AUZEF Ceza Muhakemesi Hukuku Çıkmış Sorular

Ders, ceza muhakemesinin evrelerini, temel ilke ve süjelerini, yetki ile hâkimin reddini, delil ve tanıklığı, koruma tedbirlerini, soruşturmanın bitirilmesini ve hükme ilişkin esasları ele alır.

Evreler, ilkeler ve temel tanımlar

• Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar sürer; kamu davası iddianamenin kabulüyle açılmış sayılır.
• Soruşturmayı kural olarak Cumhuriyet savcısı yürütür; sorgu savcının yapabileceği bir işlem değildir.
• Ceza muhakemesinde kıyas yoluyla uygulama yapılabilir; kıyas yasağı bu alanın ilkesi sayılmaz.
• Sanık, yalnızca tutuklanmış kişi değildir; kovuşturma evresindeki şüpheliye sanık denir.
• Toplu suç için en az üç şüpheli gerekir.
• Usul kuralları yürürlüğe girdiği anda derhal uygulanır; lehe ya da aleyhe olması fark yaratmaz.

Süjeler ve soruşturma izni

• Tanık, ceza muhakemesinin süjesi ya da asli aktörü değildir.
• Mağdur tanık gibi dinlenir; susma hakkı bulunmaz.
• Yabancı diplomatlar Türkiye'de suç işleseler de yargılanamaz.
• Memurun görevden doğan suçunda soruşturma için yetkili makamın izni gerekir.
• Bazı suçlarda soruşturmanın başlaması Adalet Bakanı'nın talebine bağlıdır.
• Özel af, açılmış davanın düşmesine yol açan sebeplerden sayılmaz.

Yetki ve görev

• Yetkisizlik kararı talep aranmadan, mahkemece kendiliğinden de verilebilir.
• Suçun işlendiği yer belirlenemezse sanığın yakalandığı yer mahkemesi yetkili olur.
• Kaçırma olayında kişilerin yakalandığı yer (Manisa) mahkemesi yetkili sayılmıştır.
• Görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.
• Aynı fiil hakkında önceki hüküm veya dava varsa davanın reddi kararı verilir.

Hâkimin reddi ve yasaklılık

• Hâkim, zabıt katibi ve bilirkişi reddedilebilir; savcı ve tanık reddedilemez.
• Yasaklılık hâllerinde ret kovuşturmanın her aşamasında istenebilir.
• Tarafsızlıktan şüphe sebebiyle ret sorgudan önce istenir; sorgudan sonra öğrenilirse öğrenmeden itibaren 7 gün içinde.
• Reddi istenen hâkim, ret talebinin görüşülmesine katılamaz.
• Ret talebinin kabulüne dair karar kesindir, itiraz edilemez.
• Nişanlılık, ev sahibi-kiracı ilişkisi yasaklı hâl değildir; komşuluk ise tarafsızlık şüphesi doğurabilir.

Tanıklık, bilirkişi ve delil

• Şüphelinin iş ortağı tanıklıktan çekinemez; tapu memurları da meslek gereği çekinme hakkına sahip değildir.
• On beş yaşını bitirmiş, on sekiz yaşını doldurmamış kişiler yeminsiz dinlenenler arasında sayılmaz.
• Akrabalık nedeniyle çekinme hakkını kullanmayan tanığa yemin ettirilir.
• Gelmeyen tanık hakkında disiplin hapsi uygulanmaz.
• Delilin geç bildirilmesi tek başına reddi gerektirmez.
• Sanık, kimlik bilgilerini açıklamaktan kaçınamaz.
• Duruşmada delillerin tartışılmasında söz ilk olarak katılana veya vekiline verilir.

Yakalama, gözaltı ve tutuklama

• Koruma tedbirleri yaptırım değil, muhakemeye hizmet eden geçici araçlardır; bilirkişi incelemesi bunlardan değildir.
• Çocuğa karşı işlenen şikâyete bağlı suçta suçüstü yakalaması için şikâyet aranmaz.
• Gözaltı kararını savcı verir; süre yol hariç 24 saattir, toplu suçta en çok üç gün uzatılabilir.
• Yakalama ve gözaltına itiraz sulh ceza hâkimine yapılır.
• Tutuklamayı hâkim veya mahkeme verir; savcı veremez ama soruşturmada tutukluyu kendiliğinden salıverebilir.
• Tutukluluk en çok 30 günde bir incelenir; yalnızca adli para cezası gerektiren suçta tutuklama olmaz.
• Asliye ceza davalarında tutukluluk üst sınırı 18 aydır.
• Durma kararı tutuklamayı ortadan kaldırmaz.

Adli kontrol, arama, el koyma ve iletişim

• Adli kontrole yalnızca hâkim veya mahkeme karar verir; tutuklama nedenleri varken de uygulanabilir.
• Yükümlülüklere uymayan hakkında ceza üst sınırına bakılmaksızın tutuklanabilir.
• Mal varlığına el koyma adli kontrol yükümlülüğü sayılmaz.
• Üst aramasında her durumda hâkim kararı şart değildir; mülki idare amiri arama kararı veremez.
• Hâkim kararsız el koymada 48 saat içinde karar vermezse el koyma kalkar.
• Avukat bürosunda arama sulh ceza hâkimi kararıyla ve savcı nezaretinde yapılır.
• İletişimin denetimi her suçta yapılamaz; örgütlü suçlarda en çok 6 (ay).
• Tazminata bakan merci, kişinin yerleşim yerindeki ağır ceza mahkemesidir.

Soruşturmanın bitirilmesi ve hüküm

• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına 15 gün içinde sulh ceza hâkimine itiraz edilir.
• Uzlaşmada edim derhâl yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
• Edim ertelenmiş veya sürekliyse kamu davasının açılması en çok 5 yıl ertelenir.
• Mahkeme kararı okunduktan veya tebliğden 7 gün sonra kesinleşir.
• Ceza verilmesine yer olmadığı kararı bir hükümdür.
• Cebir veya tehdit altında işlenen suçta kusursuzluk nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilir.

Soruşturma

Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen aşamadır.

Kovuşturma

İddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir.

Koruma tedbiri

Muhakemenin amacına hizmet eden geçici işlemdir; yakalama, tutuklama, arama, el koyma buna örnektir.

Adli kontrol

Tutuklama yerine veya yanında uygulanabilen yükümlülükler bütünüdür; hâkim karar verir.

Reddi hâkim

Yasaklı veya tarafsızlığından şüphe edilen hâkimin davadan uzaklaştırılması istemidir.

Sulh ceza hâkimi

Yakalama, gözaltı ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itirazları inceleyen hâkimdir.

İzin ve talep

Bazı suçlarda soruşturmanın başlaması için aranan makam işlemleridir; memurda izin, bazı suçlarda Adalet Bakanı talebi.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı

Savcının iddianame düzenlemeden soruşturmayı bitirdiği karardır.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi

Savcının belirli koşullarda davayı en çok 5 yıl bekletmesidir; koruma tedbiri değildir.

Gizli soruşturmacı

Delile başka yoldan ulaşılamadığında görevlendirilen kişidir.

Ceza verilmesine yer olmadığı kararı

Kusurun bulunmadığı hâllerde verilen ve hüküm sayılan karardır.

• Tutuklama ve adli kontrol kararını hâkim verir; savcı veremez. Gözaltı kararı ise savcıya aittir.
• Hâkim, zabıt katibi ve bilirkişi reddedilir; tanık ve savcı reddedilmez.
• Süreleri ayırt et: gözaltı 24 saat, tutukluluk incelemesi 30 gün, itiraz 15 gün, ret ve kesinleşme 7 gün.
• Kıyas ceza muhakemesinde mümkündür; usul kanunları lehe ya da aleyhe olmasına bakılmadan hemen uygulanır.
• Sorularda yanlış şık genellikle mutlak ifadeli olur: her durumda, hiçbir koşulda, yalnızca.