Anadolu AÖF Tefsir Tarihi ve Usulü Çıkmış Sorular

Tefsir Tarihi ve Usulü dersi; vahyin gelişini, Kur'an'ın toplanıp çoğaltılmasını, tefsir ve tevil kavramlarını, tefsir ekollerinin dönemlere göre gelişimini ve Kur'an ilimlerini ele alır. Klasik ve çağdaş tefsir akımları ile önemli müfessirler de dersin ana konularıdır.

Vahiy ve Kur'an'ın indirilişi

• Vahiy sürecine sadık rüyalarla girilmiştir; sadık rüya vahyin gelişine zemin hazırlayan ön aşama sayılır.
• İlk vahiy rivayeti Hz. Âişe'den gelir; vahiy meleği rivayette Nâmûs diye anılır, ilk âyetlerden sonra bir süre vahiy kesilmiştir (fetret).
• Hz. Hatice, Hz. Peygamber'i Varaka b. Nevfel'e götürmüştür.
• Kur'an bölüm bölüm inmiştir; kıyamet ve cehennem tasvirlerinin inkârcıları ürkütüp saldırganlığı azaltması bu gerekçelerden sayılmaz.
• Mekke'de vahiy kâtipliğini ilk yapan Abdullah b. Sa'd b. Ebî Sarh, Medine'de ilk yapan Übeyy b. Ka'b'dır.

Mekkî-Medenî sureler ve sure tasnifi

• Peygamber kıssalarının ayrıntılı anlatımı Mekkî surelerin özelliğidir.
• Din, can, akıl, mal ve nesil korunmasına dair ilkelerin ağırlıklı olarak Medenî surelerde işlendiği ifadesi sorularda yanlış kabul edilmiştir.
• Medine'nin ilk dönemindeki âyetlerde Yahudilere karşı çok sert dil kullanıldığı ifadesi yanlıştır.
• Mushafın son bölümü el-Mufassal'dır; Kaf'ın başından Nâs'a kadar uzanır.
• Ahzâb başından Kaf başına kadar uzanan ve âyet sayısı yüzü geçmeyen sureler el-Mesâni adıyla anılır.

Kur'an'ın toplanması, yazımı ve kıraat

• Kur'an'ı ilk kez tek ciltte toplayan heyetin başkanı Zeyd b. Sâbit'tir.
• Mushafın çoğaltılmasının başlıca sebebi kıraat farklarından doğan ihtilaf ve gerginliktir.
• Hz. Osman'ın onayladığı yazım biçimine Resmu'l-Mushaf denir.
• Ebu'l-Esved ed-Düelî Kur'an'a ilk harekeleri koymuştur.
• Mütevâtir kırâat çok kalabalık bir topluluktan nakledilir; isnadı sahih, Arapçaya ve Osmanlı mushaflarına uyan ama tevâtüre ulaşmayan kırâat meşhurdur.
• Tevatürle nakil şartı, şâz kıraatlerin Kur'an sayılmamasını gösterir.
• Tedvir, Kur'an'ı ne çok hızlı ne çok yavaş, orta tempoda okumaktır.

Tefsir ve tevil kavramları

• Tefsir lafzın açık (zahirî) anlamını, tevil ise örtülü (batınî) anlamını ortaya koyar.
• Tefsirde kesinlik, tevilde ihtimal vardır; tefsirde çoğunlukla tek, tevilde birden çok mana bulunur.
• Tefsir her metne yönelik olabilir, tevil çoğunlukla kutsal kitaplara özgüdür.
• Burhanî tevil nassı bütün olarak, zâhirle uyumlu ve dilin yaygın kullanımı içinde yorumlar; en önemli temsilcisi İbn Rüşd'dür.
• Kur'an'ın çevirisi eksiksiz olamaz; ancak bu çeviriye ihtiyaç olmadığı anlamına gelmez.

Tefsirin dönemleri ve rivayet-dirayet tefsiri

• Hz. Peygamber'in tefsirdeki görevleri beyan ve teşridir; müşkilin te'lifi ile mutlakın takyidi onun açıklama yöntemlerindendir.
• Sahabe müfessirlerinden Abdullah b. Abbâs 'Kur'an'ın tercümanı' diye bilinir; Hasan el-Basrî sahabi değil tâbiindendir.
• Sahabe tefsirinin kaynakları arasında sufi tarzı yorumlar yoktur.
• Tefsirde ekoller ilk kez tâbiin döneminde (Mekke, Medine, Irak) doğmuştur; Kûfe Rey Mektebi'ni Abdullah b. Mes'ûd kurmuştur.
• Atâ b. Ebi Rabah tâbiin müfessiridir.
• Taberî'nin Câmiu'l-Beyân'ı rivayet tefsirinin en önemli örneğidir; rivayet tefsirinin zayıf yönü isnadların atlanmasıdır.
• Dirayet tefsiri, müfessirin birikiminden doğan kendi görüşüne yer vermesiyle rivayetten ayrılır; Zemahşerî'nin el-Keşşâf'ı örnektir.

Klasik ve çağdaş tefsir ekolleri

• Fıkhî ekolün eserleri Ahkâmu'l-Kur'an adıyla bilinir.
• Mezhebî ekoller itikadî konularla ilgilidir; Mutezile tefsiri tevhid ve adalet ilkelerine dayandırır.
• Mâtürîdî'nin eseri Te'vîlâtu'l-Kur'ân, Ebussuûd'un eseri İrşâdu Akli's-Selim'dir.
• Konulu tefsir klasik dönem ekolü değildir.
• İctimaî ekol 19. yüzyıl sonunda pozitivizme tepki olarak doğmuş, taklidi reddetmiştir; temsilcileri Abduh, Merâğî ve Seyyid Kutub'dur.
• Seyyid Kutub'un eseri Fî Zılâli'l-Kur'ân'dır; Derveze'nin et-Tefsîru'l-Hadîs'i nüzûl sırasına göre yazılmış ilk örneklerdendir.
• Çağdaş yönelişlerin asıl hazırlayıcısı Müslümanların Batı medeniyetiyle karşılaşmasıdır.

Kur'an ilimleri

• Garîbu'l-Kur'ân nadir veya yabancı kelimeleri açıklar; El-Vücûh ve'n-Nezâir kelimelerin farklı anlamlarını inceler.
• Müşkilu'l-Kur'ân görünürdeki çelişkileri giderir; Emsâlü'l-Kur'ân benzetmeleri konu alır.
• Mübhemâtü'l-Kur'ân ismi açıkça verilmeyen kişi veya şeyleri inceler; mübhemin anlamı Kur'an, sünnet, sahabe ve tâbiun sözlerinden belirlenir.
• Muhkem tek yoruma imkân verir; müteşâbih birden çok ihtimal taşır ve dış delil gerektirir.
• Nesh bir hükmün yerini başka hükmün alıp öncekini geçersiz kılmasıdır; Bakara 2/115 örneği hükmü mensûh, metni baki türüdür.
• Esbâb-ı nüzûl âyetin iniş sebebi olan olay veya sorudur.
• Kıssalar teselli, inanç pekiştirme ve toplumu yetiştirme amacı taşır; genel kültür artırmak başlıca amaç değildir.
• Secde âyetinde tilavet secdesi yapılır; âyetin bir kısmı okunsa da hüküm değişmez, Hanefîlerde hüküm vaciptir.

Tefsir

Âyetleri Arap dili ve edebiyatı yönünden inceleyip kastedilen anlamı belirleme çabasıdır.

Tevil

Lafzın örtülü, ihtimale dayalı anlamını ortaya koyma çabasıdır.

Muhkem

Anlamı açık, tek yoruma imkân veren âyettir.

Müteşâbih

Birden çok anlam ihtimali taşıyan ve dış delille belirlenen âyettir.

Nesh

Bir şer'î hükmün yerini başka bir hükmün alarak öncekini geçersiz kılmasıdır.

Esbâb-ı nüzûl

Âyet veya surenin inmesine sebep olan olay ya da sorudur.

Resmu'l-Mushaf

Hz. Osman'ın onayladığı Kur'an yazım biçimidir.

Garîbu'l-Kur'ân

Anlaşılması güç, nadir veya yabancı kökenli kelimeleri açıklayan ilimdir.

Müşkilu'l-Kur'ân

Birbiriyle çelişir gibi görünen âyetleri uzlaştıran ilimdir.

Tilavet secdesi

Secde âyeti okunduğunda veya dinlendiğinde yapılan secdedir.

Mübhemâtü'l-Kur'ân

Kur'an'da adı açıkça anılmayan kişi veya varlıkları konu alan ilimdir.

Dirayet tefsiri

Müfessirin birikimine dayanan kendi görüşünü de içeren tefsir türüdür.

• Tefsir zahirî, tevil batınî anlamla ilgilidir; şıklarda bu ikisinin yer değiştirmesine dikkat edilmelidir.
• Muhkem ile müteşâbih karıştırılmamalı: muhkem tek anlamlı, müteşâbih çok ihtimallidir.
• Sahabe ile tâbiin isimleri karıştırılmamalı: Abdullah b. Abbâs sahabi, Hasan el-Basrî ve Atâ b. Ebi Rabah tâbiindir.
• Peygamber kıssaları ayrıntılı olarak Mekkî surelerin özelliğidir; Medenî surelerle karıştırılmamalı.
• Eser-müellif eşleşmeleri sık sorulur: el-Keşşâf Zemahşerî, Câmiu'l-Beyân Taberî, Fî Zılâl Seyyid Kutub, İrşâdu Akli's-Selim Ebussuûd.