Anadolu AÖF Bahçe Tarımı Çıkmış Sorular

Bahçe Tarımı dersi; meyve, sebze ve süs bitkilerinin botanik özelliklerini, çoğaltma ve bakım uygulamalarını, fizyolojik bozuklukları ve hasat sonrası depolamayı kapsar. Sınavda tür-familya eşleştirmeleri, çiçek yapıları ve kültürel işlemler sık sorulur.

Botanik sınıflandırma ve familyalar

• Elma Rosaceae familyasında Malus cinsindendir; armut Pyrus, zeytin Olea, incir Ficus cinsine girer.
• Hıyar, karpuz, kavun ve kabak Cucurbitaceae; domates, patlıcan, biber ve patates Solanaceae grubundadır.
• Maydanoz, havuç ve kereviz Apiaceae familyasındadır; kalın, etli kazık kök taşırlar.
• Kivinin Latince adı Actinidia chinensis, bamyanınki Hibiscus esculentus (Abelmoschus esculentus) olarak geçer.
• Badem, ceviz, fındık ve kestane pomolojik olarak sert kabuklu meyvelerdendir.

Çiçek yapısı ve döllenme

• Kiraz, elma, armut, şeftali ve kayısı gibi türlerde çiçek erselik, yani tek çiçekte hem erkek hem dişi organ vardır.
• Antep fıstığı dioiktir; erkek ve dişi çiçekler ayrı ağaçlardadır, rüzgârla tozlaşır ve taç yaprak taşımaz.
• Kavunda andromonoik yapı görülür; fasulyede diadelphous (9+1) erkek organ yapısı vardır.
• Armut çeşitlerinin çoğu kendine verimsizdir, döllenici çeşit gerekir; çiçeklenme 7-17 gün sürer.
• Soğuk ve bulutlu havada armutta döllenmesiz (partenokarpik) meyve oluşumu özendirilebilir.
• Zeytin 2 karpellidir; şeftali tek karpelli, elma-armut-ayva tipik olarak 5 karpellidir.

Çoğaltma, aşı ve anaçlar

• Aşıda alttaki, kök yapan ve toprakta kalan parça anaçtır; üstteki parça kalem veya gözdür.
• Göz aşısı az materyal ister, kolaydır ve kaynaşma hızlı ve sağlamdır.
• Rejenerasyon, kaybolan doku ve organların yeniden oluşmasıdır; çelikle köklendirme örnektir.
• Tatlı portakal ile üç yapraklı portakal melezi sitranj anacıdır.
• Prunus cerasifera anaçları Avrupa ve Japon erikleriyle iyi uyuşur.
• Çiğdem gibi bitkiler korm denilen yer altı gövdesiyle çoğaltılır.

Kültürel işlemler ve terbiye

• Meyve seyreltmesi Haziran dökümünden sonra yapılır.
• Malçlama toprak yüzeyini örterek nemi korur, yabancı otu engeller ve kök çevresi ısısını dengeler.
• Asmada yazlık sürgünlerin uçlarının haziran-temmuzda 30-60 cm kadar koparılması tepe almadır.
• Neferiye, asmada koltuk sürgünlerindeki küçük ve geç olgunlaşan salkımlardır; çoğunlukla koparılır.
• Karanfilde uç alma dallanmayı sağlar ve çok çiçek verir.
• Nemli ortamda ayvada açık ortalı goble terbiye şekli uygundur.
• Yazlık kabaklarda sürgün budaması yapılmaz.

İklim, fizyoloji ve bozukluklar

• Vernelizasyon, bazı bitkilerin 0 ile +7 °C arasında belirli süre soğuk görme ihtiyacıdır.
• İlkbahar geç donları çiçek ve küçük meyveleri öldürür; kayısı, şeftali ve badem en duyarlılardır.
• Narenciyede çiçek tomurcuğu ayrımı aralık-ocakta, elma ve kirazda yazın olur.
• Elmada acı benek kalsiyum eksikliğinden kaynaklanır; fazla azot sorunu artırır.
• Ispanak ve marulda sapa kalkma ürünü değerden düşürür.
• Karnabaharda taç sonrası sıcaklık artışı pirinçlenmeye yol açar.
• Turpta düzensiz sulama kök çatlamasına neden olur.
• Kesme güllerde düşük ışık, düşük sıcaklık ve sert budama kör sürgünü artırır.

Sebze yetiştiriciliği ve organ sınıflaması

• Havuç, turp, şalgam ve kerevizde yenen kısım depo organı hâline gelmiş köktür.
• Pırasa, kereviz ve kuşkonmazda gövde ışıktan korunarak beyazlatılır (etiolasyon).
• Fındık turpu ekimden yaklaşık 4-5 hafta sonra hasada gelir.
• Domates ve patlıcanda meyve, ıspanak ve marulda yaprak yenir.
• Çilekte frigo fideler güçlü gelişir, çok kardeşlenir ve verimi artırır.

Meyve türleri ve özellikleri

• Mondial Gala erkenci bir çeşittir; Amasya, Starking Delicious, Hüryemez ve Demir kışlık elmalardandır.
• Elma, armut, şeftali ve kirazda baskın asit malik asittir; çilekte sitrik asit ön plandadır.
• Kestane yağ ve protein bakımından fakir, nişasta açısından zengindir.
• Rubus türlerinde kökler çok yıllık, toprak üstü sürgünler iki yıllıktır.
• Pikan cevizi Kuzey Amerika kökenlidir; fındık, kiraz ve erik için Anadolu gen merkezidir.
• Dünyada en çok üretilen meyve grubu turunçgillerdir.

Hasat sonrası ve süs bitkileri

• Kontrollü atmosferde oksijen azaltılır, karbondioksit artırılır; solunum yavaşlar ve fizyolojik bozulmalar azalır.
• Marul ve lahana gibi geniş yüzeyli yapraklı ürünlerde vakumla ön soğutma uygundur.
• İç mekân süs bitkileri arasında kaktüs, sukulent ve bromeliadlar vardır; süs çimleri dış mekân bitkisidir.

Anaç

Aşılı bitkide kök sistemini oluşturan ve toprakta kalan alt bölümdür.

Malçlama

Toprak yüzeyinin plastik, saman gibi örtülerle kaplanarak nem tutulması ve yabancı otun engellenmesidir.

Erselik

Tek çiçekte hem erkek hem dişi organın bulunmasıdır.

Dioik

Erkek ve dişi çiçeklerin ayrı bitkilerde bulunmasıdır; Antep fıstığı örnektir.

Vernelizasyon

Çiçeklenme için kışın belirli süre soğuk görme gereksinimidir.

Sapa kalkma

Yaprak sebzesinin erken çiçek sapı çıkarıp tohuma geçmesidir (bolting).

Beyazlatma

Pırasa, kereviz gibi sebzelerin gövdesinin ışıktan korunarak beyaz ve yumuşak tutulmasıdır.

Pirinçlenme

Karnabahar tacının sıcaklıkla taneli ve tüylü hâle gelmesidir.

Neferiye

Asmada koltuk sürgünlerinde oluşan küçük, geç olgunlaşan salkımdır.

Kör sürgün

Gül dalının uzayıp ucunda çiçek tomurcuğu oluşturamamasıdır.

Acı benek

Elmada kalsiyum eksikliğine bağlı kahverengi, süngerimsi doku bozukluğudur.

Sitranj

Tatlı portakal ile üç yapraklı portakalın melezi olan anaçtır.

• Solanaceae (domates, patlıcan, biber, patates) ile Cucurbitaceae (hıyar, kavun, karpuz) sık karıştırılır.
• Kestane yağ ve protein bakımından zengin değildir; nişasta yönünden zengindir. Bu yönde ifadeler yanlıştır.
• Tepe alma, uç alma ve seyreltme farklı işlemlerdir; hangi bitki ve organda yapıldığına bakılmalıdır.
• Dioik (ayrı ağaç) ile erselik (aynı çiçek) ve andromonoik ayrımı dikkatle yapılmalıdır.
• Soru kökünde yanlış olanı isteyen ifadelerde, çilek asidi ve frigo fide kardeşlenmesi gibi ters çevrilmiş bilgilere dikkat edilmelidir.