ATA-AÖF Din Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Din Sosyolojisi dersi, dinin tanımlarını, kökenine ilişkin görüşleri, sosyolojik yaklaşımları ve dinin toplumla ilişkisini ele alır. Din, doğruluğu tartışılmadan toplumsal bir olgu olarak incelenir.

Sosyolojinin doğası ve araştırma düzeni

• Sosyoloji betimleyici ve açıklayıcıdır; ne olması gerektiğini değil, ne olduğunu araştırır.
• Kural koymak hukuk ve etik gibi normatif alanların işidir.
• Araştırmanın giriş bölümünde önem, amaç, hipotez ve problem cümleleri bulunur.
• Veri analizi bulgular ve değerlendirme kısmına aittir.
• Tümevarım tek tek olgulardan genel sonuca, tümdengelim genel ilkelerden tekil olgulara gider.

Dinin tanımları

• Özsel tanım aşkın ve kutsal olanı merkeze alır.
• İşlevsel tanım dinin toplumda gördüğü işe bakar.
• Comte'un insanlığı Tanrı'nın yerine koyan sözü işlevsel-sekülerist yaklaşımdır, özsel tanım sayılmaz.
• Etimolojik ve semantik yaklaşım sözcüğün farklı dillerdeki kök ve anlamlarını inceler.
• Aramî-İbranî dillerinde din mülk, yönetmek, hükmetmek, ceza, yargı ve mükâfat anlamları taşır.

Dinin kökeni görüşleri

• Totem görüşü Durkheim'a aittir.
• Doğa güçlerinin kişileştirilmesi ve doğaya tapınma görüşü Müller'e aittir.
• Rüya ve animizm görüşü Tylor'a aittir.
• Büyü görüşü Frazer'e aittir.
• Malinowski dinin toplumsal işlevini vurgular.
• Weber dinin kökenini rüyaya bağlamaz.

Sosyolojik yaklaşımlar ve temsilcileri

• Sembolik Etkileşimcilik'in kurucusu G. H. Mead'dir; anlam bireyler arası etkileşimle üretilir.
• Etnometodolojinin kurucusu Garfinkel'dir; gündelik yaşamda düzenin kurulmasını inceler.
• Weber anlayıcı sosyolojiyle, Schutz fenomenolojik sosyolojiyle, Berger din sosyolojisiyle anılır.
• Comte'un sosyal statiğinde devlet vazgeçilmez kurumlardandır.

Din sosyologunun tutumu ve araştırma boyutu

• Din sosyologu inançların doğru ya da yanlış olduğunu tartışmaz.
• İnançların toplumsal yapı, kurum ve ilişkilerle bağına odaklanır.
• Dinin etki boyutu gözlemlenebilir ve ölçülebilir olduğundan sosyolojik araştırmaya en uygundur.
• Çağdaş din sosyolojisinde bireyin dini nasıl yaşadığına bakan aktör yönelimli anlayış güçlenmiştir.

Din tecrübesi ve dinlerin gelişimi

• Din tecrübesinin teorik unsurları Tanrı, insan ve dünyadır; melek bunlar arasında sayılmaz.
• Rudolf Otto dinî tecrübeyi korkutucu ve büyüleyici sır olarak niteler.
• Zerdüştlük, Konfüçyanizm, Mani dini ve İslamiyet sistemli ilahiyat aşamasındadır.
• Eski Yunan dini çok tanrılı ve mitoloji ağırlıklıdır, bu aşamada sayılmaz.

Norm ve sapma

• Sosyal norm, davranışın uygun olup olmadığını belirleyen ölçü, kural ya da örnektir.
• Normların ihlali toplumsal sapmadır.
• Sapmayı önlemeye yönelik yöntemlere sosyal kontrol denir.

Özsel tanım

Dini aşkın ve kutsal olanla ilişki üzerinden tanımlayan yaklaşım.

İşlevsel tanım

Dini toplumda yerine getirdiği işlevler üzerinden tanımlayan yaklaşım.

Etimolojik yaklaşım

Dinin sözcük kökenini ve farklı dillerdeki anlamlarını inceleyen yaklaşım.

Tümevarım

Tek tek olgulardan genel sonuca varan akıl yürütme.

Tümdengelim

Genel ilkelerden tekil olgulara inen akıl yürütme.

Sembolik Etkileşimcilik

Anlamın insanlar arasındaki etkileşimle üretildiğini savunan yaklaşım.

Etnometodoloji

Gündelik yaşamda toplumsal düzenin nasıl kurulup sürdürüldüğünü inceleyen yaklaşım.

Sosyal norm

Bir davranışın yerindeliğine karar vermeyi sağlayan ölçü ya da kural.

Sosyal kontrol

Toplumsal sapmayı önlemek için başvurulan yöntemlerin genel adı.

Mysterium tremendum et fascinans

Otto'nun dinî tecrübe için kullandığı korkutucu ve büyüleyici sır kavramı.

Sosyal statik

Comte'da toplumun kalıcı ve zorunlu unsurlarını inceleyen alan.

• Köken görüşlerini eşleştir: totem Durkheim, doğa güçleri Müller, rüya ve animizm Tylor, büyü Frazer.
• Sosyolojinin normatif olduğunu söyleyen ifade yanlıştır; kural koyma sosyolojinin işi değildir.
• Mead sembolik etkileşimcilik, Garfinkel etnometodoloji, Schutz fenomenolojik sosyoloji, Weber anlayıcı sosyoloji ile eşleşir.
• Tümevarım ile tümdengelimin yönü karıştırılmamalı: tekilden genele ya da genelden tekile.
• Araştırma girişinde veri analizi bulunmaz; yalnızca önem, amaç, hipotez ve problem yer alır.