Anadolu AÖF Temel Zootekni Çıkmış Sorular

Temel Zootekni dersi; evcil hayvan türlerini, ırkları, ıslah ve üreme yöntemlerini, bakım-besleme-barındırma koşullarını ve hayvancılığın ekonomideki yerini ele alır. Sınavda tür ve ırk bilgisi ile temel zootekni kavramları sık sorulur.

Zootekninin kapsamı ve hayvancılığın ekonomideki yeri

• Genel zootekni, türe bakmaksızın tüm hayvanlar için geçerli kalıtım ve ıslah ilkelerini işler.
• Özel zootekni, her türün bakım ve veriminle tek tek ilgilenir.
• Hayvancılık et, süt, deri, tekstil, ilaç ve kozmetik sanayilerine hammadde sağlar.
• Tarımsal gelirdeki payı yaklaşık %25-30'dur; yerli ırkların çokluğu ve düşük verim zayıf yöndür.
• Bozkır ve karasal iklimli bölgelerde koyun yetiştiriciliği en uygun daldır; sığır ve manda gür mera ile bol su ister.

Evcilleştirme ve hayvan türleri

• Nesil süresi doğumdan ilk yavruya kadar geçen süredir; tavukta ötekilere göre çok kısadır.
• Koyun ve keçi çift tırnaklı, at ve eşek tek tırnaklıdır.
• Tavuk 21 günde kuluçkadan çıkar, 5-6 ayda yumurtlamaya başlar.
• Hibrit hindiler yaklaşık 4 ayda 8-10 kg canlı ağırlığa ulaşır.

Irklar ve yapağı

• Merinos ince yapağılı koyundur; tiftik Ankara keçisinden, kaşmir kaşmir keçisinden gelir.
• Doğu Friz başlıca sütçü koyundur; Romanov döl verimiyle, Texel et verimiyle bilinir.
• Doğu Anadolu Kırmızısı yerli sığırdır; Holstein ve Jersey dışarıdan gelen kültür ırklarıdır.
• Simental İsviçre kökenli, kırmızı-beyaz alacalı, et ve süt verimi birlikte yüksek bir ırktır.
• Yapağıda kıvrım morfolojik özelliktir; esneklik, keçelenme ve yumuşaklık teknolojik özelliklerdir.
• Morfolojik ırk özellikleri gözle ayırt edilir; ölçme ve tartma verim özelliklerine aittir.

Islah, seleksiyon ve melezleme

• Etkili seleksiyon ve ayıklama için döl veriminin sürekli olması gerekir.
• Melezleme akraba olmayan iki saf ırkın çiftleştirilmesidir; ürün ebeveynlerden daha verimli ve canlı olabilir (heterosis).
• İvesi x Doğu Friesian melezi, hastalıklara dayanıklılığı artırmaya yönelik örnek olarak verilir.
• Hibrit et tavuğu hatlarında Brahma gibi saf, etçi ırklardan anaç olarak yararlanılır.

Döl verimi ve verim ölçütleri

• Aşırı yağlanma döl verimini düşürür ve kısırlığa yol açabilir.
• Dengeli beslenme, egzersiz ve uygun ışık döl verimini olumlu etkiler.
• Yemden yararlanma oranı (FCR) bir birim ürün için gereken yem miktarıdır; düştükçe verim artar.
• Yumurtacı hibrit tavuklar ilk yumurtayı 17-18. haftada verir.

Barınak, hijyen ve ışık yönetimi

• Dezenfektan seçiminde sıcaklık, nem ve maliyet mutlaka göz önüne alınır.
• Aydınlatma programı ile kümeste günde 16-23 saate varan yapay ışık verilir.
• Tavuklar karanlıkta yem yemeyi keser; ışık yem tüketimini, büyümeyi ve yumurtayı artırır.

Stres, uyum ve beslenme

• Stres kavramının temelini iç denge (homeostazi) fikriyle Claude Bernard atmıştır.
• Aklimatizasyon geçici uyumdur; etki kalkınca eski hale dönülür.
• Adaptasyon kalıtsal ve kalıcı uyumdur.
• Yetişkin insanın dengeli beslenmesi için günlük 2800-3000 kalori gerekir.

Genel zootekni

Tüm evcil hayvanlara uygulanan kalıtım, popülasyon ve ıslah ilkelerini inceleyen daldır.

Özel zootekni

Her hayvan türünün bakım, besleme ve verimini ayrı ayrı ele alan daldır.

Nesil süresi

Hayvanın doğumundan ilk yavrusunu vermesine kadar geçen süredir.

Seleksiyon

Üstün bireylerin damızlığa ayrılıp zayıfların ayıklanmasıdır; sürekli döl verimi gerektirir.

Melezleme

İki farklı saf ırkın bilinçli çiftleştirilmesidir.

Heterosis

Melez yavrunun her iki ebeveynden daha verimli ve dayanıklı olması, yani melez azmanlığıdır.

Yemden yararlanma oranı (FCR)

Bir birim ürün elde etmek için harcanan yem miktarını gösterir.

Aydınlatma programı

Kümeste yapay ışıkla gün uzunluğunu artırarak yem tüketimini ve verimi yükselten uygulamadır.

Aklimatizasyon

Dış etkiye karşı vücudun geçici uyum sağlaması ve etki bitince eski haline dönmesidir.

Adaptasyon

Kalıtsal temelli, kalıcı uyumdur.

Kıvrım (crimp)

Yapağı telindeki dalgalı yapıdır; morfolojik özelliktir.

Morfolojik özellik

Gözle ayırt edilen özelliktir; ölçme ve tartma gerektirenler verim özelliğidir.

• Aklimatizasyon (geçici) ile adaptasyon (kalıtsal, kalıcı) sık karıştırılır.
• Genel zootekni tüm türlere ortak ilkeleri, özel zootekni türe özgü bakım ve verimi kapsar.
• Irk-verim eşleşmesine dikkat: Merinos yapağı, Doğu Friz süt, Romanov döl, Texel et, Simental et ve süt birlikte.
• Yanlış ifade sorularında ölçme-tartma gibi verim özelliklerinin morfolojik sayılması ve dezenfektanda maliyetin yok sayılması tuzaktır.
• Tiftik Ankara keçisinden, kaşmir kaşmir keçisinden gelir; yapağı koyuna aittir.