Anadolu AÖF İslâm Mezhepleri Tarihi Çıkmış Sorular

Doğru cevap: A) Tefrika
Tefrika, dinin özündeki ve toplumun bütünlüğündeki bozulmayı ifade eder.

Doğru cevap: D) Mezheplerin Hz. Muhammed’in vefatından sonra ortaya çıkmış olması
Mezheplerin Hz. Peygamber’den sonra ortaya çıkması bir adlandırma ve sınıflandırma problemi değildir.

Doğru cevap: E) Mekke'nin fethi
Mezheplerin doğuşunda etkili olan olaylar Hz. Osman'ın şehit edilmesiyle başlayan fitne dönemine aittir: Cemel ve Sıffin savaşları ile Tahkim. Bunlar Hâricîlik, Şîa ve Mürcie gibi grupların oluşmasına yol açmıştır. Mekke'nin fethi ise Hz. Peygamber hayattayken (630) gerçekleşmiştir ve mezhepleşmeyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: B) İnsanın tabiatı
Paragraf, kişisel yapıdan kaynaklanan farklılıkları, yani insanın tabiatını vurgular.

Doğru cevap: D) Farklı din, kültür ve medeniyetlerle etkileşim
Fetihlerle genişleyen İslam coğrafyasında Müslümanlar Hristiyanlık, Yahudilik, Mecusilik gibi dinlerle ve Yunan, İran, Hint kültürleriyle temasa geçti. Beytü'l-Hikme'deki tercümelerle Yunan felsefesi Arapçaya aktarıldı. Bu etkileşim felsefi ve kelami tartışmaları hızlandırdı. Diğer şıklar siyasi ve toplumsal gerilimlerle ilgilidir.

Doğru cevap: C) Vâsıl b. Atâ
Mu'tezile'nin kurucusu Vâsıl b. Atâ'dır. Rivayete göre hocası Hasan-ı Basrî'nin ders halkasında büyük günah işleyenin ne mümin ne kâfir olduğunu söyleyip halkadan ayrılmış, mezhebin adı da bu ayrılıştan gelmiştir. Abdullah b. İbâd İbâdiyye'nin, Cehm b. Safvân Cehmiyye'nin kurucusudur; Ebû Mûsâ el-Eş'arî ise Tahkim'de Hz. Ali'nin karşısındaki hakemdir.

Doğru cevap: E) Mihne
Mihne, sözlükte sınav ve sıkıntı demektir. Terim olarak Me'mûn, Mu'tasım ve Vâsık dönemlerinde (218-234/833-848) "Kur'an yaratılmıştır" görüşünü kabul etmeyen kadı ve âlimlerin sorguya çekilmesini ve baskı görmesini anlatır. Bu dönemde en çok sıkıntıyı Ahmed b. Hanbel çekmiş, hapsedilmiş ve işkence görmüştür. Mihne, Mütevekkil zamanında sona ermiştir. Teberrâ Şîa'nın ilk halifelerden uzaklaşması, hurûc yönetime başkaldırı, irca ameli imandan ayırma, i'tizal ise ayrılma anlamındadır.

Doğru cevap: E) Mu‘tezile
Mâtürîdîler akla değer verir; ancak aklı nasların önüne koyan Mu‘tezile'yi birçok konuda eleştirmiştir. Mu‘tezile sıfatları zattan ayrı görmemiş, Kur'an'ın yaratıldığını savunmuş, insanı kendi fiillerinin yaratıcısı saymış, kader ve kerâmeti de farklı yorumlamıştır. Mâtürîdîler bunları nasları yok sayan aşırı yorumlar olarak görmüştür. Dolayısıyla sözü edilen mezhep Mu‘tezile'dir.

Doğru cevap: D) Zeydiyye, inanç meselelerinde Mu‘tezile'ye yakın fikirleri savunur.
Zeydiyye, adını Hz. Hüseyin'in torunu Zeyd b. Ali'den alır ve Şîa'nın Ehl-i sünnete en yakın kolu sayılır. Tevhid, adl, kader ve insan iradesi gibi konularda akla yer veren Mu‘tezilî görüşlere yakındır. Bu yüzden kader konusunda Cebriyye'ye değil, insanın fiillerinde özgür olduğu anlayışına yakındır ve aklı dışlayan bir ekol değildir. İmamet anlayışında da İmamiyye'den ayrılır; imamların masumiyetini ve gizli imam inancını kabul etmez.

Doğru cevap: B) Hulûl
Hulûl, sözlükte bir şeyin başka bir şeyin içine girmesidir. Terim olarak ilâhî ruhun ya da Allah'ın bir insan bedenine girmesi inancını anlatır. Aşırı Şiî fırkalar, ilâhî ruhun önce Hz. Peygamber'e, sonra Hz. Ali'ye ve onun soyundan gelen imamlara geçtiğini ileri sürmüştür. Tenâsüh ruhun ölümden sonra başka bedene geçmesi, rec‘at ölen imamın ya da kimi kişilerin dünyaya dönmesi, bedâ Allah'ın iradesini sonradan değiştirmesi, teşbîh ise Allah'ı yaratılmışlara benzetmektir.