AUZEF Bakım ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, bakım ve sosyal hizmetin kavramsal temellerini, insan hakları çerçevesini ve yaşlı, engelli ile çocuklara yönelik hizmet türleriyle ilgili mevzuatı ele alır. Bakım ilişkisinin ahlaki yönü ve sosyal çalışmacının rolleri de konunun parçasıdır.

Bakım ve ahlaki boyut

• Bakımı sıradan bir eylemden ayıran şey, bakım alan ile veren arasındaki güç ve güven ilişkisidir.
• Bakım alan güçsüz ve bağımlı, bakım veren ise güç ve bilgi sahibidir; bu eşitsizlik ahlaki sorumluluk doğurur.
• Jean Watson'ın İnsan Bakım Modeli bakımı teknik süreç saymaz; insani ilişki, empati ve farkındalığı öne çıkarır.
• Bakım verenin yükü, fiziksel yorgunluk, duygusal tükenme ve sosyal çekilmeyi anlatır; hizmet planında bakım veren de gözetilir.

İnsan hakları ve devletin ödevleri

• Orend'e göre insan hakkı olmak için anayasada yazılı olmak gerekmez; temeli evrensel ahlaki değerlerdir.
• Doğal haklar devletten önce vardır, doğuştandır, vazgeçilemez ve mutlaktır; kanunla sınırlanmaları bu görüşe aykırıdır.
• Devletin ödevleri tanıma, dokunmama, koruma ve temin etmedir; tedavi etme bunlar arasında sayılmaz.
• Noyoo'ya göre sosyal çalışmacı savunuculuk, çatışma çözümü, araştırma, eğitim ve kaynaklara bağlama rollerini üstlenir.
• Taylor küreselleşmeyi ticari faaliyet alanının genişlemesi olarak görür; sömürgecilik yorumu eleştirmenlere aittir.

Yaşlılara yönelik hizmetler

• Resmî huzurevlerine kabul yaşı 60'tır.
• Kabulde ruh sağlığının yerinde olması, bulaşıcı hastalık bulunmaması ve yatağa bağımlılık ya da gerileme nedeniyle özel koruma gereksinimi aranır.
• Evde Bakım Yardımı, bakıma muhtaç kişinin kendi evinde yakınlarınca bakılmasını destekler.
• Yaşlı hizmetlerini Engelli ve Yaşlı Sosyal Hizmetler Müdürlüğü yürütür.
• 2022 sayılı Kanun engelli ve 65 yaş üstü muhtaç yaşlıları kapsar.

Engelli bireylere yönelik hizmetler

• Anayasa'nın 61. maddesi devleti engellilerin korunması ve topluma katılımı için tedbir almakla yükümlü kılar.
• Yönetmelikte kısmi bağımlı birey günlük işleri yardımla yapar; tam bağımlı birey sürekli bakıma ihtiyaç duyar.
• Özel bakım merkezlerinden yararlanmak için sağlık kurulu raporunda tam bağımlı ibaresi aranır.
• Aile geçici olarak yokken kısa süreli bakım Geçici ve Misafir Bakım ile sağlanır.
• EKPSS, engelli adaylara özgü merkezî kamu personeli seçme sınavıdır.
• Bütüncül yaklaşım bireyin bedensel, psikolojik, sosyal ve ruhsal yönlerini birlikte ele alır; biyopsikososyal modele dayanır.

Çocuk koruma mevzuatı ve tedbirler

• 5395 sayılı Kanun'a göre 18 yaşını bitirmemiş herkes çocuktur.
• Danışmanlık tedbiri, sorumlu kişilere yetiştirme, çocuğa eğitim ve gelişim sorunlarında rehberlik sağlar.
• Bakım tedbiri, bakımdan sorumlu kişi görevini yapamadığında çocuğun yurt, koruyucu aile veya kuruma yerleştirilmesidir.
• ÇÖZGER, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu'nun kısaltmasıdır.

Çocuk hizmetleri ve uluslararası belgeler

• Koruyucu aile, çocuğun biyolojik ailesi dışında aile ortamında büyümesini sağlayan aile yanında bakım modelidir.
• Modeller akraba veya yakın çevre, süreli, uzmanlaşmış ve geçici koruyucu aile şeklindedir; gönüllü model tanımlı değildir.
• Çocuk Evi Sitesi, korunmaya muhtaç 0-12 yaş çocuklara küçük gruplar hâlinde aile ortamına benzer yatılı bakım verir.
• Çocuk belgeleri: BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, Pekin Kuralları, 1924 Cenevre Bildirgesi, Riyad Kuralları; Moskova Anlaşması bunlardan değildir.

Kurumsal yapı ve evde sağlık

• Aile, çocuk, engelli ve yaşlıya yönelik sosyal hizmetleri bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yürütür.
• Bakanlık geçmişte Aile ve Sosyal Politikalar ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler adlarını da taşımıştır.
• Ameliyat, evde sağlık hizmetleri kapsamında sunulmaz.

İnsan Bakım Modeli

Jean Watson'ın bakımı insani ilişki, sevgi ve empati temelinde ele alan kuramıdır.

Bakım verenin yükü

Bakım verenin yaşadığı fiziksel, duygusal ve sosyal yorgunluk ile tükenmişliktir.

Kısmi bağımlı engelli birey

Günlük yaşam aktivitelerini başkasının desteğiyle yapabilen, tümüyle bağımlı olmayan kişidir.

Tam bağımlı engelli birey

Günlük aktiviteleri kendi başına yapamayan ve sürekli bakıma ihtiyaç duyan kişidir.

Danışmanlık tedbiri

Ailenin ve çocuğun eğitim ile gelişim konularında yönlendirilmesini amaçlayan koruyucu tedbirdir.

Bakım tedbiri

Çocuğun yurt, koruyucu aile veya kuruma yerleştirilmesini kapsayan tedbirdir.

Koruyucu aile

Çocuğa biyolojik ailesi dışında bir aile ortamı sunan bakım modelidir.

Çocuk Evi Sitesi

0-12 yaş korunmaya muhtaç çocuklar için yatılı, küçük gruplu kuruluştur.

Evde Bakım Yardımı

Bakıma muhtaç kişinin evinde bakılmasını destekleyen devlet hizmetidir.

EKPSS

Engelli adaylar için yapılan merkezî kamu personeli seçme sınavıdır.

Doğal haklar

Devletten önce var olan, doğuştan gelen, vazgeçilemez ve mutlak haklardır.

Bütüncül yaklaşım

Bireyi bedensel, psikolojik, sosyal ve ruhsal yönleriyle birlikte değerlendirme anlayışıdır.

• Danışmanlık tedbiri rehberlik, bakım tedbiri yerleştirmedir; ikisi sık karıştırılır.
• Kısmi bağımlı ile tam bağımlı ayrımına dikkat: özel bakım merkezi için tam bağımlı ibaresi aranır.
• Devletin ödevleri tanıma, dokunmama, koruma, temin etmedir; tedavi etme listede yoktur.
• Doğal haklar kanunla sınırlanmaz; kanunla sınırlanma yasal hakların özelliğidir.
• EKPSS engelli adaylara, KPSS genel adaylara yöneliktir; koruyucu aile modelleri arasında gönüllü model yoktur.