AUZEF Afetlerde ve Arama Kurtarma Çalışmalarında Operasyon Yönetim Sistemi Çıkmış Sorular

Ders, afet ve acil durum kavramlarını, arama kurtarma ekiplerinin yapısını, olay tiplerini, saha güvenliğini ve enkaz operasyonunun aşamalarını işler. Uluslararası düzenlemeler (INSARAG) ile olay yönetim sisteminin temel birimleri de konunun parçasıdır.

Acil durum, afet ve subje

• Ani gelişen ve hızla müdahale edilmezse can, sağlık, mal veya çevre için risk doğuran durum acil durumdur.
• Yerel kaynakların başa çıkma gücü aşıldığında durum afet adını alır.
• Müdahale edilen kişiler, durumları ne olursa olsun tek terimle subje olarak anılır.
• Hidran, itfaiyenin yangın sırasında su almasını sağlayan su vanasıdır.

Ekip yapısı ve kadro

• Orta sınıf uluslararası kentsel arama kurtarma timi toplam 40 kişidir; bunun 8'i yönetim grubudur.
• Arama ve kurtarma işlevini fiilen yürüten, birlikte eğitim almış personel yapısına ekip denir.
• Orta ve ağır sınıf ekiplerde olay yerindeki koordinasyon ekip lider yardımcısına verilmiştir.
• Uluslararası ekiplerin çalışma ilkelerini ve sınıflandırmasını BM (UN-OCHA) bünyesindeki INSARAG belirler.

Teknik arama kurtarma kümesi ve yetkinlik düzeyleri

• En alt düzey farkındalıktır: tehlike fark edilir, alan izole edilir, uzman çağrılır; fiziksel müdahale yapılmaz.
• Operatör düzeyi sınırlı ekipmanla ilk fiziksel müdahaleyi yapar.
• Teknisyen düzeyi ileri ekipmanla riskli ve karmaşık ortamlarda kurtarma yürütür.
• Belirli bir işlevde (iletişim, köpek, lojistik) en ayrıntılı bilgiye sahip kişiler uzman kategorisinde ele alınır.
• Ortama özgü uzmanlık gerekir: akarsu kurtarma personeli açık denizde görev alamaz; deniz işleri mesleki özel kümeye girer.

Olay tipleri ve operasyonel periyot

• Olaylar karmaşıklığa göre Tip 1 (en büyük) ile Tip 5 (en küçük) arasında sınıflanır.
• Tip 5 olaylar yereldir, kısa sürer, yazılı plan istemez ve en çok 6 kişilik ekiple çözülür.
• Ulusal düzeyde müdahale Tip 5'in değil, büyük olayların özelliğidir.
• Tipi belirleyen ölçütler süre, ekip ve kurum sayısı, olayın niteliği ve büyüklüğüdür; park alanı ölçüt değildir.
• Olağan operasyonel periyot 12 saattir; yazılı eylem planı Tip 3 olaylardan itibaren zorunludur.

Enkaz operasyonu aşamaları

• Aşama I: gaz ve elektrik kesilir, alan güvenliği sağlanır.
• Aşama II: yüzeydeki kolay ulaşılabilir yaralılar hızla çıkarılır.
• Aşama III: görüntü, ses cihazları veya arama köpekleriyle olasılığı yüksek bölgeler aranır.
• Birincil değerlendirmede kişinin yaşayıp yaşamadığı anlaşılmaya çalışılır; kurtarma mı cenaze çıkarma mı belirlenir, risk/fayda analizi yapılır.

Saha güvenliği ve koruyucu donanım

• Enkaz merkezi Sıcak Bölge'dir (kısıtlı bölge); yalnız görevli teknik personel girer.
• Sıcak bölgede giriş çıkışlar kayıt altına alınır, emniyet kontrolü yapılır, sivil ve basın giremez.
• Oksijen oranı %19,5'in altındaysa ortam yetersiz sayılır.
• Bu ortamda SCBA ve kapalı devre solunum donanımı korur; toz maskesi ve filtreli maske oksijen sağlamaz.

Fasiliteler, görev akışı ve yönetim

• Olay yönetim merkezi ve ana kamp, bir olayda en fazla birer tane kurulur.
• Olay yönetim merkezinde olay yöneticisi ve yönetim ekibi çalışır; büyük operasyonlarda çoğu kez ana kamp içindedir.
• RDC, uluslararası ekiplerin giriş noktasında kurulan karşılama ve ayrılış merkezidir.
• Mobilizasyon ekiplerin toplanıp olay yerine gitmesidir; demobilizasyon görev sonrası düzenli dönüştür.
• Farklı kurumların kendi görev alanlarını yürüttüğü yapı bütünleşik yönetimdir (itfaiye yangın, kolluk olay yeri incelemesi).

Acil durum

Hızlı müdahale edilmezse can, sağlık, mal veya çevre için tehlike doğuran, yerel imkânlarla karşılanabilen durum.

Afet

Yerel müdahale kaynaklarının başa çıkma gücünü aşan acil durum.

Subje

Müdahale edilen kişiyi, durumundan bağımsız olarak anlatan teknik terim.

INSARAG

BM çatısı altında kentsel arama kurtarma standartlarını ve eşgüdümü belirleyen danışma grubu.

RDC

Uluslararası ekiplerin giriş noktasında kurduğu karşılama ve ayrılış merkezi.

Operasyonel periyot

Planlamanın yapıldığı vardiya dilimi; olağan olarak 12 saattir.

Mobilizasyon

Ekiplerin toplanıp olay yerine hareket etmesi.

Demobilizasyon

Görev sonrası ekiplerin merkezlerine planlı ve güvenli dönüşü.

Sıcak Bölge

Enkaz merkezi olan, girişi kayıtlı ve kısıtlı kontrol bölgesi.

SCBA

Kendi hava kaynağı olan temiz hava solunum seti.

Hidran

İtfaiyenin su alması için hazırlanmış su vanası.

Bütünleşik yönetim

Farklı kurumların görevlerini kendi uzmanlıklarına göre paylaşarak yürüttüğü yönetim yapısı.

• Acil durum ile afeti ayırt et: ölçüt, yerel kaynakların yeterli olup olmamasıdır.
• Mobilizasyon gidiş, demobilizasyon dönüştür; karıştırılmamalıdır.
• Düzeyleri sırala: farkındalık, operatör, teknisyen; uzman ayrı bir kategoridir.
• Toz ve filtreli maskeler oksijen eksikliğinde işe yaramaz; yalnız kendi hava kaynağı olanlar korur.
• Tip 5 ve ulusal müdahale birlikte geçiyorsa yanlış şık odur; yazılı plan Tip 3'ten itibaren başlar.