Anadolu AÖF Tarım Ekonomisi Çıkmış Sorular

Tarım Ekonomisi dersi; tarımın ekonomik yapısını, işletme kavramlarını, masraf ve maliyet türlerini, üretim faktörlerini, pazarlama, kredi, destek politikaları ve kırsal kalkınmayı ele alır. Türkiye tarımının doğal koşulları ve araştırma yöntemleri de konunun parçasıdır.

Tarım ekonomisinin kapsamı ve araştırma yöntemleri

• Tarım politikası, kırsal sosyoloji, tarım hukuku, çevre ekonomisi ve kırsal kalkınma bu bilim dalının alt alanlarıdır; kırsal psikoloji ve peyzaj bunlara girmez.
• Ekonometri, verileri çözümlemede kullanılan bir ölçüm aracıdır.
• Dedüksiyon genel ilkelerden özel sonuçlara gider; örnekleme ise ana kitleyi temsil eden küçük bir grubu inceler.
• J. D. Black'in 1926 tarihli Production Economics eseri, ekonomi teorisinin tarım işletmelerine uygulanabileceğini göstermiştir.
• Ziraat fakülteleri eğitim ve araştırma kurumudur; ticari tarım işletmeciliği alanının birimi sayılmaz.

Tarımsal faaliyetin özellikleri ve üretim faktörleri

• Üretim faktörleri doğa, emek, sermaye ve girişimcidir; fabrika ayrı faktör değil, sermayenin fiziksel biçimidir.
• Tarım ürünlerinde arz ve talep esnekliği düşüktür; üretim biyolojik süreçle bağlı olduğundan fiyata hızlı uyum sağlayamaz.
• Tarımda çalışanların çoğu mevsimlik, geçici veya ücretsiz aile işçisidir; bu yüzden sendikalaşma düşüktür.
• Plantaj işletmeleri, tek ticari ürünü uzun yıllar geniş alanlarda yetiştirir (çay, kahve, kauçuk gibi).
• Ücretin ödenme zamanına göre işçi sınıflandırmasında saatlikçi yer almaz.
• Vasıflı işçi bilgi ve beceri gerektiren işi yapar; işçinin mesleki kapasitesi işletmeye değil işçiye ait özelliktir.

Masraf, maliyet, sermaye ve kârlılık

• Sabit masraflar üretimden bağımsızdır: amortisman, faiz, vergi, sigorta, daimi işçi ve aile emeği karşılığı.
• Değişen masraflar üretimle artar: tohum, gübre, ilaç, yakıt, sulama ve geçici işgücü.
• Üretim hacmine göre maliyetler toplam, sabit, değişen, ortalama ve marjinal maliyet olarak ayrılır; fiziki maliyet bu sınıflamada yoktur.
• Pazar maliyeti, üretim maliyetine pazarlama giderlerinin eklenmesiyle bulunur.
• Döner sermaye tek üretimde tükenen tohum, ilaç, gübre ve yemdir; traktör sabit sermayedir.
• Rantabilite R = (Kâr / Sermaye) x 100 ile bulunur. İklim, konum ve jeolojik yapı değişmeyen etmenlerdir, fiyat ise değişir.
• Gayrisafi üretim değeri, bitkisel ve hayvansal ürün değeri ile prodüktif demirbaş kıymet artışlarının toplamıdır.

Finansman ve tarımsal kredi

• Tarımsal krediler vadeye (kısa, orta, uzun), amaca (işletme, yatırım) ve teminata göre sınıflanır.
• Teminata göre krediler kişisel güvenceli ve maddi teminatlı (rehinli, ipotekli) olarak ayrılır.
• Devamlı finansman, üretim hacmiyle birlikte büyüyüp küçülür ve işletme sermayesini karşılamaya yöneliktir.
• Likidite, varlıkları değer kaybetmeden nakde çevirme ve kısa vadeli borçları ödeme gücüdür.
• Belirsizlik riskini azaltmak için sigorta, isabetli tahmin, piyasa takibi ve kredi planlaması kullanılır; ürün çeşidini artırmak bu listede sayılmamıştır.

Pazarlama, fiyat ve tüketim

• Pazarlama kanalı, mülkiyetin üreticiden tüketiciye aracılar eliyle el değiştirdiği yoldur.
• Ürün yaşam eğrisi giriş, büyüme, olgunluk ve gerileme aşamalarını gösterir.
• İç ticaret hadleri, tarım fiyat endeksinin sanayi fiyat endeksine oranıdır; düşmesi çiftçi aleyhinedir.
• Yeterlilik derecesi, üretimin iç tüketimi karşılama oranıdır; arz kullanıma eşitse ülke kendine yeterlidir.
• Kentleşme ve gelir artışıyla tüketim ekmek ve hububattan kırmızı et ve süt ürünlerine kayar.
• Gıda güvencesi, herkesin yeterli ve güvenli gıdaya sürekli ulaşabilmesidir; gelir yetersizliği bunu bozar.

Türkiye tarımının doğal ve yapısal özellikleri

• Türkiye'de Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklimler ile geçiş iklimi olan Marmara iklimi görülür; ayrı Ege iklimi ve Karadeniz karasal iklimi yoktur.
• Tarla arazisi kullanım sınırına ulaştığından üretim artışı verimlilik yükseltilerek sağlanır.
• En yaygın sulama yöntemi salma sulamadır; su kaybı en fazla olan yöntemdir.
• Üretim değerinin büyük bölümü bitkisel üretimdendir (yaklaşık yüzde 65-70).
• Gıda sanayi hammaddesini büyük oranda yurt içinden karşılar; gübre, ilaç ve makine sanayilerinde dışa bağımlılık fazladır.
• Hayvansal üretimi hayvan sayısı, ırk, bakım koşulları ve verim etkiler; hayvan ebatı etken sayılmaz.
• Taş çekirdekliler erik, iğde, zerdali, kızılcık gibi sert çekirdeklilerdir; muşmula yumuşak çekirdekli gruptadır.

Çevre, sürdürülebilirlik ve kırsal kalkınma

• Fiziksel çevre atmosfer, litosfer, hidrosfer ve biyosferden oluşur; kromosfer bu yapıda yoktur.
• Toprak yenilenebilir kaynaktır; doğalgaz, petrol, kömür ve uranyum tükenir.
• Sürdürülebilir tarım dış girdi ve kimyasal kullanımını azaltmayı hedefler.
• Habitat canlının doğal yaşam alanıdır; genetik çeşitlilik aynı türün bireyleri arasındaki gen farkıdır.
• Kırsal katılım, yerel halkın kalkınma projelerinin karar ve uygulamasında aktif rol almasıdır.
• AB kırsal kalkınma politikası rekabet gücü, çevre, altyapı, yerel girişim ve gıda güvenliğine odaklanır.
• 5488 sayılı Tarım Kanunu destekleri doğrudan gelir, hayvancılık, sigorta primi ve kırsal kalkınma desteklerini içerir; yoksullukla mücadele dışındadır.

Gıda güvencesi

Herkesin yeterli, sağlıklı ve güvenli gıdaya sürekli ulaşabilmesi; erişememe gıda güvencesi sorunudur.

Amortisman

Makine gibi uzun ömürlü varlıkların yıpranma payı olup üretimden bağımsız sabit masraftır.

Rantabilite

Sermayenin parasal verimliliğini gösteren, kârın sermayeye oranının yüzdesidir.

Gayrisafi üretim değeri

Yıllık bitkisel ve hayvansal ürün değeri ile demirbaş kıymet artışlarının toplamıdır.

Plantaj

Tek ticari ürünün geniş alanlarda uzun yıllar yetiştirildiği büyük işletme türüdür.

Likidite

Varlıkları hızla nakde çevirebilme ve kısa vadeli borçları ödeyebilme gücüdür.

Pazarlama kanalı

Ürünün üreticiden tüketiciye ulaşırken mülkiyetinin el değiştirdiği aşamalar bütünüdür.

İç ticaret hadleri

Tarım fiyat endeksinin sanayi fiyat endeksine oranı; çiftçinin satın alma gücünü yansıtır.

Yeterlilik derecesi

Üretimin iç tüketimi karşılama oranıdır.

Dedüksiyon

Genel ilkelerden özel sonuçlara varan tümdengelim yöntemidir.

Kırsal katılım

Yerel halkın kalkınma projelerinin karar ve uygulamasında yer almasıdır.

Habitat

Bir canlı türünün doğal olarak yaşadığı ve ürediği ortamdır.

• Sabit masraf (amortisman, vergi, sigorta, daimi işçi) ile değişen masraf (tohum, gübre, ilaç, sulama) sık karıştırılır.
• Döner sermaye tek dönemde tükenen girdilerdir; traktör gibi uzun ömürlü varlıklar sabit sermayedir.
• Yanlış şık sorularında Ege iklimi, Karadeniz karasal iklimi, kırsal psikoloji, peyzaj ve fiziki maliyet gibi var olmayan kavramlara dikkat edilmeli.
• Tarımda talep ve arz esnekliği düşüktür, sendikalaşma da düşüktür; yüksek diyen şıklar yanlıştır.
• Bitkisel üretim payı hayvansal üretimden büyüktür; oranları tersine çeviren ifade yanlıştır.