Anadolu AÖF Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı'daki yenileşme ve fikir akımlarından başlayıp Balkan ve Dünya Savaşları, Millî Mücadele, TBMM'nin kuruluşu, Lozan ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki iç ve dış gelişmeleri kapsar.

Osmanlı'da klasik düzen ve yenileşme

• Tımar sistemi, atlı birliği ve askerî-idari düzeni besleyen, babadan oğula geçmeyen gelir tahsisidir; tarım ekonomisini de belirlemiştir.
• Takvîm-i Vekâyi ilk resmî gazetedir; 1831'de Türkçe çıkmış, sonra başka dillerde de basılmıştır.
• II. Mahmut döneminde Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, Asakir-i Mansure kurulmuş, nezaretler gelmiş, ilk nüfus sayımı yapılmıştır.
• Müsâdere sistemi II. Mahmut döneminde kurulmamış, kaldırılmıştır.
• Tanzimat Fermanı Abdülmecit döneminde ilan edilmiş, can, mal ve namus güvenliği ile eşitlik getirmiştir.
• Islahat Fermanı vatandaş eşitliğine dayanır ve Paris Antlaşması'na girerek siyasi nitelik kazanmıştır.

Muhalefet, meşrutiyet ve düşünce akımları

• Yeni Osmanlılar (Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi) anayasa ve meclis isteyen aydın muhalefetidir.
• Kılıçzade Hakkı'nın Pek Uyanık Bir Uyku yazısı Batıcılık düşüncesini özetler.
• İttihat ve Terakki baskısıyla II. Abdülhamit 1908'de meşrutiyeti yeniden ilan etmiştir; cemiyet seçimlerde çoğunluğu kazanmıştır.
• 31 Mart Vakası sonrasında II. Abdülhamit tahttan indirilmiştir; İttihat ve Terakki'nin kapatılması isyancıların talebiydi.
• İslamcılar Batı'nın üstünlük nedenlerini sorgulamış, Batı'nın her yönünden kurtulmayı gündeme almamıştır.

Savaş yılları

• II. Meşrutiyet sonrası Osmanlı'nın karşılaştığı ilk savaş Trablusgarp Savaşı'dır.
• 1912'de dört Balkan devleti saldırmış (I. Balkan Savaşı); toprak paylaşımı yüzünden aralarında II. Balkan Savaşı çıkmıştır.
• Çanakkale'de 25 Nisan 1915'te Mustafa Kemal'in 19. Tümen'le verdiği emir düşman ilerleyişini durdurmuştur.
• Mustafa Kemal 18 Mart'tan sonra da cephede kalmış, Anafartalar'da grup komutanı olmuştur.
• Galiçya Cephesi yurt dışı cephedir; Güney Cephesi ise Türk ordusunun savaştığı cepheler arasında değildir.

Mondros ve işgaller

• Mondros ile hükûmet ve ordu İtilaf denetimine girmiş, Boğazlar İtilaf Devletleri'ne geçmiş, esirlerin akıbeti onlara bırakılmıştır.
• İngilizler ateşkesten sonra ilk olarak Musul'u işgal etmiştir.
• İzmir 15 Mayıs 1919'da Yunanlarca işgal edilmiş; ilk kurşunu gazeteci Hasan Tahsin atmıştır.
• Hasan Tahsin, Süleyman Fethi ve Ali Şükrü bu işgalde şehit düşmüştür; Kuvayı Milliye ruhu bu olayla alevlenmiştir.
• Yunan Megali İdea ülküsünün temelini Etnik-i Eterya atmıştır; Alyans-İsrailit Yunan cemiyeti değildir.

Millî Mücadele örgütlenmesi

• İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Büyük İzmir Kongresi'ni toplamış, İzmir'e Doğru gazetesini çıkarmıştır.
• İstihlas-ı Vatan Cemiyeti Erzurum'da Albayrak gazetesini çıkarmıştır.
• Erzurum Kongresi'nden sonra Sivas'ta cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk adıyla birleşmiştir.
• Misak-ı Millî Erzurum ve Sivas kararlarına dayanır; Boğazlar konusu yalnız Türklerin kararına bırakılmamıştır.
• İstanbul'un 16 Mart 1920'de işgalinden sonra Heyet-i Temsiliye yönetimi ve mali kaynakları denetime almış, İstanbul'a para ve mal gönderilmesini durdurmuştur.
• Anadolu Ajansı, mücadelenin sesini duyurmak için Mustafa Kemal'in talimatıyla kurulmuştur.

TBMM, iç ayaklanmalar ve düzenli ordu

• Hıyanet-i Vataniye Kanunu 29 Nisan 1920'de iç huzur için çıkarılmıştır.
• Teşkilat-ı Esasiye Kanunu 20 Ocak 1921'de 85. Kanun olarak kabul edilmiştir.
• Bazı Kuvayı Milliye liderleri düzenli orduya geçmeye direnmiş (Demirci Mehmet Efe), bu durum sorun yaratmıştır.
• Şeyh Sait İsyanı Kurtuluş Savaşı dönemine ait değildir.
• Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk siyasi belgesidir; metninde Türkiye adı ilk kez geçer.

Sevr, Mudanya ve Lozan

• Sevr 10 Ağustos 1920'de imzalanmış, 433 maddelik antlaşmadır; hukuken geçerlilik kazanmamıştır.
• Yunan ilerleyişi Osmanlı'nın Sevr'i imzalamasını hızlandırmıştır.
• Mudanya Mütarekesi askerî evreyi bitirmiş, siyasi evre Lozan'da tamamlanmıştır.
• Saltanatın kaldırılması İstanbul Hükûmeti'nin Lozan'a katılma çabasını boşa çıkarmıştır.
• İsmet Paşa Lozan'da Mondros'tan değil Mudanya'dan geldiğini söylemiştir; Musul'da anlaşmazlık İngiltere ile yaşanmıştır.

Cumhuriyet'in ilk yılları

• Halk Fırkası 9 Eylül 1923'te kurulmuş, ilk başkanı Mustafa Kemal'dir.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Şeyh Sait İsyanı ile ilişkilendirilerek kapatılmıştır.
• Serbest Cumhuriyet Fırkası Atatürk'ün isteğiyle kurulan ikinci çok partili denemedir.
• Menemen Olayı'nda Kubilay şehit edilmiştir.
• Fevzi Çakmak hem Osmanlı'da hem Cumhuriyet'te Genelkurmay Başkanlığı yapan tek komutandır.

Tımar

Askerî-idari düzeni besleyen, miras kalmayan gelir tahsisi sistemi.

Takvîm-i Vekâyi

Osmanlı'nın ilk resmî gazetesi.

Yeni Osmanlılar

Anayasa ve meclis isteyen muhalif Osmanlı aydınları topluluğu.

Kuvayı Milliye

İşgale karşı halkın başlattığı yerel silahlı direniş yapısı.

Megali İdea

Bütün Yunanlıları tek devlette toplamayı amaçlayan Büyük Yunanistan ülküsü.

Heyet-i Temsiliye

Sivas'ta oluşan, Anadolu'da yönetimi ve kaynakları denetleyen kurul.

Misak-ı Millî

Millî sınırları belirleyen, Erzurum ve Sivas kararlarına dayanan belge.

Hıyanet-i Vataniye Kanunu

Vatana ihaneti cezalandıran ve iç huzuru amaçlayan 1920 kanunu.

Teşkilat-ı Esasiye

TBMM'nin ilk anayasal dayanağı olan 1921 tarihli 85. Kanun.

Revizyonist

Savaş sonrası düzeni değiştirmek isteyen devlet; Sovyet Rusya örnek gösterilmiştir.

• Erzurum ve Sivas karıştırılmamalı: cemiyetlerin birleşmesi Sivas'ta gerçekleşmiştir.
• Millî Mücadele yanlısı Albayrak ile karşıt Alemdar gazeteleri ayırt edilmeli.
• Mudanya askerî evreyi, Lozan siyasi evreyi tamamlamıştır.
• Heyet-i Temsiliye ile Meclis-i Mebusan karıştırılmamalı; yönetimi Anadolu'da Heyet-i Temsiliye üstlenmiştir.