AUZEF Acil Müdahale Teknikleri Çıkmış Sorular

Ders, veteriner acil durumlarda hastanın hızlı değerlendirilmesini, yaşam bulgularının izlenmesini, şok, sıvı ve oksijen tedavisini, damar yolu açmayı ve sık görülen acil hastalıkları (kusma, ürolit, mastitis, doğum tetikleme gibi) ele alır.

Triyaj ve yaşam bulguları

• Triyaj, hasta sahibi kliniği aradığında telefonla başlar; hasta kliniğe gelince solunum ve nabız bulgularıyla sürer.
• Kalp veya solunum durması, anafilaksi ve durmayan nöbet birinci düzey (kırmızı kod) hastadır.
• İdrar kanaması hekim muayenesi gerektirir ama dakikalar içinde ölüm riski taşımadığından birinci düzey sayılmaz.
• Vital bulgular: nabız, rektal ısı, solunum sayısı, kapillar dolum zamanı ve bilinç durumu.

Şok, kanama ve sıvı tedavisi

• Kan kaybında vücut önce sempatik uyarım ve nöroendokrin yanıtı, ardından böbrek kaynaklı RAAS'ı devreye sokar.
• RAAS damarları daraltır, su tutar ve kan basıncını yükseltmeye çalışır.
• Büyük hayvanda şiddetli kanamada kaybedilen hemoglobin sıvıyla yerine konamaz; kan nakli öncelik taşır.
• Sıvı çok hızlı veya fazla verilirse hacim yüklenmesiyle pulmoner ödem gelişebilir.

Solunum ve oksijenlenme

• Nefes darlığında hava yolu daralması veya sıvı birikimi solunum seslerinden (hırıltı, ıslık, çıtırtı) anlaşılır.
• Sağlıklı hayvanda PaO2 deniz seviyesinde yaklaşık 90-100 mmHg'dir.
• PaO2 değerinin 80 mmHg altına inmesi hipoksemidir ve oksijen tedavisi gerektirir.

Kan basıncı ve EKG

• Anestezi, kronik böbrek yetmezliği, hipertiroidizm ve kalp hastalıklarında tansiyon izlemi gerekir.
• Şok yapmayan mide-bağırsak hastalıkları tek başına tansiyon ölçme endikasyonu değildir.
• Kedide tekrarlayan ölçümlerde sistolik değerin 180 mmHg üzerinde olması hipertansiyondur.
• Kafa travmasında beyin kan akışı için sistolik basınç yaklaşık 90 mmHg'de tutulmalıdır.
• Normal sinüs ritminde her QRS öncesinde P dalgası bulunur ve PR aralığı sabittir.

Isı düzenlemesi

• Termoregülasyon merkezi beyindeki hipotalamustur; termostat gibi terleme ve titreme yanıtlarını başlatır.
• Köpeklerde sıcak çarpmasında vücut ısısı genellikle 40 °C üzerine çıkar.
• Hipotermide titreme başta ısı üretir; 20-28 °C aralığında metabolizma yavaşlayınca kaybolur ve aktif ısıtma gerekir.

Damar yolu ve kateter

• Kedi ve köpekte sefalik ven, safen venler ve juguler ven kateter için kullanılır.
• Süt venası (subkutanöz abdominis ven) süt ineklerine aittir; kedi ve köpekte kateter yeri değildir.
• Kateter kalınlığı renk koduyla belirtilir; yavru kedide en ince kateter (mor) seçilir.
• Turuncu ve gri en kalın, yeşil ve pembe orta kalınlıktadır.

Sindirim ve idrar sistemi sorunları

• Ruminantlarda kolik ve ishal, gerçek mide olan abomazum sorunlarıyla ilişkilidir.
• Özofagit kusma değil, efor olmadan besinin geri gelmesi olan regürjitasyona yol açar.
• Üremi, toksinler ve mide-bağırsak yangıları kusmayı tetikler.
• Tahıl ağırlıklı beslenen erkek koyunlarda üretrada ürolit tıkanması olur ve acil cerrahi gerekir.

Mastitis ve doğum tetikleme

• Mastitis tedavi başarısı bulgu şiddeti, enfekte lob sayısı, laktasyon sayısı ve yaşa bağlıdır; lobun konumu etkili değildir.
• Doğum tetiklemede prostaglandin F2-alfa, oksitosin, glukokortikoid ve antigestagenler kullanılır.
• Progesteron gebeliği sürdürür ve kasılmaları baskılar, bu yüzden doğumu engeller.

Triyaj

Hastaların aciliyet sırasına göre ayrılması; telefonda başlar, klinikte devam eder.

Vital bulgular

Nabız, rektal ısı, solunum sayısı, kapillar dolum zamanı ve bilinç durumunun bütünü.

Hipovolemik şok

Travma veya kanamayla sıvı kaybı sonucu dolaşımın yetersiz kalması.

RAAS

Böbrek kaynaklı renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi; damar daraltır, su tutar, tansiyonu yükseltir.

Hipoksemi

Arteriyel PaO2 değerinin 80 mmHg altına düşmesi.

Pulmoner ödem

Aşırı veya hızlı sıvı yüklemesinde sıvının akciğere geçmesi.

Hipotalamus

Vücut ısısını sabit tutan beyindeki termoregülasyon merkezi.

Abomazum

Ruminantların gerçek midesi.

Regürjitasyon

Besinin efor olmadan geri gelmesi; özofagitte görülür, kusmadan farklıdır.

Ürolit

İdrar yolunu tıkayabilen idrar taşı.

PR aralığı

EKG'de P dalgası ile QRS arasındaki süre; sinüs ritminde sabittir.

• Kusma ile regürjitasyonu karıştırma: özofagit regürjitasyon yapar, kusma nedeni sayılmaz.
• Birinci düzey triyaj ölüm riski taşıyan durumlardır; idrar kanaması gibi ciddi ama dakikalarla ölçülmeyen durumlar dışındadır.
• Progesteron doğumu tetiklemez, gebeliği korur.
• Süt venası inek damarıdır; kedi ve köpek kateter seçeneklerinde yanlış şık olarak çıkar.
• Sayısal eşikleri ezberle: PaO2 80, kedi hipertansiyonu 180, kafa travması 90, sıcak çarpması 40, titreme kaybı 20-28 °C.