Anadolu AÖF Tarım 4.0 Çıkmış Sorular

Tarım 4.0 dersi, tarımın geleneksel yöntemlerden IoT, yapay zeka, büyük veri, robotik ve otomasyon gibi dijital teknolojilere dayalı bir yapıya dönüşümünü ele alır. Ayrıca hassas tarım, tedarik zinciri, gıda güvenliği, iklim dostu ve sürdürülebilir üretim yaklaşımlarını kapsar.

Tarım dönemleri ve Tarım 4.0'ın farkı

• Tarım 1.0 geleneksel dönemdir; üretim insan ve hayvan gücüne dayanır, amaç ailenin kendi gıdasını karşılamaktır.
• Yeni tohum çeşitleri, sentetik gübre ve pestisitlerin yaygınlaştığı Yeşil Devrim dönemi Tarım 2.0 olarak anılır.
• Tarım 4.0'ı öncekilerden ayıran özellik, yüksek otomasyon ve veriye dayalı karar almadır.
• Dijitalleşme, teknolojilerin üretime ve topluma köklü biçimde yerleşmesiyle yeni değer yaratan sosyoteknik bir dönüşümdür.

IoT, iletişim ve veri altyapısı

• Sensörler ortamdaki değişimi dijital veriye çevirir; aktüatörler komutları fiziksel harekete dönüştürür.
• LoRa, düşük enerjiyle uzun mesafeye veri taşıyan kablosuz bir ağ teknolojisidir; RS232 ve RS485 kablolu standarttır.
• Veri gölü, her tür ham veriyi çok büyük hacimlerde ve ucuza saklamak için kurulur.
• Bulut kapasitesinin talebe göre kolayca büyütülüp küçültülmesine hızlı esneklik denir.
• Blokzincir kayıtları değiştirilemez biçimde tutar; ürün izlenebilirliği ve gıda güvenliği için uygundur.

Yapay zeka, büyük veri ve hassas tarım

• Yapay zeka, makinelere öğrenme, muhakeme ve karar verme gibi insana özgü işlevleri kazandırır.
• Büyük veri yapay zekayla işlendiğinde hava, hastalık riski ve rekolte konusunda gelecek öngörüsü üretebilir.
• Karar destek sistemleri, çözümlenen veriyi gübre ve su gibi girdilerin zamanı, yeri ve miktarı için öneriye dönüştürür.
• İnce taneli kantitatif veri, çok küçük ölçekte ve yüksek çözünürlükte sayısal ölçüm anlamına gelir.
• Kestirimci bakım arızaları önceden tahmin eder; reaktif bakım Tarım 4.0 felsefesine aykırıdır.

Robotik, otomasyon ve drone

• Kapalı çevrim kontrolde çıktı ölçülüp denetleyiciye geri gönderilir; bu işleyişe geri besleme denir.
• Mikro püskürtme robotları görüntü işlemeyle yabani otu bulur ve yalnızca onun üzerine ilaç damlatır.
• Hasat robotları meyvenin konum ve olgunluğunu belirleyip zarar vermeden toplar; gelişmeyen meyveyi ayıklamak bakım sistemlerinin işidir.
• Penetrometreli robot toprağın sıkışıklığını ölçerek toprak analizi yapar.
• Drone'lar zararlıları tespit eder ve hassas ilaçlama yapar; toprak işleme ve satış görevleri arasında değildir.
• Robotlar insan ve hayvanlarla aynı sahayı paylaştığı için yüksek düzeyde güvenlik önlemi gerektirir.
• Pnömatik sistemler basınçlı havanın enerjisini işe çevirir; haptik ise dokunma hissini aktarır.

Hayvancılık ve yetiştirme yöntemleri

• MooCare, hayvanlara takılan sensörlerle sağlık, beslenme ve üremeyi izleyen IoT destekli bir sistemdir.
• Hassas hayvancılık bireysel izleme, ihtiyaca göre yemleme ve otomatik sağıma dayanır; geniş çaplı otlatma kapsam dışıdır.
• Hidroponik tarımda bitkiler topraksız ortamda besin çözeltisiyle beslenir; akvaponikte balık yetiştiriciliği de bulunur.
• Akıllı kompost sensörlerle denetlenir; toprak sağlığını iyileştirir, atığı ve kimyasal gübre ihtiyacını azaltır.
• Aquavoltaik sistemler su yüzeyinde enerji üretip buharlaşmayı azaltır, fakat her bölgede ekonomik olarak uygun değildir.

Tedarik zinciri ve lojistik

• Konserveleme, dondurma, kurutma ve soğutma işleme yöntemleridir; sözleşme yürütme işleme aşaması sayılmaz.
• Dağıtım planlaması, ürünün doğru yer, zaman ve miktarda müşteriye ulaşmasını sağlayan rota ve nakliye organizasyonudur.
• Depo yerleşimi raf konumu ve koridor gibi fiziksel düzenle ilgilidir; müşteri talebi yönetimi bu süreçte yer almaz.
• Planlama aşaması envanter yönetimi, iyileştirici önlemler ve talep tahminini içerir.

Gıda güvenliği, iklim ve sürdürülebilirlik

• Bulunabilirlik; üretim, stok ve ithalatla yeterli gıdanın piyasada olmasıdır, rezerv ve verimlilik bunu etkiler.
• Hızlı nüfus artışı ve fosil yakıt bağımlılığı gıda güvenliği için tehdit sayılır.
• İklim Dostu Tarım, tarım kaynaklı sera gazı salınımını azaltmayı hedefler.
• Ürün rotasyonu ve karışık ekim biyoçeşitliliği artırır; monokültür ekim azaltır.
• Sorumlu inovasyon, teknolojinin toplumsal, çevresel ve ahlaki sonuçlarını da hesaba katar.
• Akıllı sulamada gelir artışı ve işgücü tasarrufu ekonomik, ekosistem koruma ve su kirliliğinin azalması çevresel sonuçtur.

Sensör

Sıcaklık, nem gibi fiziksel değişimleri dijital veriye çeviren donanımdır.

Aktüatör

Gelen komutu vana açma ya da motor çalıştırma gibi fiziksel harekete dönüştüren elemandır.

Geri besleme

Sistem çıktısının ölçülüp denetleyiciye iletilmesi ve girdinin buna göre ayarlanmasıdır.

Karar destek sistemleri

Verileri çözümleyip çiftçiye uygulanabilir öneriler sunan hassas tarım bileşenidir.

Blokzincir

Kayıtların şifreli ve birbirine bağlı biçimde değiştirilemez olarak saklandığı dağıtık defter teknolojisidir.

Veri gölü

Ham verinin doğal biçimiyle ve büyük hacimde ucuzca depolandığı yapıdır.

Hızlı esneklik

Bulut kaynaklarının talebe göre kısa sürede artırılıp azaltılabilmesidir.

Pnömatik sistem

Basınçlı hava enerjisiyle hareket ve kuvvet üreten sistemdir.

Haptik

Sanal ortamda ya da aygıtta temas edilen noktaların hissedilmesini hedefleyen teknolojidir.

Hidroponik tarım

Bitkilerin toprak yerine besin içeren su çözeltisiyle yetiştirildiği yöntemdir.

Kestirimci bakım

Veri analitiğiyle arızaları oluşmadan önce tahmin etmeye dayanan bakım yaklaşımıdır.

Sorumlu inovasyon

Yeniliklerin etik, adil ve sürdürülebilir biçimde uygulanmasını hedefleyen kavramdır.

• Hidroponik ile akvaponik karıştırılmamalı; balık yetiştiriciliği varsa akvaponiktir.
• Kablosuz protokol sorusunda LoRa seçilir; RS232 ve RS485 kablolu, POP3 ve HTTP uygulama katmanı protokolüdür.
• Olumsuz kökte (yer almaz, değildir) soruların yanlış şıkkı genellikle fiyat garantisi, geleceği öngörememe veya az güvenlik gibi abartılı ifadelerdir.
• Dönemler karıştırılmamalı: Tarım 1.0 geçimlik, Tarım 2.0 Yeşil Devrim, Tarım 4.0 veri ve otomasyon temellidir.
• Ekonomik etkiler gelir ve maliyetle, çevresel etkiler ekosistem ve kirlilikle ilgilidir; şıkları bu ayrımla eleyin.