tören ve ayin düzenini anlatan, Latince cultus kökenli kavram.

Totem

Bir topluluğun atası ya da koruyucusu saydığı kutsal doğa varlığı.

Destan

Tarihi olayları olağanüstü öğelerle anlatan uzun kahramanlık anlatısı.

Kam (Şaman)

Ruhlar âlemiyle bağ kuran, hasta iyileştiren ve ayinleri yöneten kişi.

Anunna

Sümer'de Eridu ile ilişkili büyük tanrılar topluluğu.

Kaybolan Tanrı

Hitit mitlerinde ortadan kalkıp aranan, yokluğu doğayı bozan tanrı.

Psychopompos

Ölülerin ruhunu yeraltına götüren rehber; Hermes'in bir görevi.

Varna (kast)

Hint toplumunu sınıflara ayıran düzen.

Vaftiz

Hristiyanlıkta suyla yapılan dine giriş töreni.

Avesta

Mecusi (Zerdüşt) inancının kutsal kitabı.

Tao

Taoizmde evrenin kaynağı sayılan ve uyum içinde izlenen yol.

• Totem ve kült karıştırılmamalı: totem kutsal varlık, kült ise tapınma düzenidir.
• Enki Sümer, Ea ise onun Akad-Hitit karşılığıdır; Usumi de Enki'nin iki yüzlü veziridir.
• Kşatriya ikinci basamak yöneticilerdir; Şruti ise kast değil metin adıdır.
• Kam inancın temsilcisidir; şaman adlandırması Rus araştırmacılara, kamlık adı ise Türklere aittir.
• Telipinu en bilinen kaybolan tanrıdır ama soruda Fırtına Tanrısı geçiyorsa Teşup aranır.