ATA-AÖF Makina ve Teçhizat Çıkmış Sorular

Makina ve Teçhizat dersi; ısıl sistemler (kazan, brülör, türbin, kondenser, ısı değiştirici), pompalar, hidrolik devre elemanları, güç aktarımı, iş makineleri, malzeme özellikleri ve imalat yöntemlerini genel hatlarıyla ele alır.

Buhar santrali ve yanma donanımları

• Brülör yakıtı havayla uygun oranda karıştırıp ateşleyerek tam yanma sağlar; yanma havası genellikle 5-40 °C aralığındadır.
• Türbinde genişleyen çürük buhar kondenserde soğutma suyuna ısısını verip yeniden suya döner.
• Kazan besi pompası, kazan basıncını yenerek suya yüksek basınç enerjisi kazandıran çok kademeli santrifüj pompadır.
• Taş kömürü karbonca zengin, ısıl değeri yüksek fosil yakıttır; demir-çelik ve termik santrallerde kullanılır.

Pompalar ve kavitasyon

• Emme hattı basıncı akışkanın buharlaşma basıncının altına düşerse pompada gaz kabarcıkları oluşur; buna kavitasyon denir.
• Kavitasyonu önlemek için tesisatın sağladığı mevcut ENPY, pompanın gerek duyduğu ENPY'den büyük olmalıdır.
• Basınç kazandıran eleman pompadır; depo bu işi yapmaz.

Hidrolik sistem elemanları

• Yön kontrol valfi, yağın izleyeceği hattı belirleyerek silindirin ileri-geri gitmesini ve durmasını sağlar.
• Hidrolik depo yağı saklar, soğutmaya yardım eder, havayı ayırır ve kirleticilerin çökmesine imkân verir.
• Hidrolik türbin, cebri borudan gelen suyun hidrolik enerjisini mil üzerinde mekanik enerjiye çevirir (Pelton, Francis, Kaplan).

Isı transferi ve enerji türleri

• Isı değiştiricide akışkanlar karışmadan, aradaki yüzey üzerinden ısı alışverişi yapar; kombi ve radyatör örnektir.
• Hal değişimi sırasında sıcaklık değişmeden alınan veya verilen enerji gizli enerjidir; duyulur enerji ise sıcaklığı değiştirir.
• Maksimum-minimum (Six) termometresi belirli sürede ulaşılan en yüksek ve en düşük sıcaklığı gösterir.
• Güneş enerjisinde odaklayıcı kollektörlerle elde edilen 100-300 °C aralığı orta sıcaklık uygulamasıdır.

Güç aktarımı ve halatlar

• Çevrim oranı tahrik eden ve edilen elemanların hız veya devir oranıdır; dişli ve kasnak ölçülerine göre tasarımla belirlenir.
• İki dişlilik basit sistemde dönme yönü tersine çevrilir.
• Tel halatlar kordon ve tel sarım yönüne göre adlandırılır; gösterimleri TS 1918 ile düzenlenir.
• Halat mukavemet hesabında çekme gerilmesi esas alınır.

Malzeme bilgisi ve imalat

• Tokluk, malzemenin kırılana kadar yuttuğu toplam enerjidir; süneklik ise plastik şekil değiştirme yeteneğidir.
• Ferrit demir-karbon sisteminin en yumuşak ve en sünek fazıdır; karbon çözme kapasitesi çok düşüktür.
• Toz metalürjisinde tozlar kalıpta preslenir, sonra ergime noktasının altında sinterlenerek birleştirilir.
• Broşlama iç broşlama ve dış broşlama olarak ikiye ayrılır; kesici dişleri giderek büyüyen takım kullanılır.

İş makineleri

• Greyder tesviye, yol yapımı ve kar temizlemede kullanılan çok amaçlı makinedir.
• Ayarlanabilir uzun bıçağı malzemeyi serer, eğimli düzleme ve şev kesimi yapar.
• Derin hafriyat için tasarlanmamıştır; orta sertlikteki zeminlerde yüzeysel kazı yapar.

Brülör

Yakıt ile havayı uygun oranda harmanlayarak tam yanma sağlayan donanım.

Kondenser

Türbin çıkışındaki buharı soğutma suyuyla yoğuşturup suya çeviren ısı değiştirici.

Çevrim oranı

Tahrik eden ve edilen elemanların hız veya devir oranı.

Yön kontrol valfi

Hidrolik akışkanın gideceği hattı belirleyen devre elemanı.

Kavitasyon

Emme basıncının buharlaşma basıncının altına düşmesiyle pompada gaz kabarcıkları oluşması.

ENPY

Pompa emme tarafındaki net pozitif yük; mevcut değer gerekli değerden büyük olmalıdır.

Gizli enerji

Faz değişimiyle ilişkili, sıcaklığı değiştirmeyen enerji.

Tokluk

Malzemenin kırılana kadar absorbe ettiği toplam enerji.

Ferrit

Hacim merkezli kübik yapıdaki, en yumuşak demir-karbon fazı (alfa demiri).

Sinterleme

Preslenmiş tozların ergime noktasına varmadan ısıtılarak birbirine bağlanması.

Isı değiştiricisi

İki akışkan arasında karıştırmadan ısı geçişi sağlayan cihaz (eşanjör).

• Tokluk (kırılana kadar yutulan enerji) ile süneklik (plastik şekil değiştirme yeteneği) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Gizli enerji faz değişimiyle ilgilidir, duyulur enerji sıcaklık değişimiyle ilgilidir.
• Depo yağı depolar ve soğutur; basıncı pompa kazandırır.
• Kavitasyon koşulunda mevcut ENPY, gerekli ENPY'den büyük olmalıdır.
• Kondenser buharı suya çevirir; ısı değiştiricisi ise akışkanları karıştırmadan ısı aktarır.