Anadolu AÖF Çocuk Gelişiminde Program Çıkmış Sorular

Çocuk Gelişiminde Program dersi; eğitimin temel kavramlarını, program geliştirme ilke ve temellerini, sosyal bakımdan dezavantajlı çocukları, erken müdahale ile aile merkezli eğitimi, hastanedeki çocukların eğitimini ve gelişimsel destek programlarını ele alır.

Eğitim ve öğretimin temel kavramları

• Eğitim, bireyin kendi yaşantısıyla ve bilinçli olarak davranışında istenen değişikliği sağlama sürecidir; gözlem yoluyla kazanılan istendik davranış buna örnektir.
• Eğitim türleri: plansız ve kendiliğinden olan informel, okul çağında okullarda verilen örgün, plana dayalı formel, örgün dışında kalanlara yönelik yaygın eğitim.
• Eğitim ve öğretim, içinde bulundukları toplumun sosyal, kültürel ve ekonomik olgularından etkilenmeleri bakımından ortaktır.
• Erken çocukluk dönemi doğumdan 6-8 yaşa kadar sürer; 0-24 ay arası programlar erken müdahale programlarıdır.

Program geliştirme: temeller, öğeler ve modeller

• Felsefi temel hedeflerin belirlenmesine ve egemen görüşlerin yansımasına yön verir; psikolojik temel ilgi, gereksinim ve hazırbulunuşlukla ilgilidir.
• Program öğeleri: planlı öğrenme yaşantıları öğretme-öğrenme sürecini, kaynaklar takımı içeriği ifade eder.
• Tyler modelinde ilk adım, konu alanı, birey ve toplumu inceleyerek olası genel amaçları belirlemektir.
• Program geliştirme uzmanı, programın tüm aşamalarında kesintisiz görev alan ve sorumluluk taşıyan üyedir.
• Deneme sırasında program olduğu gibi uygulanır; öğretmen içeriği kendi isteğine göre değiştirmez.

Program nitelikleri ve düzenleme yaklaşımları

• İlgi, tercih ve performansı ön plana alan nitelikler denge, farklılaştırma ve esnekliktir.
• Esneklik, eğitimciye programı kurum koşullarına ve çocuk ilgilerine göre biçimlendirme serbestliği tanır; kazanımları önemsiz sayıp atlamak esneklik değildir.
• Uyarlanabilirlik, işlevsellik, bilimsellik ve esneklikle karşılıklı etkileşim içindedir.
• Ortak temel eğitimden sonra alanlara ayrılan yapı çekirdek yaklaşıma uyar; üst makamın yazısına dayanan karar demokratik olmayan, merkezî yaklaşıma işaret eder.
• Ünite programı, amaç ve işleve göre değil düzenleniş biçimine göre ayrılan bir program türüdür.

Sosyal bakımdan dezavantajlı çocuklar

• Dezavantajlı gruplar ayrımcılığa uğradığından farklı gruplara karışıp uyum içinde yaşayamaz.
• Alkol-madde kullanımı, şiddet ve okuldan kaçmada temel etkenler aile eğitim durumu ile sosyoekonomik düzeydir.
• Uyarıcıdan yoksun ev ortamı ve olumsuz ebeveyn tutumları düşük sosyoekonomik çevredeki akademik güçlüklerin kaynağıdır.
• Yuvada büyüyenlerde uyarılma eksikliği ve ebeveyn sevgisinden yoksunluk ilgisizlik ve okul başarısızlığına yol açar.
• Aşırı denetleyen ve kısıtlayan aile de çocuğu dezavantajlı kılar.
• Eğitilebilirlik, UNESCO'nun dezavantajlılık kategorilerinden değildir.

Erken müdahale ve toplumsal destek uygulamaları

• Erken müdahale, etkinin en yüksek olduğu erken ve kritik dönemlere dayanır; ergenlikteki müdahale bu varsayımlar arasında değildir.
• Kazançları: akranlara yetişme, okula iyi başlama, eğitimi sürdürme ve suç oranının düşmesi.
• Örnekler: Head Start (gelişmiş ülke), Gezici Anaokulu Projesi (çocuk, ebeveyn, öğretmen ve müfettiş eğitimi), Küçük Adımlar, OÇİDEP.
• Maria Montessori, düşük gelirli ailelerin çocukları için ilk çocuk evi Casa dei Bambini'yi kurmuştur.
• Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı düşük gelirli kadınların ekonomik katılımını destekler; SODES çocuk ve gençlere yönelik çalışmalar yürütür.
• Aile çocuğun öğrenmelerinin kaynağı ve toplumun çekirdeğidir; toplumsal sistem ebeveynlere yardım eden ortamlar hazırlar.

Aile merkezli eğitim

• Hizmetler yalnızca çocuğa değil aileye odaklanır; çıkış noktası ailenin eksikleri değil güçlü yönleridir.
• Planlama, uygulama ve değerlendirmede anne-baba eşit ortaktır, dışarıdan izleyici değildir.
• Ev ziyaretlerinde aile süreçte aktif yer alır; uygulamayı yalnızca eğitimcinin yapması yarar sayılmaz.
• Aile gereksinimlerini saptamak aileyi tanımayı ve çalışmaları ihtiyaca göre kurmayı sağlar.
• Türkiye'den örnek: Anne-Çocuk Eğitim Programı.
• Özenli dil kullanan aileler konuşmalarında ben dilini kullanır.

Hastanede çocuk ve eğitim

• Hastane merkezli eğitim, hastanede yatan ya da kronik hastalığı olan zorunlu öğrenim çağındaki çocuklara eğitimi hastanede sunar.
• Teknolojiyle hastaneden sınıf etkinliklerine erişim uzaktan öğretimdir; 0-18 yaş eğlence, spor ve kültürel etkinlikler hastanede oyun programıdır.
• Hazırlayıcı eğitimde çocuğa hastane personelinin rol ve görevleri anlatılır.
• Ergenler için öncelikli ihtiyaç telefon ve iletişimdir.
• Bağımsız yaşama hazırlama, hastane merkezli destek programlarının amacı değildir.

Gelişimsel destek, kurum merkezli eğitim ve özel eğitim

• Gelişimsel destek programları bireysel farklılıkları gözetir, tüm gelişim alanlarını kapsar ve etkileri sonraki yaşamda sürer; diğer adı erken çocuklukta özel eğitimdir.
• Gelişimsel tarama, bir ölçme aracıyla gelişim alanlarının değerlendirilmesidir.
• 0-36 aylık çocuklar için bireyselleştirilmiş aile hizmet planları hazırlanır.
• Kurum merkezli eğitim, çalışan annelerin çocuğunu güvenli bırakma ihtiyacıyla başlamıştır; etüt merkezleri kapsam dışındadır.
• MEB Okul Öncesi Programı'nda aylık plan ve günlük eğitim akışı hazırlanır; çocuk, program ve öğretmen birlikte değerlendirilir.
• Özel eğitimin temel ilkelerinden biri bireyselliktir.

İnformel eğitim

Önceden plan ve program olmadan, yaşamın akışında kendiliğinden gerçekleşen eğitimdir.

Yaygın eğitim

Örgün eğitimden yararlanamayan, okulu bırakan ya da mesleki yeterliğini artırmak isteyenlere yönelik eğitimdir.

Çekirdek yaklaşım

Ortak temel eğitimin ardından öğrencilerin farklı alanlara ayrılmasına dayanan içerik düzenlemesidir.

Uyarlanabilirlik

Programın işlevsellik, bilimsellik ve esneklik nitelikleriyle karşılıklı etkileşim içinde olan özelliğidir.

Erken müdahale

Gelişimin kritik erken dönemlerinde çocuğa ve ailesine sunulan destek programlarıdır.

Aile merkezli eğitim

Ailenin güçlü yönlerine dayanan, anne-babayı sürecin tüm aşamalarında eşit ortak yapan yaklaşımdır.

Yetersizlik

Bireyin bir işlevi yerine getirememe durumudur; örneğin yürüyememe.

Engel

Yetersizlik nedeniyle bireyin yaşına, cinsiyetine ve koşullara uygun rollerini yerine getirememesidir.

Hastane merkezli eğitim

Hastanede yatan çocuklara eğitimin hastanede verilmesidir.

Gelişimsel tarama

Çocuğun gelişim alanlarının bir ölçme aracıyla değerlendirilmesidir.

Program geliştirme uzmanı

Programın her aşamasında kesintisiz görev alan ve sorumluluk taşıyan çalışma grubu üyesidir.

• Yetersizlik işlev kaybını, engel ise rolleri yerine getirememeyi anlatır; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Aile merkezli sorularda anne-babanın izleyici ya da yalnızca eğitimcinin uygulayıcı olduğu seçenekler genellikle yanlıştır.
• Erken müdahale sorularında ergenlik dönemi, ücretli uygulama ya da ödev gibi seçenekler çoğunlukla dışarıda kalan yanlışlardır.
• Eğitim türlerinde sıra önemlidir: plansız informel, okul çağı örgün, plana dayalı formel, örgün dışı yaygın.
• Programın esnekliği ve bireysel farklılık sorularında, atlama ya da farklılıkları yok sayma içeren ifadeler yanlıştır.