AUZEF Aİ İnklap Tarihi-2 Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrası Cumhuriyet'in kuruluşunu, eğitim, hukuk ve toplum alanındaki inkılapları, ekonomi politikalarını, çok partili hayata geçişi ve Türk dış politikasını (NATO, AB, Sovyet ilişkileri) kapsar.

Saltanattan Cumhuriyet'e geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; millî egemenliğe dayanan yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; son Sadrazam Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım'da istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; hükûmetin başına Ali Fethi Okyar geldi.
• Mustafa Kemal 8 Nisan 1923'te Dokuz Umde seçim bildirgesini yayımladı.

Eğitim ve kültür inkılapları

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te kabul edildi; bütün okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapandı.
• Aynı gün Halifelik ve Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı; camilerin idaresi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Harf İnkılabı sonrası Millet Mektepleri açıldı; Maarif Vekâleti 1929'da Halk dergisini yayımladı.
• Hasan Âli Yücel döneminde Köy Enstitüleri (1940) açıldı, Tercüme Bürosu kuruldu; enstitüler 1954'te İlköğretmen Okulu'na çevrildi.
• Osmanlı'da eğitimin yasal çerçevesi 1857'de Maarif-i Umumiye Nezareti ile başladı.

Hukuk ve toplumsal düzenleme

• Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te Ankara'da açıldı.
• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre kanunundan uyarlanarak kabul edildi.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi, 1926 başında uygulandı.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te çıktı; Mustafa Kemal'e Atatürk soyadı verildi.
• Şapka Kanunu'nun uygulanmasında Takrir-i Sükûn'un olağanüstü yetkilerinden yararlanıldı.

İç olaylar ve siyasi gelişmeler

• Doğrusıralama: Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925), Takrir-i Sükûn (Mart 1925), İzmir Suikastı (1926), Menemen Olayı (1930).
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, Şeyh Sait İsyanı sonrası 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Menemen'de Derviş Mehmet ayaklandı, yedek subay Kubilay şehit edildi.
• Altı Ok 1931'de parti programına girdi, 1937'de Anayasa'ya eklendi.
• Aralık 1938'de Atatürk'e Ebedî Şef unvanı verildi; İsmet İnönü Millî Şef ve ikinci Cumhurbaşkanı oldu.

Ekonomi politikaları

• Türkiye İş Bankası 1924'te kuruldu, ilk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te kuruldu; Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de çıktı.
• Devletçilik 1931 Kurultayı'nda benimsendi; 1932'de Devlet Sanayi Ofisi ve Sanayi ve Kredi Bankası kuruldu.
• II. Dünya Savaşı'nda Millî Korunma Kanunu (1940) ve 1943'te Toprak Mahsulleri Vergisi uygulandı.
• 1945'te Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çıktı; 7 Eylül 1946'da ilk büyük devalüasyon yapıldı.

Çok partili hayata geçiş ve Demokrat Parti

• Nuri Demirağ 1945'te Millî Kalkınma Partisi'ni kurdu.
• Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Bayar, Menderes, Köprülü ve Koraltan tarafından kuruldu.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP büyük üstünlük kazandı, CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.
• 1954'te Kırşehir ilçe yapıldı, Nevşehir il oldu; Malatya'dan Adıyaman ayrıldı.
• DP döneminde Karadeniz Teknik, ODTÜ, Atatürk ve Ege üniversiteleri açıldı.

Dış politika

• Atatürk dönemi dış politikası 'Yurtta sulh, cihanda sulh' esasına dayanır; revizyonist değildir.
• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalandı; 1923-1930 arası Geçici Barış Dönemi olarak anılır.
• Odessa sorunu 11 Mart 1927'de Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması ile çözüldü.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi; Balkan Paktı 28 Şubat 1953'te imzalandı.
• Bağdat Paktı 1959'da CENTO adını aldı; Ankara Antlaşması 1963'te imzalandı; Maastricht ile AB adı doğdu.

Tevhid-i Tedrisat

Öğretimin birleştirilmesi; tüm eğitim kurumlarını tek merkeze bağlayan 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetki veren kanun.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun akla ve bilime dayanması, inanç özgürlüğü.

Devletçilik

Özel girişimin yetmediği alanlarda devletin doğrudan sanayi yatırımı yapması.

Millî Korunma Kanunu

Savaş ekonomisinde fiyat, üretim ve stokçuluğu denetleme yetkisi veren 1940 kanunu.

Millet Mektepleri

Harf İnkılabı sonrası halka yeni harfleri öğretmek için açılan okullar.

Dinî Islah Beyannamesi

Fuat Köprülü başkanlığındaki heyetin ibadet dilinin Türkçeleştirilmesi gibi önerileri içeren metni.

İhtilal

Mevcut düzeni kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökerek değiştirmek.

Ebedî Şef

CHP'nin Aralık 1938'de Atatürk'e verdiği unvan.

CENTO

Irak'ın ayrılmasından sonra Bağdat Paktı'na verilen yeni ad.

• Tevhid-i Tedrisat sorularında tarih hep 3 Mart 1924'tür; Halifeliğin kaldırılmasıyla aynı gündür.
• Şeyh Sait, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen sırasını ezberle: Şubat 1925, Mart 1925, 1926, 1930.
• Balkan Paktı (1953) ile Sadabat Paktı (1937) ve Balkan Antantı karıştırılmasın.
• Terakkiperver Fırka kurucuları arasında Fevzi Çakmak yoktur; Karabekir, Cebesoy, Orbay ve Adıvar vardır.
• Millî Kalkınma Partisi (1945, Demirağ) ile Demokrat Parti (1946) birbirine karıştırılmasın.