Anadolu AÖF Peyzaj Çevre ve Tarım Çıkmış Sorular

Peyzaj, Çevre ve Tarım dersi; peyzajın tanımı ve tarihsel gelişimini, ekoloji ile çevre kirliliğini, bitki bilgisini (sınıflandırma, doku, üretim yöntemleri) ve kentsel yeşil alanları birlikte ele alır. Ayrıca iç mekan bitkileri ve peyzaj tasarım ilkeleri de konuya dahildir.

Peyzajın tarihsel gelişimi

• Tarihte bilinen ilk peyzaj örneği Babil'in asma bahçeleridir; şehir içinde halka açık ilk park Lucullus tarafından yaptırılmıştır.
• Hippodamos Milet ve Priene'de ızgara planı uygulamış, agoralar kamusal kent mekânının en eski örneği olmuştur.
• İslam bahçeleri cennet tasvirinden esinlenir; Çin bahçelerinde doğanın minyatürünü yansıtmak için kayalar kullanılır.
• Le Nôtre Vaux-le-Vicomte bahçelerini tasarlamış, bu başarı Versay Sarayı'nın yapılmasına yol açmıştır.
• Sanayi devriminin olumsuz etkileri 19. yüzyılda belirginleşmiş, kentsel park hareketi ve doğayı koruma bilinci doğmuştur.
• Burnham Güzel Kent Akımı'nın öncüsüdür; La Villette Parkı Paris'te yer alan 'yüzyılın parkı'dır.

Peyzaj türleri ve korunan alanlar

• Peyzaj, insanlarca algılanan ve doğal ya da insani etkenlerin etkileşiminden doğan alandır.
• Kültürel peyzajın sınırları belli, bilinçle tasarlanmış türüne Versay Sarayı örnektir.
• Prizren'deki Taş Köprü tarihi kentsel peyzaja örnektir.
• Bergama çok katmanlı kültürel peyzajında Yığmatepe, Maltepe, İlyastepe ve Tavşantepe tümülüsleri bulunur.
• Kızılırmak (Bafra) ve Gediz deltaları kuş cenneti olarak korunur.
• Kırsal peyzajda doğa, tarım ve ormancılık egemendir; yapay çevreye yaklaşım kentsel peyzajı belirler.

Ekoloji, besin zinciri ve madde döngüsü

• Ekoloji, oikos (ev) ve logos (bilim) sözcüklerinden türemiştir.
• Besin zincirinde madde ve enerji aktarılır; her basamakta büyük kayıp olduğundan zincir uzadıkça tasarruf artmaz.
• Fotosentezle klorofilli canlılar ışıktan organik madde üretir.
• Atmosferdeki azot canlılarca doğrudan kullanılamaz; bakteriler aracılığıyla bileşiklere dönüşmesi gerekir.
• Kuzey yarımkürede buzul kuşağından sonra tundra gelir.
• Sürdürülebilir kalkınma, büyümeyi çevreyi ve gelecek kuşakları gözeterek yürütmektir.

Kent, yeşil alanlar ve çevre kirliliği

• Kent karmaşık bir insan ekosistemidir; makro biçimini doğal etkenler de belirler.
• Kirlilik kaynağına göre kentsel, endüstriyel ve tarımsal olarak sınıflanır.
• Hormon, ilaç ve gübre kullanımı tarımsal kirliliktir.
• Arıtılmamış kanalizasyonla sulama biyolojik kirlenmeye yol açar.
• Aktif yeşil alanlar (park, spor alanı) kullanılır; refüj gibi pasif alanlar görsel ve işlevsel amaçlıdır.
• Ekolojik sınıflandırma leke, koridor ve matris gibi işlevlere dayanır; sosyal yeşil alan bu gruba girmez.

Bitki bilgisi ve sınıflandırma

• Bilimsel ad cins adı ve epitetten oluşur; kır menekşesi Viola odorata'dır.
• Açık tohumlularda üreme yapısı kozalaktır; tür sayıları kapalı tohumlulardan çok azdır.
• Tek çeneklilerde kazık kök yoktur, saçak kök görülür; mısır ve buğdaygiller tek çeneklidir.
• Otsu bitkilerde kambiyum gelişmez, yaşam süresi kısadır.
• Kızılçam ikişerli uzun iğne yapraklıdır ve reçine verir; sarıçamın kabuğu turuncu-sarıdır; göknar odunu hafif ve beyazdır.
• Şimşir herdem yeşil, ortanca yarı herdem yeşildir; Biota mazı, Taxus porsuktur; Pandanus çatallı dallanır.

Bitki üretimi ve fizyolojisi

• Aşı, çelik, daldırma ve ayırma vejetatif üretimdir; spor ile üretim bu gruba girmez.
• Hava daldırma, kabuğu soyulan dalın nemli ortamda sarılmasıyla yapılır.
• Sürgün vermeyen yaprak çeliği bitkilerinde gözlü yaprak çeliği kullanılır.
• Göz aşı ince anaçlara uygulanır; T göz aşısı meyve fidanında tercih edilir.
• Dormansi, koşullar uygun olsa da tohumun çimlenememesidir; besi doku tohumdadır.
• İdeal toprakta su ve hava oranı eşit (%25) olup mineral %45, organik madde %5'tir.

Bitki dokusu, renk ve iç mekan bitkileri

• Bitki dokusunu en çok yaprak belirler; çiçek dokudan çok renk algısında etkilidir.
• Kaba dokulu bitkiler alanı dar, ince dokulular geniş gösterir; soğuk renkler nesneleri uzaklaştırır.
• Dendrolojik temel nitelikler biçim, ölçü, doku ve renktir; koku bunlara dahil değildir.
• Tropikal iç mekan bitkileri 18-24°C'de gelişir; açelya çiçeği için, aloe şifa amacıyla yetiştirilir.
• Yaprak ucu kavrulması aşırı gübre, ilaç veya mekanik zedelenmeden olabilir; şişe bahçesinde küf aşırı nemden kaynaklanır.

Peyzaj

İnsanlarca algılanan, karakteri doğa ve insan etkileşiminden doğan alan.

Biyolojik kirlenme

Canlı mikroorganizmaların toprağa ve ürünlere bulaşmasıyla oluşan kirlilik.

Epitet

Bilimsel adda cins adından sonra gelen tür niteleyici sözcük.

Dormansi

Uygun koşullara rağmen canlı tohumun içsel nedenlerle çimlenmemesi.

Vejetatif üretim

Bitkinin kök, gövde veya yaprak parçalarından yeni birey elde edilmesi.

Hava daldırma

Dalın ana bitkiden ayrılmadan havada nemli ortamda köklendirilmesi.

İmbrikat

Pulların kiremit gibi birbiri üzerine binerek dizilmesi.

Sukulent gövde

Kurak bölge bitkilerinde su depolayan etli gövde tipi.

Endosperm

Tohumda embriyoyu besleyen besi dokusu.

Sürdürülebilir kalkınma

Gelecek kuşakların imkânını zedelemeden bugünün ihtiyaçlarını karşılama anlayışı.

• Açık tohumlular ve kapalı tohumlular karıştırılmamalı: tür sayısı bakımından çoğunluk kapalı tohumlulardadır.
• Aktif ve pasif yeşil alan ayrımı ile ekolojik ve sosyal sınıflandırma ayrımı ayrı tutulmalıdır.
• Tek çenekliler saçak kök taşır; kazık kök çift çeneklilere özgüdür.
• Göz aşı ince anaçlara, kalem aşı kalın anaçlara uygulanır.
• Doku açısından yaprak belirleyicidir; çiçek renk algısıyla ilgilidir.