AUZEF Biyoistatistik Çıkmış Sorular

Biyoistatistik dersi; verinin toplanması, birim ve ölçüm düzeyleri, serilerin düzenlenmesi, ortalamalar, dağılım ölçüleri, normal dağılım ve hipotez testinin temel mantığını anlatır.

Veri, birim ve temel kavramlar

• Verilerin bir araya getirilmesine rölöve denir; araştırmacının doğrudan topladığı veri birincil, başka kurumdan alınan veri ikincil veridir.
• Anakütle tüm birimlerin topluluğudur; özelliklerini tanımlayan değerler parametre, örnek kütleninkiler istatistiktir.
• Bütün birimlerin tek tek incelenmesi tam sayımdır.
• Her defasında aynı doğrultuda sapma yaratan hata sistematik hatadır.
• Birimler maddi (fiziksel varlığı olan, örneğin insan) ya da devamlı (uzun süre izlenebilen) olabilir; nitelikleri vasıf, vasfın biçimleri şıktır.

Vasıf ve ölçüm düzeyleri

• Medeni durum gibi sayıyla ölçülmeyen özellikler nitel vasıftır.
• Sınıflayıcı düzey yalnızca kategori oluşturur, sıra gözetmez.
• Mutlak (gerçek) sıfır noktası yalnızca oran ölçüm düzeyinde bulunur.
• Aritmetik ve geometrik ortalama için veri en az aralık ölçeğinde olmalıdır; kareli ortalama aralık ya da oran ister.

Serilerin düzenlenmesi ve gruplama

• Küçükten büyüğe dizilmiş seri basit seridir.
• Çok gözlem olduğunda yakın değerler homojen sınıflarda toplanır; buna gruplama, ortaya çıkan seriye sınıflanmış seri denir.
• Sınıf genişliği üst sınır eksi alt sınırdır; sınıf orta noktası iki sınırın ortalamasıdır.
• Bir değerin seride tekrar sayısı frekanstır.
• Sınıflanmış seriler histogramla gösterilir.

Ortalamalar

• Analitik (duyarlı) ortalamalar aritmetik, geometrik, harmonik ve kareli ortalamadır; mod ve medyan konumsal ortalamadır.
• Aritmetik ortalama aşırı değerlerden en çok etkilenir; uç değer ya da geometrik dizide geometrik ortalama tercih edilir.
• Toplamı sıfır olan veya negatif değer içeren serilerde kareli ortalama kullanılır.
• Önemleri farklı değerlerde ağırlıklı ortalama kullanılır.
• Geometrik ortalama logaritmayla, kareli ortalama karelerin ortalamasının kareköküyle hesaplanır.

Mod, medyan ve dağılım biçimi

• Mod en sık görülen, medyan sıralı serinin ortadaki değeridir.
• Gözlem sayısı çiftse medyan ortadaki iki değerin ortalamasıdır.
• Simetrik dağılımda aritmetik ortalama, medyan ve mod eşittir.
• Sağa çarpık dağılımda mod < medyan < aritmetik ortalama sıralaması geçerlidir.

Değişkenlik ölçüleri ve z puanı

• Varyans standart sapmanın karesi, standart sapma varyansın kareköküdür.
• Varyans, kareli ortalamanın karesinden aritmetik ortalamanın karesi çıkarılarak da bulunur.
• Değişim katsayısı standart sapmanın ortalamaya oranının 100 ile çarpımıdır.
• Standart puan z, değerden ortalama çıkarılıp standart sapmaya bölünerek bulunur.
• Doğrusal ilişki yoksa korelasyon katsayısı r = 0 olur.

Normal dağılım ve olasılık

• Olasılık dağılımında tüm sonuçların olasılıkları toplamı bir, normal eğri altındaki toplam alan da birdir.
• Normal eğri ortaya göre simetriktir; negatif z için alan, pozitif karşılığıyla aynıdır.
• Belirli bir değerin üstü sorulduğunda z hesaplanır, tablo alanı 0,5'ten çıkarılır.
• Aralık olasılığında iki z'nin tablo alanları, aralık sıfırın iki yanındaysa toplanır.

Hipotez testi ve indeksler

• Hipotez, anakütle parametresi hakkında ileri sürülen iddiadır; test temel ve alternatif hipotezlerin kurulmasıyla başlar.
• Yalnızca fark aranıyorsa çift yönlü, tek yönde (büyük ya da küçük) fark aranıyorsa tek yönlü hipotez kurulur.
• Doğru temel hipotezin reddi birinci tip hatadır.
• Tek maddenin baz yıla göre fiyat değişimi sabit esaslı basit indeksle gösterilir.
• Örnekten anakütle parametresini kestirme işlemine örnekleme denir.

Rölöve

Verilerin bir araya getirilmesi işlemi.

Birincil veri

Araştırmacının doğrudan topladığı veri.

İkincil veri

Başka kurumun daha önce derlediği verinin kullanılması.

Anakütle

İncelenen tüm birimlerin oluşturduğu topluluk.

Parametre

Anakütlenin özelliklerini niteleyen değer.

Frekans

Bir gözlem değerinin seride kaç kez yer aldığı.

Medyan

Sıralı serinin ortasındaki değer; konumsal ortalamadır.

Mod

Seride en çok tekrar eden değer.

Kareli ortalama

Değerlerin kareleri ortalamasının kareköküdür; negatif veya toplamı sıfır serilerde kullanılır.

Standart sapma

Varyansın kareköküdür; değerlerin ortalamadan ortalama sapmasını gösterir.

Değişim katsayısı

Standart sapmanın ortalamaya oranı, yüzde olarak ifade edilir.

Birinci tip hata

Doğru olan temel hipotezin yanlışlıkla reddedilmesi.

• Mod ve medyan analitik ortalama değildir; 'analitik olmayan hangisi' sorularında bunlar aranır.
• Varyans ile standart sapmayı karıştırma: biri karedir, diğeri karekök.
• Üstündeki olasılıkta tablo değeri 0,5'ten çıkarılır; sıfırın iki yanındaki aralıkta alanlar toplanır.
• Negatif veya toplamı sıfır seride kareli, uç değerli ya da geometrik dizide geometrik ortalama seçilir.
• Tek yönlü ve çift yönlü hipotezde ipucu kelimeler: 'fark var mı' çift, 'üzerinde mi' tek yönlüdür.