Anadolu AÖF Psikoloji Çıkmış Sorular

Psikoloji dersi, insan davranışını ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemle inceleyen alanı; beyin ve sinir sistemini, algı ile belleği, araştırma yöntemlerini, sosyal davranışı ve çalışma yaşamındaki psikolojik konuları ele alır.

Psikolojinin tanımı, ekolleri ve alt dalları

• Psikoloji, ölçülebilen davranışları ve zihinsel süreçleri araştırır; bilimsel başlangıcı Wundt'un çalışmalarına dayandırılır.
• Psikodinamik yaklaşım bilinçaltı süreçlere, bilişsel yaklaşım ise zihni bilgi işleyen sisteme benzetmeye dayanır.
• Farklı yaklaşımlar birbirinin yerini almaz; davranışın değişik yönlerini açıklayarak birbirini tamamlar.
• Psikiyatrist tıp doktorudur ve ilaç yazabilir; klinik psikolog ilaç yazamaz.
• Endüstri ve örgütsel psikoloji iş ortamındaki davranış, verim, motivasyon ve liderlikle ilgilenir.

Bilim ve araştırma yöntemleri

• Neden-sonuç ilişkisi ancak deney yöntemiyle kurulabilir; deneyde gruplar yalnızca deneysel manipülasyon bakımından ayrılır.
• Plasebo kullanımı, farkın yalnızca uygulamadan doğmasını sağlayarak iç geçerliliği yükseltir.
• Korelasyonda ilişkinin gücünü işaret değil mutlak değer belirler; 1'e yakın değer güçlü ilişkidir.
• Etik ilkeler gönüllülük, mahremiyet, saygı ve zararın en aza indirilmesidir; hipotezi önceden söylemek ilke değildir.
• Bilimde yöntemler açık bildirilir, yeni kanıtla görüş değişir, hakem değerlendirmesi herkese uygulanır; bilgi yanılmaz sayılmaz.
• Güvenilir olmayan ölçüm geçerli olamaz; güvenilirlik geçerliliğin ön koşuludur.

Sinir sistemi ve beyin

• Omurilik devreleri kas reflekslerini sağlar; spinal sinirler merkezî sinir sisteminin parçası değildir.
• Talamus duyusal ve motor sinyalleri beyin kabuğuna iletir; koku talamusu atlayıp doğrudan beyne bağlanır.
• Nörotransmiterler akson ucundan sinapsa salınır; amin yapılı olanların hücreleri beyin sapındadır.
• Miyelinli liflerde iletim daha hızlıdır.
• Otonom sinir sistemi istemli motor tepkileri yönetmez.
• Dili anlama merkezi sol yarıkürede, arka asosiasyon korteksinde yer alır.

Algı ve bellek

• Kokuyu tanıyıp anlamlandırma algıdır; koku şiddetinin zamanla azalması duyusal adaptasyondur.
• Önceki bilgi ve beklentilerin algıyı biçimlendirmesi yukarıdan aşağıya işlemdir.
• Uzun süreli belleğin kapasitesi en geniştir; birkaç dakikada kaybolan numara kısa süreli belleğe örnektir.
• Bildirimsel belleğin oluşumunda hipokampus esas rolü oynar.
• Eski bilgilerin yeni öğrenileni engellemesine ileriye doğru unutma denir.
• Kelimeler sembolik temsildir; alışılmış işlevde takılmak zihinsel sete örnektir.

Sosyal psikoloji

• Tutum, yaşantılarla edinilen kalıcı düşüncedir; Düşünülmüş Eylem Kuramı kontrol algılarını içermez.
• Sosyal Yargı Kuramı'na göre ayrılık orta düzeyde iken tutum değişimi en yüksektir (ters U).
• Merkezi ikna yolu mesaj içeriğinin dikkatle işlenmesine, çevresel yol yüzeysel ipuçlarına dayanır.
• Rastgele gruplarda bile kendi grubu kayırılır (asgari grup etkisi); dış grup ise birbirine benzer görülür.
• Başarıyı yeteneğe, başarısızlığı dış etkene bağlamak kendine yontan atıf yanlılığıdır.
• Sosyal kolaylaştırmada izleyici basit işte başarıyı artırır, karmaşık işte düşürür.
• Sıcak hava saldırganlığı artırır; mütekabiliyet normu iyiliğe karşılık vermeyi gerektirir.
• Milgram deneyinde katılımcıların yaklaşık %65'i en yüksek şoka çıktı; uzmanlar çok daha azını bekliyordu.

Çalışma yaşamı ve örgütsel davranış

• Hawthorne çalışmaları davranışın sosyal ortam değişimlerinden etkilendiğini gösterir; zaman ve hareket etütleri verimlilik içindir.
• Adams'ın Eşitlik Kuramı'nda kişi emeğini ve kazancını bir kıyas ölçütüyle karşılaştırır; haksızlık algısında çaba düşebilir, işten ayrılma olabilir.
• Devamlılık bağlılığı, ayrılma maliyeti yüksek olduğunda güçlenir; mecburi hizmet sözleşmesi örnektir.
• Yüksek performanslı iş sistemlerinde ücret kıdeme değil performansa dayanır.
• Yönetimin işlevleri planlama, örgütleme, yönlendirme ve denetlemedir.
• Lider davranışında düzenleyicilik ve düşüncelilik düşükse bırakınız yapsınlar tipi liderlik söz konusudur.
• Hofstede'de sürekli soru sorarak belirsizliği azaltma, belirsizlikten kaçınma boyutudur.

Pazarlama, tanıtım ve kişilik

• Tanıtım bileşeni reklam, halkla ilişkiler, doğrudan pazarlama ve kişisel satıştan oluşur; fiyat ayrı bir öğedir.
• Halkla ilişkiler uzun vadede itibar ve güven yaratmayı hedefler; marka ürüne zihinde özgün kimlik kazandırır.
• Prestij vurgusu Maslow'un değer ihtiyacına hitap eder.
• Marka inançlarını değiştirmek, tutumları değiştirmekten daha kolaydır.
• Geniş ilgi ve güçlü hayal gücü deneyimlemeye açıklığı gösterir.
• Kendini gerçekleştiren kehanette inanç, davranışı etkileyerek beklenen sonucu doğurur.

Bağımlı değişken

Deneyde bağımsız değişkenin etkisiyle değişmesi beklenen, ölçülen sonuç değişkenidir.

İç geçerlilik

Deneyde gözlenen farkın yalnızca uygulanan etkenden kaynaklanma derecesidir.

Duyusal adaptasyon

Süren bir uyarana karşı duyarlılığın zamanla azalmasıdır.

Zihinsel set

Nesneleri ve çözümleri hep alışılmış biçimde düşünme eğilimidir.

İleriye doğru unutma

Eski bilgilerin sonradan öğrenilenlerin hatırlanmasını güçleştirmesidir.

Asgari grup etkisi

Anlamsız biçimde oluşturulmuş gruplarda bile kendi grubunu kayırma eğilimidir.

Dış grubun homojenliği yanılgısı

Dış grup üyelerini birbirine çok benzer, kendi grubunu çeşitli görme eğilimidir.

Kendine yontan atıf yanlılığı

Başarıyı iç, başarısızlığı dış nedenlere bağlama eğilimidir.

Mütekabiliyet

Alınan iyiliğe karşılık verme beklentisi doğuran sosyal normdur.

Devamlılık bağlılığı

Ayrılmanın maliyeti yüksek olduğu için kurumda kalma eğilimidir.

Yukarıdan aşağıya işlem

Algının önceki bilgi ve beklentilerle yönlendirilmesidir.

• Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur; spinal sinirler çevresel kısımdadır.
• Merkezi ikna yolu içeriğin işlenmesine, çevresel ikna yolu yüzeysel ipuçlarına dayanır; karıştırılmamalı.
• Düşünülmüş Eylem Kuramı ile Planlı Davranış Kuramı ayrılır; kontrol algısı ikincisine aittir.
• Korelasyonda negatif işaret gücü azaltmaz; mutlak değeri en büyük olan seçilir.
• Olumsuz kökte sorularda (değildir, yanlıştır, girmez) önce doğru ifadeleri eleyip istisnayı bulmak gerekir.