ATA-AÖF Rekreasyon ve Sağlık Çıkmış Sorular

Rekreasyon ve Sağlık dersi; sağlığın boyutlarını, sağlığı etkileyen etmenleri, boş zaman ve rekreasyon kavramlarını, terapötik rekreasyonu, kemik-eklem yapısını ve çevre sağlığını ele alır. Rekreasyonun bireye ve topluma sağladığı yararlar ile katılım engelleri de konunun parçasıdır.

Sağlık ve sağlığı etkileyen etmenler

• Fiziksel sağlık; tahlil, tansiyon ve muayene gibi somut verilerle ölçülebildiği için en kolay fark edilen boyuttur.
• Duygusal ve entelektüel sağlık kişisel algıya dayanır, bu nedenle ölçülmesi daha zordur.
• Hava, su, gıda ve barınma çevresel etmenlerdir; kalıtım ise ebeveynden gelen biyolojik bir etmendir ve çevresel sayılmaz.
• Emniyet kemeri takmak, kişiyi kaza ve hastalıktan koruyan olumlu sağlık davranışına örnektir.

Sağlık inançları ve stres

• Sağlık İnanç Modeli'ne göre kişinin kendini risk altında görmesi sağlık inancını biçimlendirir.
• Yaş, eğitim ve cinsiyet gibi demografik özellikler de inançları etkiler.
• Koruyucu davranışın yararına inanmak, davranışı benimsemeyi güçlendirir.
• Stresle baş etme yaklaşımı olarak DKBY kısaltması kullanılır.

Rekreasyon ve boş zaman

• Rekreasyon; zorunlu uğraşların dışında, kişinin isteğiyle seçtiği dinlenme ve eğlenme amaçlı etkinliklerdir.
• Boş zaman yetisi, kişinin zorunlu işlerden bağımsız serbest zamanı hak ettiği ve onu yönetebileceği inancıdır.
• Rekreasyon yalnızca doğada yapılmaz; spor salonu, sinema, tiyatro ve kitap okuma gibi kapalı ortamlar da kapsamdadır.
• Rekreasyon iletişimi, takım çalışmasını ve sosyalleşmeyi destekler.

Katılım engelleri

• İçsel engeller bireyin iç dünyasından gelir: yorgunluk, depresyon, kaygı ve olumsuz düşünceler.
• Dışsal engeller çevreden kaynaklanır; sınırlı sosyal destek buna örnektir.

Terapötik rekreasyon

• Kişilerin fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal işlevlerini geliştirmek için planlanan etkinliklerdir.
• Spor, sanat ve dansın hepsi bu kapsamda değerlendirilir.
• NCTRC'ye göre amaçlar: sağlığı iyileştirmek, yaşam kalitesini yükseltmek ve yaşamda bağımsızlık kazandırmak.

Kemik ve eklem yapısı

• Yeni doğan bebekte yaklaşık 270 kemik bulunur; kıkırdakla ayrılmış olmaları doğum kanalından geçişi kolaylaştırır.
• Büyürken bazı kemikler kaynaşır ve yetişkinde sayı 206'ya düşer.
• Periost kemiği saran bağ dokusu zarıdır; dış tabakasında kan damarları ve sinirler bulunur, fibröz kıkırdak bulunmaz.
• Ligamentler kemikleri birbirine bağlar, hareketi sınırlar, eklemi sabitler ve tendonlardan daha esnektir.

Çevre sağlığı

• Hava, su, toprak kirliliği ve radyoaktif kirlenme dünya genelindeki çevre sorunlarıdır.
• Çevresel etkenler doğum öncesinden yaşlılığa her dönemde hastalıklar üzerinde etkilidir; etkinin yalnızca belirli evrelerle sınırlı olduğu söylenemez.

Çocuk ve etkinlik seçimi

• Atlama, zıplama ve tırmanma gibi temel hareket becerileri jimnastikle geliştirilir.
• Yoga, küçük alanda ve matla evde rahatça yapılabilir.
• Yüzme, bale, jimnastik ve koşu çoğunlukla özel tesis, stüdyo ya da geniş alan gerektirir.

Rekreasyon

Zorunlu uğraşların dışında, kişinin isteğiyle seçtiği dinlenme ve eğlenme amaçlı serbest zaman etkinlikleridir.

Boş zaman yetisi

Bireyin zorunlu faaliyetler dışında serbest zamanı hak ettiğine ve bunu yönetebileceğine dair inanç ve becerisidir.

Terapötik rekreasyon

Kişilerin fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal işlevlerini geliştirmeyi hedefleyen planlı etkinliklerdir.

NCTRC

Ulusal Terapötik Rekreasyon Konseyi; rekreasyon terapisinin amaçlarını sağlık, yaşam kalitesi ve bağımsızlık olarak belirler.

Sağlık İnanç Modeli

Risk algısı, demografik özellikler ve yarar algısının sağlık davranışlarını belirlediğini savunan modeldir.

Olumlu sağlık davranışı

Kişiyi hastalık ve kazalardan koruyan davranıştır; örneğin emniyet kemeri takmak.

Periost

Kemiğin dış yüzeyini saran, beslenmeye ve onarıma katkı veren bağ dokusu zarıdır.

Ligament

Kemikleri birbirine bağlayan, eklemi sabitleyen ve aşırı hareketi sınırlayan esnek yapıdır.

İçsel engel

Yorgunluk, depresyon, kaygı gibi bireyin kendi iç dünyasından kaynaklanan katılım engelidir.

Dışsal engel

Bireyin dışındaki çevreden gelen engeldir; sınırlı sosyal destek örnektir.

DKBY

Stresle baş etme yaklaşımı olarak verilen kısaltmadır.

• İçsel engeller (yorgunluk, kaygı, depresyon) ile dışsal engeller (sosyal destek eksikliği) karıştırılmamalıdır.
• Kalıtım çevresel faktör değildir; hava, su, gıda ve barınma çevresel faktördür.
• Rekreasyonu yalnızca doğal çevreyle sınırlayan ve sosyalleşmeyi engelleyici sayan ifadeler yanlıştır.
• Bebekte kemik sayısı yaklaşık 270, yetişkinde 206'dır; periostta fibröz kıkırdak değil damar ve sinir bulunur.
• Ligamentler kemiği kemiğe bağlar ve tendondan daha esnektir; 'hepsi doğru' tipi şıklara dikkat edilmelidir.