ATA-AÖF Sosyal Politika Çıkmış Sorular

Sosyal Politika dersi, işçi sorunlarından doğan sosyal politikanın tarihsel gelişimini, Türkiye ve dünyadaki kurumlarını, sosyal güvenlik risklerini ve devlet ile sivil toplumun rolünü ele alır.

Doğuş ve Tarihsel Gelişim

• Sosyal politika, Sanayi Devrimi'nin yarattığı işçi sömürüsü, uzun çalışma süreleri ve çocuk işçiliği sorunlarına çözüm arayışıyla doğmuştur.
• İşçi sınıfı ile sermaye arasındaki çatışma, devlet müdahalesini zorunlu hale getirmiştir.
• Fransa'da Sendikalizm hareketini örgütleyen kişi Fernand Pelloutier'dir; Sorel ise akımın kuramcısıdır.
• 1929 bunalımı sonrası devletin ekonomiye müdahalesi meşrulaşmış, karma ekonomi yaygınlaşmıştır.

Osmanlı ve Türkiye'de Sosyal Politika

• Anadolu'da 13. yüzyıldan itibaren Ahilik; üretim, kalite, fiyat denetimi ve dayanışma işlevlerini yürütmüştür.
• Ahilik, Osmanlı'da lonca sistemine dönüşerek çalışma ilişkilerinin temel otoritesi olmuştur.
• Teavün Sandığı, loncada üyeler arası yardımlaşmayı sağlamış; aidat, harç ve bağışlarla beslenmiştir.
• Türkiye 1930'larda devletçilik ilkesini karma ekonomi esiniyle uygulamıştır.
• 1960'lardaki gelişmelerin temelinde 1961 Anayasası vardır: sosyal devlet, sendika, toplu sözleşme ve grev güvencesi.

Devlet Anlayışları ve Ekonomik Yaklaşımlar

• 1970'lerdeki petrol krizleri ve stagflasyon, refah devletinin sorgulanmasına yol açmıştır.
• Neoliberalizm küçük devlet, özelleştirme, sosyal harcama kısıntısı ve piyasa egemenliğini savunur.
• Sosyal demokrasi piyasa eşitsizliklerini gidermeyi ve emeği korumayı amaçlar; güvenceli istihdamı savunur.
• Esnek istihdam maliyet düşürmeyi hedefleyen neoliberal bir politikadır.

Çalışanlar ve Yoksunluk

• Bağımlı çalışan, işverenin emir ve gözetiminde, belirli yer ve zamanda ücret karşılığı çalışandır; işçiler bu gruptadır.
• Kendi adına ve hesabına çalışanlar bağımsız çalışan sayılır.
• Bedensel hastalık, alkol-madde bağımlılığı, yetersiz beslenme ve engellilik fiziksel yoksunlukla ilgilidir.

Sosyal Güvenlik

• ILO'nun 1952 tarihli 102 sayılı sözleşmesi dokuz sosyal güvenlik riskini kapsar.
• Bu riskler: hastalık, işsizlik, yaşlılık, iş kazası ve meslek hastalığı, aile yardımı, analık, malullük, ölüm, sağlık bakımı.
• Tükenmişlik bu risklerden biri değildir.
• Malullük, hastalık ya da kaza sonucu çalışma gücünün kalıcı ve önemli oranda yitirilmesidir.

Sivil Toplum Kuruluşları

• STK'lar devletten bağımsız, gönüllülüğe dayalı ve kâr gütmeyen örgütlerdir; dernek, vakıf ve sendika bu gruptadır.
• Devlet güdümünde ya da devlet desteğine dayanmak STK niteliğine ters düşer.
• Birleşmiş Milletler hükümetlerarası bir kuruluştur, STK değildir.
• STK iş birliği esneklik, hız ve maliyet avantajı sağlar; güvenilirlik ve süreklilikte devlet öndedir.

Uluslararası ve Avrupa Boyutu

• OECD raporları ve analizleriyle üye ülkelerin eğitim, sağlık ve emeklilik politikalarını giderek daha çok etkiler.
• AB'nin kuruluş yıllarında (1957 Roma Antlaşması) sosyal politika, ekonomik bütünleşmeye eşlik eden tamamlayıcı bir araçtı.
• AB sosyal politikası işgücü piyasası düzenlemesi, kayıt dışılıkla mücadele ve iş-yaşam dengesine odaklanır.
• Çocuk hizmetleri üye devletlerin kendi sorumluluğundadır.

Sendikalizm

Proleter nitelikli işçi hareketi; Fransa'da Pelloutier örgütlemiş, Sorel kuramlaştırmıştır.

Teavün Sandığı

Lonca üyelerinin zor durumlarında yardım amaçlı kurulan yardımlaşma sandığıdır.

Ahilik

13. yüzyıldan itibaren Anadolu'da üretim, kalite ve ahlak denetimi yapan esnaf teşkilatıdır.

Karma ekonomi

Özel sektörün yanında devletin de yatırımcı ve düzenleyici olduğu ekonomi modelidir.

Neoliberalizm

Devletin rolünün küçülmesini ve piyasa egemenliğini savunan anlayıştır.

Sosyal demokrasi

Piyasa eşitsizliklerini azaltmayı ve emeği korumayı hedefleyen yaklaşımdır.

Malullük

Hastalık ya da kaza nedeniyle çalışma gücünün kalıcı olarak yitirilmesidir.

Fiziksel yoksunluk

Beden sağlığı ve biyolojik işlevlerle ilgili eksikliklerdir.

Sivil toplum kuruluşu

Devletten bağımsız, gönüllü ve kâr amacı gütmeyen örgüttür.

Bağımlı çalışan

İşverenin emri altında ücret karşılığı çalışan kişidir.

102 sayılı ILO sözleşmesi

Sosyal güvenliğin asgari normlarını ve dokuz riski belirleyen 1952 tarihli sözleşmedir.

• Pelloutier hareketi örgütleyen kişidir, Sorel ise kuramcısıdır; karıştırılmamalıdır.
• Esnek istihdam sosyal demokrasinin değil neoliberalizmin politikasıdır.
• Birleşmiş Milletler STK değil, hükümetlerarası kuruluştur; devlet desteği de STK niteliğiyle bağdaşmaz.
• Olumsuz sorularda (yer almaz, sayılmaz) tükenmişlik, çocuk hizmetleri ve devletin daha güvenilir olması gibi şıklar yanlış öğelerdir.
• AB'nin ilk yıllarında sosyal politika bağımsız amaç değil, ekonomik bütünleşmeye eşlik eden araçtır.