AUZEF Bilişim Sistemleri Analiz ve Tasarımı Çıkmış Sorular

Ders, bilişim sistemlerinin türlerini, sistem geliştirme yaşam döngüsünü, proje ve risk yönetimini, süreç ve veri modellemeyi (DFD, karar yapıları, veri tabanı), gereksinim ve tasarım ilkelerini ele alır. Yöntemlerin hangi proje durumuna uyduğu ve kavramların hangi aşamaya ait olduğu sık sorulur.

Bilişim sistemleri ve yönetim düzeyleri

• Günlük rutin işlemleri kaydeden sistem Hareket İşleme Sistemidir; kütüphanede kitap ödünç kaydı buna örnektir.
• Karar Destek Sistemi senaryo analizi yapar; fiyat değişiminin satışa etkisi gibi sorulara yanıt arar. Orta ve üst yöneticiler kullanır.
• Üst Yönetici Destek Sistemi stratejik düzeydedir, taktik düzeyde yer almaz; gösterge panelleriyle genel gidişatı sunar.
• Bilişim sistemi donanım, yazılım, veri, insan ve prosedür bileşenlerinden oluşur.
• CPU işlem hızını ve iş yapma gücünü belirler.

Geliştirme yaklaşımları

• Hızlı uygulama geliştirme kısa süreli, küçük-orta projelere uygundur; çok uzun projeler için önerilmez.
• Şelale Modeli gereksinimleri başta kesin ister; gereksinimler belirsizse uygun değildir.
• Yeni veya karmaşık teknolojilerde tasarım prototipleme teknik riski erken sınar.
• Spiral Model tasarım aşamasında prototiplerden yararlanır.
• XP değerleri iletişim, sadelik, geri bildirim ve saygıdır; test bir değer değildir.
• Scrum'da proje yönetimi Scrum Ustasına aittir; öncelikleri Ürün Sahibi belirler.
• Çevik yöntemler değişimi yönetilebilir bir süreç sayar, kontrolsüz kapsam kayması yaratmaz.

Yaşam döngüsü aşamaları

• Mantık modelleme analiz aşamasında yapılır.
• Risk analizi planlama aşamasında yürütülür.
• En çok emek ve zaman uygulama aşamasında harcanır.
• Canlıya alma sonrası hata giderme ve uyum çalışmalarına bakım denir; sürücü güncellemesi uyarlayıcı bakımdır.
• Sistem talebi sorun ve verimsizlikten doğar; devamsızlığın azalması talep nedeni değildir.
• Sistem testi modüller arası bütünleşmeyi bir bütün olarak sınar.

Proje yönetimi ve planlama

• PRINCE2'de iş paketleri Teslimatı Yönetme sürecinde belirlenir.
• Kısa projelerde toplam süre Gantt grafiğiyle izlenir.
• Kritik yol en uzun süreli yoldur; örnekte 2-3-4 yolu 25 birimle kritiktir.
• RACI matrisi her faaliyette kimin yapan, onaylayan, danışılan ve bilgilendirilen olduğunu gösterir.
• İş kırılım yapısının en üstünde proje bulunur.
• Proje beyanı iş paketi-ekip üyesi eşleştirmesini içermez; bunlar planlama belgelerindedir.
• Fizibilitenin teknik boyutunda sunucu gibi donanım alımı karara bağlanır.
• Proje değerlendirmede Delphi, nominal grup, ağırlıklı puanlama kullanılır; pazar dengesi analizi kullanılmaz.

Risk yönetimi

• Risk yönetim planı risk yanıtı geliştirme çıktısıdır; kaçınma, devretme, azaltma, kabullenme stratejilerini toplar.
• Acil durum planı risk gerçekleşince devreye girecek B planını ve tetikleyen ölçütleri tablolarla verir.
• Riski devretme negatif risk stratejisidir, pozitif risklerde uygulanmaz.
• Süre ve bütçe hataları planlama ve kontrol riskidir; eksik gereksinim analiz riskidir.
• Risk öncelik skoru şiddet, olasılık ve tespit edilebilirliğin çarpımıdır (7x8x10=560).
• Günlük işleyişi etkileyen belirsizlikler süreç riski kapsamındadır.

Süreç modelleme ve gereksinimler

• Bağlam diyagramı 0. seviyedir, sistem tek süreçtir; dış varlıklar arası akış çizilmez.
• Ebeveyn diyagramında veri depoları gösterilir.
• Harici varlık birden çok süreçle etkileşebilir.
• Mantık modelleri bir sürecin içini açıklar; karar tabloları karmaşık kural kombinasyonlarında, karar ağaçları görsel dallanmada seçilir.
• Karar tablosunda kural sayısı koşul değerlerinin çarpımıdır (2x3=6).
• Fonksiyonel gereksinim 'ne' yapılacağını, fonksiyonel olmayan gereksinim hız, güvenlik gibi 'nasıl' yapılacağını belirler.
• Gözlem yönteminde analist pasif kalır, ön plana çıkmaz.

Veri tabanı, girdi-çıktı ve mimari

• Tekil anahtar tekrarı engeller ama tek NULL kabul eder; birincil anahtar boş olamaz.
• Bileşik anahtar birkaç sütunun birleşimiyle kaydı benzersiz yapar.
• Tablo isimleri fiziksel tasarım düzeyindedir; hiyerarşik model en eski modellerdendir.
• Yazar-kitap çoka-çok, vatandaş-kimlik numarası bire-birdir.
• Aralık denetimi sınır dışı değerleri engeller; kararlılık benzer girdilere aynı tepkiyi ifade eder.
• Gösterge paneli etkileşimlidir; geleceğe yönelik tahmini görsel analitik sağlar.
• Güvenirlik planlı duruşlar dışında kesintisiz çalışmadır; erişim kontrolü yetkisiz kullanıcıdan korur.
• Altyapı sağlama modeli depolama kiralamada kullanılır; ağaç topolojisi hiyerarşiktir.

Hareket İşleme Sistemi

Günlük rutin işlemleri kaydeden operasyonel düzey sistemidir.

Karar Destek Sistemi

Ne olursa ne olur türü senaryo analizleri yapan sistemdir.

Üst Yönetici Destek Sistemi

Stratejik düzeyde gösterge panelleriyle üst yöneticilere genel durumu sunar.

RAD

Kısa sürede işleyen ürün hedefleyen hızlı uygulama geliştirme yaklaşımıdır.

Acil durum planı

Risk gerçekleşince uygulanacak B planını ve tetikleyicisini belirten belgedir.

Risk yönetim planı

Risk yanıt stratejilerinin ve rollerin toplandığı bütünleşik belgedir.

RACI

Sorumlu, hesap veren, danışılan ve bilgilendirilen rollerini gösteren matristir.

Kritik yol

Projede toplam süresi en uzun olan faaliyet dizisidir.

Bağlam diyagramı

Sistemi tek süreç ve dış varlıklarla gösteren 0. seviye DFD'dir.

Bileşik anahtar

Birden çok sütunun birlikte kaydı tekil kıldığı anahtardır.

Görsel analitik

Gösterge panellerine eğilimlerden geleceğe dönük tahmin yeteneği kazandırır.

Phishing

Sahte site veya DNS ile kullanıcı bilgilerinin çalınmasıdır.

• Bağlam ve ebeveyn diyagramı soruları: dış varlıklar arası akış yoktur, ebeveynde veri deposu vardır.
• Üst Yönetici Destek Sistemi stratejik, Karar Destek Sistemi orta ve üst kademe; operasyonel düzey Hareket İşleme'dir.
• Çok uzun projeler ve belirsiz gereksinimler sorularında RAD ve Şelale genellikle yanlış seçenektir.
• Acil durum planı ile risk yönetim planı karıştırılmamalı: B planı ve tetikleyici acil durum planındadır.
• Hesaplama sorularında çarpım kullanılır: risk skoru ve karar tablosu kural sayısı.