AUZEF Bankalarda Fon Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders; paranın işlevlerini ve tarihsel gelişimini, uluslararası kuruluşları, finansal piyasaları ve araçlarını, Merkez Bankası'nın yapısı ile para politikası araçlarını, getiri hesaplarını, borsa ve döviz piyasalarını, bankacılık risklerini ele alır.

Para ve para sistemleri

• Para değişim aracı olarak takas güçlüğünü giderir ve işlem maliyetini düşürür; en likit varlık olduğu için yatırım araçları karşısında tercih edilir.
• Çeke tabi mevduat, ödeme aracı işlevi gördüğü için para tanımına girer; M1 paranın değiştirme aracı işlevini yansıtır.
• Altın standardında banknotların altın karşılığı bulunur; standart 1930'larda çökünce ülkeler ödemeleri çoğunlukla ikili ticaret ve ödeme anlaşmalarıyla yürüttü.
• Gresham yasasına göre kötü para iyi parayı dolaşımdan çıkarır; itibari para değerini devletin yasal zorunluluğundan alır.
• Ayarlanabilir sabit kurda kur üst destekleme noktasına dayanırsa merkez bankası piyasaya döviz sunar.

Uluslararası kuruluşlar

• IMF başlangıçta altına dayalı döviz kuru sisteminin işleyişini gözetmek için kuruldu; Türkiye 1947'de üye oldu.
• SDR sepetinde dolar, euro, yen ve sterlin vardır; İsviçre frangı yoktur.
• IMF hibe vermez; Yapısal Uyum Kolaylığı (SAF) IMF'ye aittir, Dünya Bankası Grubu'na değil.
• Dünya Bankası üyeliği için önce IMF üyesi olmak gerekir.
• IFC özel sektöre kredi verir; genel makroekonomik reformlar için verilen kredi yapısal uyumlandırma kredisidir.
• Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası bölgesel düzeyde örgütlenmiş bir kuruluştur.

Finansal piyasalar ve fon akışı

• Fon arz edenle talep edenin buluştuğu ortamlara finansal piyasalar denir; başlıca fon sağlayıcı hanehalklarıdır, fon talep eden işletmeler ve devletlerdir.
• Sınıflandırma: borç/ortaklık, birincil/ikincil, organize/tezgâh üstü, spot/vadeli. Reel ve emtia piyasaları bu ayrımda yoktur.
• İlk satış birincil piyasada yapılır; spot piyasa nakit ya da peşin piyasadır.
• Organize piyasanın binası, üyeleri ve kuralları vardır; organize piyasada işlem görmeyen kıymetler tezgâh üstünde alınıp satılır.
• Valör, takas ve ödemenin fiilen gerçekleştiği tarihtir.

Finansal araçlar

• Hisse senedi ortaklık piyasası aracıdır ve süresiz olduğu için uzun vade grubunda sayılır.
• Finansman bonosu anonim şirketlerce çıkarılır, vadesi 30-360 gündür; hazine bonosunu devlet çıkarır.
• Vadeli satış alacaklarına dayanarak varlığa dayalı menkul kıymet çıkarılır; eurobond, satıldığı ülkenin parasından farklı para cinsindendir.
• Katılma intifa senedi ortaklık sıfatı vermeden kâr payı ve tasfiye artığı gibi haklar tanır.
• Repo geri alım taahhütlü satıştır ve getirisi baştan sabittir; konusu borçlanma araçlarıdır, hisse senedi olamaz.
• Devlet tahvili sermaye piyasası aracıdır, para piyasası aracı değildir; A tipi fon portföyün en az %25'ini hisse senedine yatırır.

Merkez Bankası ve para politikası

• Başkanın görev süresi 5 yıldır; en üst karar organı Banka Meclisi, denetim organı Denetleme Kurulu'dur. Mevduat sigorta fonunu yönetmek görevi değildir.
• Rezerv paraya APİ eklenince parasal taban, buna kamu mevduatı eklenince Merkez Bankası parası elde edilir.
• Açık piyasa işlemleri para politikası amaçları için yapılır ve en yaygın dolaylı araçtır; hükümet harcamaları para politikası aracı değildir.
• Bankalararası Para Piyasası 1986'da işlemeye başladı; o/n faizlerin alt-üst sınırı faiz koridorudur, sınırları Para Politikası Kurulu belirler.
• 16:00-17:00 arasında borç veren son merci imkânı geç likidite penceresidir.
• Banknot matbaası Ankara'dadır ve 1956'da kurulmuştur.

Getiri ve fiyat hesapları

• Nominal getiri enflasyondan arındırılmamış getiridir; bileşik getiride faiz aynı oranla yeniden yatırılır.
• Basit faiz: anapara × oran × gün / 365; örneğin 500.000 TL, 91 gün, %12 için yaklaşık 14.959 TL.
• Reel getiri (1+nominal)/(1+enflasyon) − 1 ile bulunur; %10 nominal ve %25 enflasyonda yaklaşık −%12.
• Bono fiyatı = nominal / (1 + faiz × gün/365); 30 gün ve %12 için yaklaşık 99,023.
• Zorunlu karşılıkta başa baş faiz = mevduat faizi / (1 − karşılık oranı); %12 ve %11 için yaklaşık %13,48.
• İtfa, vadede anapara ve varsa kuponun ihraççı tarafından ödenmesidir.

Borsalar, döviz piyasası ve riskler

• Borsa arz ve talebi belirli yer ve zamanda buluşturur; hem resmi hem yarı resmi özellikli borsalar karma niteliklidir.
• Çin yuanı tam konvertibl değildir; Brüksel Avrupa'nın önde gelen finans merkezleri arasında sayılmaz, İstanbul Orta ve Uzak Doğu merkezlerinden değildir.
• Türkiye'de bankalara döviz pozisyonu yetkisi 1974'te verildi; bankalararası döviz piyasası 1988'de kuruldu.
• Sermaye Piyasası Kanunu (2499) 1981'de çıkarıldı.
• Kurlardaki beklenmedik değişim piyasa riskidir, operasyonel risk değildir.
• Likidite riski fon taleplerini karşılama düzeyinin kârlılığa etkisidir; nakit akım ve taahhüt görünüm tabloları ile izlenir.
• Valörde ödemesini yapıp karşılığını alamayan taraf %100 kredi riskiyle karşılaşır.

İtibari para

Değerli madene çevrilemeyen, değerini devletin yasal zorunluluğundan alan kâğıt para.

Gresham yasası

Değeri düşük paranın değeri yüksek parayı dolaşımdan çıkarması.

Özel çekme hakkı (SDR)

IMF'nin oluşturduğu likidite aracı; sepeti dolar, euro, yen ve sterlinden oluşur.

Valör

İşlemin takas ve ödemesinin fiilen gerçekleştiği tarih.

Repo

Menkul kıymetin sabit getiriyle ileride geri alınmak üzere satılması.

Faiz koridoru

Merkez Bankası'nın bankalararası piyasada kısa vadeli faizlerin alt ve üst sınırını çizdiği aralık.

Geç likidite penceresi

Merkez Bankası'nın gün sonunda borç veren son merci olarak sunduğu O/N borçlanma imkânı.

Açık piyasa işlemleri

Merkez Bankası'nın devlet iç borçlanma senetlerini alıp satarak likiditeyi etkilemesi.

Varlığa dayalı menkul kıymet

Vadeli satış alacakları karşılık gösterilerek çıkarılan menkul kıymet.

Nominal getiri

Enflasyon etkisi hesaba katılmadan bulunan getiri.

Likidite riski

Fon taleplerini karşılama düzeyinin banka kârlılığında yarattığı değişim.

• Nominal ve reel getiriyi, birincil ve ikincil piyasayı, para piyasası ile sermaye piyasası araçlarını karıştırmamak gerekir.
• IMF ile Dünya Bankası kredi ve imkânları sık karıştırılır; SAF IMF'ye, IFC Dünya Bankası Grubu'na aittir.
• Faiz ve fiyat sorularında gün sayısı 365'e bölünür; formülü doğru seçmek yeterlidir.
• Rezerv para, parasal taban ve Merkez Bankası parası sıralamasında hangi kalemin eklendiğine dikkat edilmelidir.
• Kurlardaki değişim piyasa riski, fon talebini karşılayamama likidite riski, karşı tarafın ödememesi kredi riskidir.