Anadolu AÖF Entomoloji Çıkmış Sorular

Entomoloji dersi, böceklerin dış ve iç yapısını, sindirim, solunum ve üreme sistemlerini, gelişim evrelerini ve başlıca böcek takımlarının ayırt edici özelliklerini anlatır.

Vücut yapısı ve duyu organları

• Böcekler Hexapoda grubundadır; göğüsün üç halkasının her birinden bir çift, toplam üç çift bacak çıkar.
• Ağız parçaları üst dudak, alt dudak, mandibula ve maxilladan oluşur; besin alımını sağlar, türe göre çiğneyici ya da sokucu-emici olabilir.
• Anten üç kısımdır: scapus, pedicellus ve çok halkalı flagellum. Koku ve dokunma alıcıları çoğunlukla kamçıdadır.
• Johnston organı antenin pedicellus segmentindedir; havadaki titreşimleri algılar, sivrisinek ve tatarcıklarda belirgindir.

Kanatlar ve uçuş

• Kanatlar mesothorax ve metathoraxa bağlanır; prothorax kanat taşımaz.
• Kanat çırpma, göğüs kaslarının ritmik kasılmasıyla gerçekleşir.
• Böcekler kanat durumuna göre Pterygota (kanatlılar) ve Apterygota (kanatsızlar) olarak ayrılır.
• Apterygota hiçbir evrede kanat geliştirmez ve başkalaşım geçirmez (ametabol).

Sindirim ve solunum

• Sindirim kanalı ön, orta ve arka bağırsaktan oluşur.
• Ön bağırsak besini alıp geçici depolar; enzim salgılanması ve emilim asıl olarak orta bağırsakta olur.
• Rektum arka bağırsağın son bölümüdür; atıkları tutar, su ve tuzları geri emer.
• Solunumda hava stigmalardan girer, trake ve trakeollerle doğrudan hücrelere ulaşır; trake sistemi kan damarı değildir.

Üreme ve beslenme

• Spermatofor ile aktarılan sperm, dişide spermatecha adlı kesede saklanır.
• Sperm, yumurta kanaldan geçerken salınır ve döllenme o sırada gerçekleşir.
• Yumurtaları ergin olduğunda hazır olmayan böceklerde ek beslenmeye olgunlaşma yemesi denir.
• Diyapoz, elverişsiz koşullarda gelişimin genetik tetiklemeyle en aza indiği zorunlu dinlenme dönemidir.

Başkalaşım, larva ve pupa tipleri

• Tam başkalaşımda (Holometabola) yumurta, larva, pupa ve ergin evreleri bulunur.
• Kınkanatlılar, kelebekler, sinekler ve arılar tam başkalaşımlıdır; çekirge ve tahtakurusunda pupa evresi yoktur.
• Manas larva şişman, silindirik, karnı kıvrık ve üç çift göğüs bacaklıdır; Scarabaeidae familyasında görülür.
• Mumya pupada organ taslakları dışarıdan seçilir ama gövdeye yapışıktır; hemen hemen tüm kelebeklerde görülür.

Başlıca böcek takımları

• Kılkuyruklar (Thysanura) karın ucundaki üç uzantı ve gümüşi pulları ile tanınır; gümüşçün de denir.
• Yarımkanatlılar, süne ve kımıl gibi türlerin kötü kokulu salgısı nedeniyle pis kokulu böcekler diye anılır.
• Arılar Hymenoptera takımındadır ve çiçekli bitkilerin başlıca tozlaştırıcılarıdır.
• Sinirkanatlılar yumuşak, narin yapılıdır; larvaları yaprakbiti gibi zararlıları avlar.
• Dictyoptera hamamböceği ve peygamberdevelerini kapsar; yarı başkalaşımlıdır, yumurtalar ootheca içine bırakılır.
• Birgünlükler suda gelişir; erginleri beslenemez, çiftleşip yumurta bıraktıktan sonra ölür.

Spermatecha

Dişi böceğin spermleri uzun süre depoladığı tohum kesesi.

Olgunlaşma yemesi

Üreme organlarının gelişmesi için erginin yaptığı ek beslenme.

Diyapoz

Elverişsiz koşullarda gelişimin durdurulduğu zorunlu dinlenme süreci.

Rectum

Arka bağırsağın atıkları depolayan ve su-tuz geri emen son bölümü.

Flagellum

Antenin çok halkalı kamçı kısmı.

Johnston organı

Antenin pedicellus segmentindeki titreşim algılayan işitme organı.

Manas

Şişman, C biçiminde kıvrık karınlı, üç çift göğüs bacaklı larva tipi.

Mumya pupa

Organ taslaklarının görüldüğü ama gövdeye yapışık olduğu pupa biçimi.

Ootheca

Hamamböceği gibi böceklerde yumurtaları saran sert kapsül.

Apterygota

Hiçbir evrede kanadı olmayan, başkalaşım geçirmeyen ilkel böcek altsınıfı.

Holometabola

Pupa evresi bulunan tam başkalaşımlı böcekler.

• Kanatlar mesothorax ve metathoraxtan çıkar; prothorax kanatsızdır.
• Besinin asıl sindirimi ve emilimi orta bağırsakta, atık depolama ve geri emilim rektumda gerçekleşir.
• Tam başkalaşım (pupalı) ile eksik başkalaşım (pupasız) gruplarını karıştırma; çekirge ve tahtakurusu eksik başkalaşımlıdır.
• Sinirkanatlı larvaları bitki değil avcıdır; Dictyoptera üyelerinin çoğu kanatlıdır.
• Trake sistemi kan damarı değildir; hava stigmalardan girip doğrudan hücrelere ulaşır.