Anadolu AÖF Sosyolojiye Giriş Çıkmış Sorular

Sosyolojiye Giriş dersi, toplumsal yaşamı klasik ve çağdaş kuramlar, toplumsal değişme, iktidar ve yönetim biçimleri ile bilimsel araştırma süreci üzerinden ele alır. Sosyolojik bakış, bireysel olguları geniş toplumsal yapı içinde değerlendirmeyi öğretir.

Sosyolojik bakış ve bilimsel araştırma

• Sosyolojiyi ayıran özellik, insan eylemlerini geniş ölçekli oluşumlarla karşılıklı bağımlılık içinde görmesidir.
• Sosyolojik imgelem, kişisel sorunları toplumsal ve tarihsel bağlamda anlama yetisidir; kavramı Mills ortaya atmıştır.
• Pozitif bilimler gözlem ve deneyle var olanı inceler; olması gerekeni ele almak normatif alanlara özgüdür.
• Araştırmada genellemenin yapılacağı topluluk (evren) belirlenir ve onu temsil eden örneklem seçilir.

Klasik kuramcılar ve yaklaşımlar

• Durkheim, geleneksel toplumlarda mekanik, iş bölümünün geliştiği modern toplumlarda organik dayanışmanın yaygın olduğunu söyler.
• Marx, değişimin kaynağını üretim tarzı ve sınıfların ekonomik çıkar çatışmasında arar.
• Artı değer, işçinin yarattığı değerle aldığı ücret arasındaki fark olup kapitalistte kalır.
• Mead, benliğin toplumsal etkileşimle biçimlendiğini savunur ve sembolik etkileşimciliğin kurucusu sayılır.

Çatışmacı ve elit yaklaşımlar

• Marksist-Çatışmacı yaklaşım, çıkar çatışmasını, iktidarın ekonomik kaynak sahiplerinde toplanmasını ve kurumların egemen azınlığa hizmetini vurgular.
• Toplumun elit ve elit olmayanlara bölünmesi ile siyasi, askeri ve ekonomik elitlerin iktidarı paylaşması elit kuramlarına aittir.

Otorite, iktidar ve yönetim biçimleri

• Gücün siyasal alanda meşru ve kabul görmüş biçimde kullanılması otoritedir; meşru olmayan kullanım baskıdır.
• Weber'in otorite türleri geleneksel, karizmatik ve yasal-rasyonel otoritedir.
• Demokraside çoğunluk iradesi esastır, ancak azınlık hakları yasalarla güvence altındadır.
• Faşizm totaliterdir; bireysel hakları reddeder, devleti, milleti ve lideri mutlak otorite sayar.

Toplumsal değişme

• Sosyal nedenler insan eylemlerinden doğar: ideoloji, savaş, çatışma, siyasal planlama.
• Kıtlık gibi olgular doğal, çevresel ya da demografik nedenler arasındadır.
• Toplum tipleri bakımından ilk önemli dönüm noktası Neolitik (Tarım) Devrimidir.
• Kırsal toplumlar sanayi öncesi dönemde geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlayan geleneksel yapılardır.

Modernlik, küreselleşme ve çağdaş kuramlar

• Ritzer'e göre McDonaldlaşmanın boyutları verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik, kontrol ve irrasyonelliğin rasyonelliğidir.
• Robertson küreselleşmeyi kültürel bir süreç sayar; küresel ile yerel sürekli etkileşir (glokalleşme).
• Postmodern teori, modernliğin akıl ve ilerleme iddialarını reddeder, toplumsal yaşamı parçalı ve belirsiz bulur.
• George Lichtheim, dönemi tanımlamak için burjuva sonrası toplum kavramını kullanır.

Mekanik dayanışma

Geleneksel toplumlarda benzerliğe dayanan bağlılık biçimidir.

Organik dayanışma

İş bölümü nedeniyle farklılaşan bireylerin birbirine bağımlılığına dayanan modern toplum dayanışmasıdır.

McDonaldlaşma

Fast-food işletmelerinin ilkelerinin toplumun birçok alanında baskın hale gelmesidir.

Artı değer

İşçinin ürettiği değerden ücret düşüldükten sonra kapitalistte kalan kısımdır.

Otorite

Gücün meşru ve kabul görmüş biçimde kullanılmasıdır.

Sosyolojik imgelem

Bireysel sorunları toplumsal ve tarihsel bağlamda görebilme yetisidir.

Neolitik devrim

Avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik tarım toplumuna geçiştir.

Glokalleşme

Küresel ile yerel olanın sürekli etkileşimini anlatan, Robertson'la anılan kavramdır.

Postmodern teori

Modernliğin evrensel akıl ve ilerleme iddiasını kabul etmeyen kuramdır.

Sembolik etkileşimcilik

Benliğin ve anlamların toplumsal etkileşimle oluştuğunu savunan yaklaşımdır.

• Mekanik dayanışma geleneksel, organik dayanışma modern toplumla eşleşir; karıştırılmamalıdır.
• Weber'in otorite türleri yalnızca üçtür; etkileşimci ve baskıcı otorite bu listede yoktur.
• Elit kuramları ile Marksist-Çatışmacı yaklaşımın iddiaları birbirine karıştırılmamalıdır.
• Toplumsal değişmede sosyal nedenler insan eylemlerinden, doğal nedenler çevre ve demografiden doğar.
• Pozitif bilim var olanı, normatif alanlar olması gerekeni inceler.