ATA-AÖF Siyaset Bilimi Çıkmış Sorular

Siyaset Bilimi dersi; siyaset, iktidar, egemenlik ve devlet kavramlarını, demokrasi türlerini, yönetim sistemlerini ve başlıca ideolojileri ele alır. Ayrıca bu alanlarla ilişkili düşünürler ve kuramlar işlenir.

Siyaset, İktidar ve Devlet

• Siyasetin iki boyutu çatışma ve uzlaşmadır; farklılıklar çatışma doğurur, çözümler uzlaşma sağlar.
• Devletin unsurları ülke, insan topluluğu ve iktidar (egemenlik) olmak üzere üçtür.
• Devlet, ülkedeki tüm kurumların üstünde yer alan ve onları kapsayan bütündür.
• İktidar, meşruiyet, egemenlik ve baskı-çıkar grupları siyasetle ilgilidir; piyasa bu gruba girmez.
• İnsan doğası, zamana, mekâna ve kültüre göre değişmeyen doğuştan özelliklerdir.

Egemenlik

• Egemenlik, toplumdaki en yüksek, sınırsız ve devredilemez iktidardır.
• Belirli bir toprakta kural koyma ve hukuk oluşturma gücü de egemenlik olarak tanımlanır.
• Üstünlük niteliğinde egemen iktidar hiçbir iktidara bağlı olmaz, diğerleri ona bağlıdır.
• Dış egemenlik, devletin uluslararası düzendeki bağımsızlığını anlatır.
• Teokratik egemenlikte dayanak Tanrı'dır; firavunlar ve Çin imparatorları örnektir, halk meclisleri ve Yunan siteleri değildir.

İktidarın Dayanağı ve Düşünürler

• Çifte Kılıç Kuramı dünyevi ve ilahi otoriteyi ayrı iki iktidar sayar, ikisi de Tanrı'ya bağlıdır.
• Hobbes, Locke ve Rousseau'nun sözleşme kuramı iktidara laik, rızaya dayalı bir temel kazandırmıştır.
• Rousseau'nun eseri Toplum Sözleşmesi'dir; halk egemenliğinin devredilemeyeceğini savunur.
• Machiavelli, siyasal ilişkilerin merkezine iktidarı koyan ilk düşünür olarak öne çıkar.
• Aristoteles rejimleri iyi (monarşi, aristokrasi, polity) ve bozulmuş (tiranlık, oligarşi, demokrasi) biçimlere ayırmıştır.
• Max Weber otoriteyi geleneksel, karizmatik ve rasyonel-hukuki olarak üçe böler.

Demokrasi Türleri ve Modelleri

• Egemenliğin kullanılışına göre demokrasi doğrudan ve dolaylı (temsili) olarak ayrılır.
• Kozmopolitan demokrasi bir tür değil, kuram ya da yaklaşımdır.
• Halk teşebbüsü, parlamentonun çıkarmadığı kanunun halk isteğiyle çıkmasını sağlayan yarı-doğrudan demokrasi aracıdır.
• Radikal çoğulcu demokrasi kimlik ve farklılık sorunlarına uyum sağlayacak çözümler arar.
• Marksist gelenek liberal demokrasiyi burjuva aldatmacası sayar.

Yönetim Sistemleri

• Federal devletlerde yetkiler merkez ile eyaletler arasında paylaşılır; Kanada ve Almanya örnektir.
• Danimarka ve İspanya üniter yapıdadır.
• Duverger'e göre yarı-başkanlık için cumhurbaşkanı genel oyla seçilir ve önemli yetkilere sahiptir.
• Parlamenter sistemde yürütmenin ikili olması asli, yasamaya katılabilmesi tâli özelliktir.
• İstikrar sağlaması başkanlık sisteminin güçlü yönüdür, sakıncası değildir.
• Totaliter sistemde devlet toplumsal hayatın her alanını ideoloji doğrultusunda denetler.

İdeolojiler

• Liberalizm birey, özgürlük ve akıl merkezlidir; devleti kaldırmaz, yetkilerini sınırlar.
• Muhafazakârlık geleneği, hiyerarşiyi, otoriteyi ve organik toplumu öne çıkarır.
• Sınırlı devlet liberalizmin ilkesidir, muhafazakârlığın değil.
• Saint-Simon, Fourier, Louis Blanc ve Owen ütopik sosyalizmin temsilcileridir.
• Bernstein Marksizm'i güncelleyip reformla sosyalizme ulaşmayı savunmuş, sosyal demokrasinin temelini atmıştır.

Yaklaşımlar, Sistem ve Yasama

• David Easton siyasal sistem yaklaşımını getirmiştir; model girdi, çıktı, çevre ve geri besleme içerir.
• Oy verme davranışını etkileyen etkenlerin gözlemle incelenmesi bilimsel yaklaşıma girer.
• Yasama, devletin işlerini belirleyip düzenleme yetkisidir.
• Blok oylamada kanun metni bütünüyle tek oylamada kabul ya da ret edilir.
• Liberal enternasyonalizm, liberal amaçlar için askerî ya da insani müdahaleyi savunur.

Egemenlik

Devletteki en üstün, sınırsız ve devredilemez iktidar.

Dış egemenlik

Devletin uluslararası düzende bağımsız olması.

Teokratik egemenlik

İktidarın dayanağını Tanrı'da gören anlayış.

Çifte Kılıç Kuramı

Dünyevi ve ilahi iktidarı ayrı sayan, ikisini de Tanrı'ya bağlayan görüş.

Sözleşme kuramı

İktidarın kaynağını insanların rızasında gören laik temelli kuram.

Dolaylı demokrasi

Halkın karar alacak temsilcileri seçerek yönetime katılması.

Halk teşebbüsü

Halkın istediği kanunun parlamentoya rağmen çıkmasını sağlayan yarı-doğrudan demokrasi aracı.

Federal devlet

Yetkilerin merkezi hükümet ile eyaletler arasında paylaşıldığı yapı.

Totaliter sistem

Toplumsal hayatın her alanına müdahale eden, tam denetim kuran sistem.

Blok oylama

Kanun metninin tamamının tek oylamada kabul ya da ret edilmesi.

Rasyonel-hukuki otorite

Weber'in geleneksel ve karizmatik otoriteyle birlikte saydığı üçüncü otorite türü.

Yarı-başkanlık sistemi

Duverger'e göre cumhurbaşkanının genel oyla seçildiği ve önemli yetkilerinin bulunduğu sistem.

• Egemenliğin kullanılışına göre yalnız doğrudan ve dolaylı demokrasi vardır; kozmopolitan demokrasi tür sayılmaz.
• Sınırlı devlet liberalizme, geleneğin gücü ve hiyerarşi muhafazakârlığa aittir; karıştırılmamalıdır.
• Rousseau hem Toplum Sözleşmesi hem katılımcı demokrasi vurgusuyla anılır; Aristoteles ise altılı rejim sınıflandırmasıyla.
• Parlamenter sistemde yürütmenin ikili olması ve yasamadan çıkması asli, yasamaya katılması tâlidir.
• Olumsuz soru kalıplarına (sayılamaz, yer almaz) dikkat edilmeli; Piyasa, Halk meclisleri ve Danimarka bu tür sorularda yanlış şıktır.